Ο browser σας είναι παλιάς τεχνολογίας!

Αναβαθμίστε τον για να δείτε σωστά αυτό το site. Αναβαθμίστε τον browser σας τώρα!

×

Πρόσφυγες στην πατρίδα τους

Η «Κ» βρέθηκε με την αποστολή της Ε.Ε. σε έναν από τους μεγαλύτερους καταυλισμούς εκτοπισμένων, στην Τζιτζίγκα της Αιθιοπίας.

Scroll Down

ΕΡΕΥΝΕΣ 23.12.2018 • ΑΠΟΣΤΟΛΗ: ΕΛΕΝΗ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗ

Άλλοι τον αποκαλούν Ομπάμα, άλλοι Τριντό ή ακόμα και Μαντέλα της Αιθιοπίας. Από τον Απρίλιο, οπότε έγινε πρωθυπουργός της χώρας, ο Άμπι Αχμέτ Άλι είναι ίσως ο πιο δημοφιλής πολιτικός της αφρικανικής ηπείρου, αφού μέσα σε λίγους μήνες προχώρησε σε τεράστιες πολιτικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις. Τόσο πολλές και τόσο γρήγορα, που πολλοί μάς έλεγαν κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μας ότι η χώρα των 108 εκατομμυρίων κατοίκων ήδη είναι αγνώριστη.

Γράφημα: Νότης Ρήγας/ Ατελιέ «Κ»

«Είμαι πολύ χαρούμενος που έχουμε τον Άμπι πρωθυπουργό, επιτέλους πιστεύω ότι μπορεί να γίνουν σπουδαία πράγματα στην Αιθιοπία», λέει στην «Κ» ο 25χρονος Μάμι ενώ είμαστε κολλημένοι στην ασφυχτική κίνηση της Αντίς Αμπέμπα. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού μας, ήταν εντυπωσιακό ότι δεν γνωρίσαμε κάποιον ο οποίος να μας μιλήσει αρνητικά για τον νέο πρωθυπουργό που προχωράει σε πρωτόγνωρες μεταρρυθμίσεις. Από την απελευθέρωση χιλιάδων πολιτικών κρατουμένων, την άρση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης που υπήρχε τα τελευταία χρόνια στη χώρα, την επιστροφή στην Αιθιοπία πολιτικών αντιφρονούντων που βρίσκονταν για χρόνια στην εξορία μέχρι την υπογραφή συμφωνίας ειρήνης με τη γειτονική Ερυθραία, όπου η χώρα του παραχώρησε το αμφισβητούμενο συνοριακό έδαφος. Ο Άμπι έχει κάνει περισσότερα σε επτά μήνες από τους προκατόχους του που κρατούσαν τα ηνία της χώρας τα τελευταία 27 χρόνια.

Φυλετικά μίση

Αποκαθιστώντας όμως ελευθερίες που ήταν καταπιεσμένες για χρόνια, πάθη και φυλετικά μίση δεκαετιών βγήκαν στην επιφάνεια και μέσα σε μερικούς μήνες η Αιθιοπία αντιμετωπίζει την πιο γρήγορα αυξανόμενη εσωτερική προσφυγική κρίση στον πλανήτη. Περίπου τρία εκατομμύρια άνθρωποι μετακινήθηκαν από τα σπίτια τους για να αποφύγουν τη βία και τις συγκρούσεις μεταξύ των φυλετικών ομάδων.

Παιδιά στον προσφυγικό καταυλισμό της Τζιτζίγκα.

Μόνο τους πρώτους έξι μήνες του 2018, 1,4 εκατ. άνθρωποι αναγκάστηκαν να αφήσουν τα σπίτια και τις περιουσίες τους για να σώσουν τη ζωή τους και να μεταφερθούν σε άλλα μέρη της χώρας αντιμετωπίζοντας πλέον τεράστιες ανάγκες ακόμα και σίτισης.

