Σεληνιακά τοπία, βεδουίνικες τέντες και, βέβαια, η Πέτρα. Πέντε ημέρες στην καυτή άμμο, ως άλλοι Ιντιάνα Τζόουνς. 

Ήταν πάντα ένα απατηλό όνειρο για μένα, μια χώρα που σε πρώτη ανάγνωση συμπυκνωνόταν κατά κύριο λόγο σε ένα εμβληματικό μνημείο, την Πέτρα, αν και διαθέτει πολλές άλλες ομορφιές, κρυμμένες στις απέραντες αμμώδεις εκτάσεις της. Και, παρόλο που έχω επισκεφτεί πολύ πιο μακρινά μέρη, φάνταζε στο μυαλό μου σαν μια «διαστημική» περιπέτεια, από αυτές που αφήνει κανείς για το μέλλον, για να υπάρχει πάντα ανοιχτό το ενδεχόμενο να υλοποιηθεί αργότερα.


Καμήλες μπροστά από το Θησαυροφυλάκιο, το πιο αναγνωρίσιμο μνημείο της Πέτρας. (Φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image)

Οι προσφορές με τους οικονομικούς ναύλους από Αθήνα αποτέλεσαν το τελικό δέλεαρ για να καμφθούν οι όποιες ενστάσεις για επιπλέον αναβολές... Στο αρκετά σφιχτό πενθήμερο πρόγραμμα χώρεσαν τόσο η επίσκεψη στην κορωνίδα των ιορδανικών αξιοθεάτων, τον σπουδαίο αρχαιολογικό χώρο της Πέτρας, όσο και μία νύχτα –οι υπόλοιπες χίλιες μένουν για τη φαντασία– στα λημέρια του Λόρενς της Αραβίας, στη θρυλική κοιλάδα Wadi Rum. Προηγήθηκε μια διανυκτέρευση στην Άκαμπα, το μοναδικό λιμάνι της χώρας, στον μυχό του κόλπου της Ερυθράς Θάλασσας, που εφάπτεται με το ισραηλινό λιμάνι Εϊλάτ και την Αίγυπτο στα δυτικά, και με τη Σαουδική Αραβία στα ανατολικά.

ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΑΜΠΑ

Το μακρινό επίνειο του Αμμάν δεν σαγηνεύει τον επισκέπτη με την πρώτη ματιά. Μια σχεδόν δίωρη βόλτα είναι αρκετή για περιήγηση στην προκυμαία, στο φρούριο Helim –που έχτισαν οι σταυροφόροι τον 12ο αιώνα και στέκεται ακόμη όρθιο–, στα σουκ (αγορές) με τα μαγαζάκια που πωλούν οπωροκηπευτικά, είδη ρουχισμού, ανατολίτικα γλυκά και ξηρούς καρπούς, καθώς και στο τζαμί Sharif Hussein Bin Ali. Κάθε Παρασκευή, από τον Οκτώβριο έως τον Μάιο, οργανώνεται το street event «Souq by the Sea», μετά μουσικής και φαγητού, που δίνει μια νότα γιορτής στην πόλη, προσφέροντας τη δυνατότητα σε τοπικούς τεχνίτες να προωθήσουν τα προϊόντα τους. Ο τουρισμός, ιδίως ο καταδυτικός, λόγω του πλούσιου κοραλλιογενούς οικοσυστήματος, μοιάζει να είναι η μοναδική σανίδα σωτηρίας, καθώς πολλά ξενοδοχειακά μεγαθήρια διεθνών αλυσίδων έχουν γεμίσει τα τελευταία χρόνια την παραλία, προσδίδοντας μια ψευδαίσθηση κοσμοπολίτικου αέρα στο ιστορικό μεν, αλλά ταπεινό πλέον ψαροχώρι.


Ο βυθός της Ερυθράς Θάλασσας, λίγο έξω από την Άκαμπα, κρύβει διάφορες εκπλήξεις. (Φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image)

Ωστόσο, η στρατηγική της θέση, το γεγονός ότι διαθέτει το δεύτερο σε κίνηση αεροδρόμιο της χώρας, η συντονισμένη κρατική προσπάθεια για ενίσχυση του τουριστικού ρεύματος –που τα τελευταία χρόνια είχε υποχωρήσει αισθητά εξαιτίας των επιπτώσεων της Αραβικής Άνοιξης και του πολυετούς πολέμου στη γειτονική Συρία– και φυσικά η εγγύτητα με δύο από τους πιο σημαντικούς πόλους έλξης της χώρας καθιστούν την Άκαμπα ιδανικό σημείο εκκίνησης για την περιήγηση στην επονομαζόμενη «Ελβετία της Μέσης Ανατολής».

Η ΠΟΛΗ ΣΤΟΝ ΒΡΑΧΟ

Η επόμενη μέρα μάς βρίσκει να παρατηρούμε το βουνίσιο ανάγλυφο που κυκλώνει την πόλη πάνω από ένα στρώμα λευκών και μπεζ κτιρίων, με διάσπαρτους μιναρέδες να προεξέχουν στον ορίζοντα. Ύστερα από ένα ενισχυμένο πρωινό, βρισκόμαστε ήδη στην αναζήτηση του σωστού λεωφορείου με προορισμό τη διάσημη Πέτρα, 130 χλμ. βορειότερα. Μετά το απαραίτητο παζάρι για το ύψος του κομίστρου και έπειτα από σχεδόν μία ώρα «παραδοσιακής» αναμονής μαζί με άλλους ταξιδιώτες από διάφορα σημεία της Γης, αλλά και ντόπιους επιβάτες, βρισκόμαστε επιτέλους καθ’ οδόν.

Με βόρεια κατεύθυνση προς Αμμάν και έχοντας διασχίσει για κάτι παραπάνω από δύο ώρες ένα άνυδρο, ερημικό τοπίο, το οποίο μας προϊδεάζει για το τι θα ακολουθήσει στη συνέχεια, φτάνουμε στο Wadi Musa, τον σύγχρονο οικισμό που προέκυψε μετά την υποχρεωτική μετεγκατάσταση, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, των ντόπιων Βεδουίνων που ζούσαν σε σπηλιές μέσα στον αχανή αρχαιολογικό χώρο της Πέτρας. Ξεκινάμε με μια στάση στο μικρό μουσείο, όπου ξετυλίγεται διαδραστικά όλο το ιστορικό αφήγημα γύρω από τον περίφημο πολιτισμό της νομαδικής αραβικής φυλής των Ναβαταίων.

Συνοπτικά, οι αινιγματικοί Ναβαταίοι, ως δεινοί διαχειριστές των υδάτινων πόρων, είχαν μετατρέψει την πρωτεύουσά τους σε κομβικό σταυροδρόμι, αρχικά ανάμεσα στη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο και στη συνέχεια μεταξύ Αραβικής χερσονήσου και Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ένα φυσικά προστατευμένο καταφύγιο-όαση, γεμάτο στενά περάσματα και δύσκολα εντοπίσιμο, ταυτόχρονα όμως ενισχυμένο με ένα ευρύ δίκτυο καναλιών και σηράγγων με τρεχούμενο νερό, «υγρό χρυσό» πρακτικά, που, σε συνδυασμό με το εμπόριο λιβανιού και μύρου, τους απέφερε πλούτο και δύναμη έως την τελική κατάκτησή τους από τους Ρωμαίους τον 2ο αιώνα μ.Χ.


Μικρές άμαξες συρόμενες από γαϊδουράκια διατρέχουν το ελικοειδές φαράγγι Siq. (Φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image)

Κατηφορίζουμε το χωμάτινο μονοπάτι που οδηγεί αρχικά στο στριφογυριστό φαράγγι Siq. Στην τελευταία στροφή, σαν σχισμή που προκύπτει από μια έντονη κατακόρυφη ρηγμάτωση, όλες οι στερεοτυπικές κινηματογραφικές εικόνες, κυρίως από την ταινία «Ιndiana Jones: H τελευταία σταυροφορία», έρχονται συνειρμικά στο μυαλό καθώς ξεπροβάλλει το Θησαυροφυλάκιο (Al-Khazneh), το εμβληματικότερο τοπόσημο του αχανούς αρχαιολογικού πάρκου.
 
Τα λόγια ωχριούν στην αίσθηση της θέασης της σκαλιστής, σε ψαμμιτικά πετρώματα, ροδοκόκκινης πρόσοψης, που αντλεί την έμπνευσή της από ελληνιστικό ναό. Όσο τετριμμένο και αν ακούγεται, ρίγη συγκίνησης μας κατακλύζουν, όπως και όλα τα πλήθη των ταξιδευτών που συρρέουν για να θαυμάσουν από κοντά ένα από τα επτά θαύματα του σύγχρονου κόσμου.