Κοντά στα σύνορα με τη Σομαλία, στην περιοχή Τζιτζίγκα, το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο. «Τη στιγμή που οι μέθοδοι καταστολής που χρησιμοποιούσε το προηγούμενο καθεστώς σταμάτησαν, βγήκαν τα όπλα», μας λέει ο πρόεδρος της σομαλικής περιφέρειας στην Αιθιοπία Μοχάμεντ Ομάρ, που αντιμετωπίζει σήμερα το μεγαλύτερο πρόβλημα.

Περίπου 80.000 άνθρωποι ζουν στον καταυλισμό της Τζιτζίγκα.
Το μακρύ ταξίδι προς τον καταυλισμό.

Η συγκεκριμένη περιοχή είναι απομονωμένη, κοντά στα σύνορα. Για να φθάσουμε, χρειαστήκαμε μία ώρα πτήση από την πρωτεύουσα της χώρας Αντίς Αμπέμπα και άλλη μιάμιση ώρα με το αυτοκίνητο. Εκεί βρεθήκαμε με τον Ευρωπαίο επίτροπο Ανθρωπιστικής Βοήθειας Χρήστο Στυλιανίδη σε έναν από τους μεγαλύτερους προσφυγικούς καταυλισμούς της χώρας, που σήμερα φιλοξενεί πάνω από 80.000 ανθρώπους, για να δούμε από κοντά τα σημάδια μιας ανθρωπιστικής κρίσης που εξελίσσεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Ο ίδιος, όπως συνηθίζει, προτού εγκρίνει ευρωπαϊκά κονδύλια ανθρωπιστικής βοήθειας θέλει να δει και να ακούσει τις ιστορίες των πληγέντων αλλά και να γνωρίσει τις Αρχές. «Ηρθαμε με την ομάδα μου και με τη βοήθεια και της κυβέρνησης της Αιθιοπίας να εκτιμήσουμε την κατάσταση και να ακούσουμε τις ιστορίες των ανθρώπων που αποδεικνύουν ότι έχουν ιδιαίτερη ανθεκτικότητα ζώντας σε τέτοιες δύσκολες συνθήκες και ζητούν να τους δώσουμε αξιοπρέπεια», είπε ο κ. Στυλιανίδης την προηγούμενη εβδομάδα, αφού έκανε αυτό που πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δεν συνηθίζουν: να μιλήσει, να ακούσει τις ιστορίες των ανθρώπων που ζουν στον προσφυγικό καταυλισμό και να μπει ακόμα και στις αυτοσχέδιες σκηνές τους.

Οι συνθήκες διαβίωσης είναι δύσκολες στον καταυλισμό.

Ο ίδιος κάτω από μία μικρή τέντα στην άκρη του καταυλισμού και με την ευρωπαϊκή σημαία στον τοίχο ανακοίνωσε νέο πακέτο ανθρωπιστικής βοήθειας, ύψους 89 εκατ. ευρώ, για τα επόμενα δύο χρόνια σε συνέχεια των 63 εκατ. που είχε ήδη δώσει το 2018 η Ε.Ε.

Στον καταυλισμό η κατάσταση είναι αποκαρδιωτική. Σκηνές φτιαγμένες από σκισμένα υφάσματα, ριγμένα το ένα πάνω στο άλλο, ενώ μέσα μόνο ένας μουσαμάς για να τις χωρίζει από το χώμα. Εξω από τις σκηνές συνήθως δύο τρία ξύλα και μερικές πέτρες και από πάνω τους ένα μαγειρικό σκεύος δεμένο με σύρμα για να το κρατάει ενωμένο.

Ο Ιμπραχίμ Αϊντίτ, 42 ετών, έχει φθάσει πριν από 10 ημέρες. Για τρεις μήνες βρισκόταν κρυμμένος έξω από το χωριό του μαζί με τα επτά του παιδιά, φοβούμενος ότι η φυλή των Ορόμο θα τον σκότωνε. Η συγκεκριμένη φυλή –από την οποία προέρχεται ο νέος πρωθυπουργός– βρισκόταν για δεκαετίες υπό διωγμό και σήμερα νιώθει ότι έχει τη δυνατότητα να εκδικηθεί για τα περασμένα. Ο Αϊντίτ μας λέει ότι έπρεπε να κρυφτεί για να καταφέρει να γλιτώσει από τη μανία των Ορόμο.

«Θέλουν τη γη μας, μας ζητούν να φύγουμε, σκότωσαν τα ξαδέρφια μου», αφηγείται τονίζοντας ότι αυτός είχε γεννηθεί και είχε ζήσει όλη του τη ζωή στο χωριό του στην περιοχή της Ορομία, από όπου αναγκάστηκε να φύγει. Ο ίδιος ήταν εκεί κτηνοτρόφος, ενώ καλλιεργούσε και μια μικρή έκταση γης. «Είναι σαν να είμαι νεκρός, υποφέρω εδώ», μας λέει όταν τον ρωτάμε πώς βλέπει το μέλλον του στον προσφυγικό καταυλισμό και προσθέτει αυτό που οι περισσότεροι από όσους συναντήσαμε μας είπαν, ενώ χαϊδεύει το κεφάλι του 6χρονου γιου του: «Δεν έχουμε αρκετό φαγητό».

Περιμένοντας τη στήριξη της Ε.Ε.

Λίγο πιο κάτω βρίσκεται η ηλικιωμένη Χάμντια Χάσι. Δεν γνωρίζει πόσων χρόνων είναι, μας λέει ότι μάλλον είναι περίπου 50, αλλά δείχνει πολύ μεγαλύτερη. Η ιστορία της παρόμοια με όσες ακούσαμε στον προσφυγικό καταυλισμό. Πρώτα της έκλεψαν τα ζωντανά της και μετά άρχισαν να σκοτώνουν τους συγχωριανούς της, ανάμεσά τους και τον άντρα της. «Δεν μπορούσα να μείνω άλλο εκεί, απειλούνταν η ζωή μου και των 11 παιδιών μου», μας λέει.

Οι συνθήκες διαβίωσης είναι πολύ δύσκολες στον προσφυγικό καταυλισμό. «Κάθε δύο μήνες μάς δίνουν δύο σακούλες δημητριακά. Για μία οικογένεια τόσο μεγάλη είναι τίποτα», μας λέει. «Εχω συνηθίσει πλέον να τρώω μία φορά την ημέρα», προσθέτει. Θα μπορούσε να συγχωρήσει τους Ορόμα, τη φυλή που της προκάλεσε τόσο πόνο; «Η ειρήνη και η συνύπαρξη είναι πολύ σημαντικές. Αν ο Θεός θέλει να τους συγχωρήσω, θα τους συγχωρήσω», μας λέει και δίνει ελπίδα ότι η χώρα μπορεί να ορθοποδήσει αν αφήσει πίσω τα πάθη του παρελθόντος.

Μεγάλη πρόκληση

Η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι ο μεγαλύτερος παγκοσμίως πάροχος ανθρωπιστικής βοήθειας στην Αφρική, δίνοντας πάνω από το 60% των συνολικών αναπτυξιακών πόρων που φθάνουν στην ήπειρο. Μόνο για το διάστημα 2014-2020 η Ε.Ε. θα παράσχει 31 δισ. ευρώ. Η βοήθεια που έχει λάβει η Αφρική από την Ενωση εδώ και δεκαετίες ίσως είναι και η καλύτερη διαφήμιση για τη Γηραιά Ηπειρο. Στο αεροπλάνο επιστροφής κάθεται δίπλα μου ο Σολομών Κεμπέτε, Αιθίοπας που δουλεύει στο γραφείο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Αντίς Αμπέμπα. «Η Ευρώπη έσωσε τη χώρα μου», λέει στην «Κ».

Όταν θέριζε ο μεγάλος λιμός στην Αιθιοπία, το 1985, που στοίχισε τη ζωή 400.000 ανθρώπων, ο Σολομών ήταν 10 ετών και δεν θα ξεχάσει δύο εικόνες. Για πρώτη φορά είδε νεκρούς ανθρώπους που ήταν στοιβαγμένοι ο ένας πάνω στον άλλο, αποστεωμένοι από την πείνα. Ο αδερφός του τον είχε πάει σε μια περιοχή εκτός Αντίς Αμπέμπα για να του δείξει τι συνέβαινε στη χώρα. «Σκέφτηκα ότι η Αιθιοπία μου έχει τελειώσει, δεν πρόκειται να επιβιώσουμε από αυτή την κρίση», μου λέει. Μέσα στην απόγνωση που τον είχε πιάσει είδε σε ένα σημείο μια μεγάλη μπλε σημαία με χρυσά αστέρια και από κάτω της πολλά τσουβάλια με δημητριακά και δοχεία με λάδι. «Τι είναι αυτή η σημαία;» ρώτησε τον αδερφό του.

«Είναι η σημαία της Ευρώπης (τότε ΕΟΚ)», του απάντησε. Ο μικρός τότε Σολομών δεν μπορούσε να καταλάβει. «Γιατί μας βοηθάνε, τι θέλουν σε αντάλλαγμα;» ρώτησε ξανά τον αδερφό του. «Τίποτα δεν θέλουν, το κάνουν για να μας βοηθήσουν», του απάντησε.

Αυτό το περιστατικό τού έχει μείνει χαραγμένο στη μνήμη του. «Από τότε ήθελα να κάνω κάτι να δείξω την ευγνωμοσύνη μου στη σημαία αυτή με τα αστέρια», μου λέει γελώντας και πιάνει στα χέρια του το καπέλο του με την κεντημένη ευρωπαϊκή σημαία. Οταν προσλήφθηκε στο γραφείο της Ε.Ε. στην Αντίς Αμπέμπα και τον κάλεσαν για να διαπραγματευθεί τον μισθό του, ο Σολομών Κεμπέτε ήταν κάθετος. «Θα μου δώσετε ό,τι θέλετε», είπε στον αμήχανο διευθυντή του. «Χρωστάω τόσα πολλά στην Ευρώπη, που αυτό είναι το λιγότερο που μπορώ να κάνω», μου λέει καθώς χαϊδεύει νευρικά τη σημαία στο καπέλο του με βουρκωμένα μάτια.

Ο επίτροπος Ανθρωπιστικής Βοήθειας Χρήστος Στυλιανίδης γνωρίζει πολύ καλά ότι η Αφρική είναι ήδη εκ των προτεραιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά πρέπει να γίνει η κορυφαία. «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Αφρική είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για την ανθρωπότητα και λόγω της δημογραφικής της έκρηξης», μας λέει και τονίζει ότι είναι επιτακτική ανάγκη να βρεθούν καινοτόμες απαντήσεις που θα πρέπει «να ξεπεράσουν τον παραδοσιακό τρόπο αναπτυξιακής βοήθειας».

Για τον ίδιο χρειάζεται πλήρες, ολιστικό πακέτο όπου η βοήθεια προς την αφρικανική ήπειρο θα περιλαμβάνει όχι μόνον ανθρωπιστική και συνηθισμένη αναπτυξιακή βοήθεια, αλλά κυρίως μεγάλες επενδύσεις και στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων που θα στοχεύουν στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Ταυτόχρονα, επικέντρωση στην αντιμετώπιση της διαφθοράς και στην αναβάθμιση των θεσμών διακυβέρνησης.

«Η Ε.Ε. έχει ήδη κάνει σημαντικά βήματα, αλλά πρέπει να τα επιταχύνουμε. Το παράδειγμα της Αιθιοπίας, όπως εξελίσσεται, δίνει μεγάλες ελπίδες».

ΠΑΓΙΔΕΥΜΕΝΟΙ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ ΤΟΥΣ

Βίντεο από τον καταυλισμό Τζιτζίγκα στην Αιθιοπία.

Ρεπορτάζ- Πλάνα: ΕΛΕΝΗ ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΗ

Επιμέλεια βίντεο: ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Για την Kαθημερινή της Κυριακής και το Kathimerini.gr.

Κυριακή 23.12.2018

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