Η εξερεύνηση όμως της μυστηριώδους πρωτεύουσας των Ναβαταίων δεν σταματάει σε αυτό το σημείο. Αλίμονο, από εδώ ουσιαστικά αρχίζει. Ακολουθεί διάσχιση του Outer Siq και της οδού των Προσόψεων, στάσεις στον τάφο της Υδρίας, στους υπόλοιπους βασιλικούς τύμβους και στο ρωμαϊκό θέατρο. Ορισμένοι σταματούν προσωρινά την περιήγησή τους και επιστρέφουν την επόμενη μέρα.Εμείς αποφασίζουμε να συνεχίσουμε, περνώντας πρώτα από το Νυμφαίο, τα ερείπια μιας βυζαντινής εκκλησίας με καλοδιατηρημένα μωσαϊκά, την οδό των Κιόνων, τον Μεγάλο Ναό, και ανηφορίζοντας τα 800 σκαλοπάτια που οδηγούν στο εξίσου μεγαλειώδες Μοναστήρι (Ad-Deir), με τη λαξευμένη πρόσοψη στο ίδιο μοτίβο, όπως και το Θησαυροφυλάκιο. Από το σημείο αυτό υπάρχουν ποικίλες κορυφογραμμές που ανταγωνίζονται για το ποια προσφέρει την πιο άπλετη θέα στα εντυπωσιακά ανάγλυφα.

Με τη δροσιά μιας lemon mint (πράσινη λεμονάδα με δυόσμo) στο αναψυκτήριο απέναντι από το Μοναστήρι, ακολουθούμε τη νότια ατραπό, πίσω από τον Μεγάλο Ναό, μέχρι την Υψηλή Τοποθεσία Θυσίας, έως ότου κατηφορίσουμε πάλι για να συναντήσουμε το βασικό μονοπάτι. Ξεκινώντας νωρίς το πρωί και με σύντομες στάσεις για φωτογραφίες και για ξεκούραση, για όλη αυτή τη σκονισμένη πεζοπορία χρειαστήκαμε πάνω από εννέα ώρες. Όμως άξιζε υπερβολικά, συντείνοντας στο να αποκομίσουμε μια περιεκτική πολιτισμικά εμπειρία ζωής. Το βράδυ οδεύουμε για το Petra by night (κάθε Δευτέρα, Τετάρτη και Πέμπτη 20.30-22.30, εισιτήριο 17 JOD/21 ευρώ), το κατανυκτικό «ήχος και φως» θέαμα που εκτυλίσσεται με φόντο το υποβλητικά φωτισμένο με διάσπαρτα κεριά Θησαυροφυλάκιο, συνοδεία παραδοσιακής βεδουίνικης μουσικής.


Παίζοντας βεδουίνικη μουσική με φόντο ένα εκτυφλωτικό ηλιοβασίλεμα στη μυθική Πέτρα. (Φωτογραφία: ΠΕΡΙΚΛΗΣ ΜΕΡΑΚΟΣ)

Η λεγόμενη Μικρή Πέτρα (Siq Αl-Barid) λειτουργεί συμπληρωματικά και, κατά κάποιον τρόπο, ως μικρογραφία του κυρίως αρχαιολογικού χώρου. Προσεγγίζεται εύκολα, μέσα σε 15 λεπτά, με ταξί από το Wadi Musa και παλαιότερα κάλυπτε τις ανάγκες ανεφοδιασμού και διαμονής των καραβανιών που όργωναν την περιοχή διασχίζοντας τους δρόμους της Ανατολής. Σήμερα δίνει την αίσθηση ενός μέρους λιγότερο τουριστικού, πιο ανέγγιχτου, αλλά και δύσβατου σε ορισμένα σημεία, που μπορεί να αποτελέσει προοίμιο ή επιστέγασμα στο οδοιπορικό ανακάλυψης της ανεπανάληπτης βραχοπολιτείας της Πέτρας. Αξίζει μια στάση στο ζωγραφιστό biclinium (σ.σ. χώρος για δείπνο δύο ατόμων), όπου έχει διασωθεί ένα πολύτιμο δείγμα νωπογραφίας με χερουβείμ εν μέσω φυτικής διακόσμησης, από την εποχή των Ναβαταίων.

ΔΙΑΣΧΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ WADI RUM

Όσο και να μας κέντριζε μια σκέψη παράκαμψης από το αρχικό πλάνο, προκειμένου να βουτήξουμε στα υψηλής περιεκτικότητας σε αλάτι νερά της Νεκράς Θάλασσας, και δεδομένου ότι δεν υπήρχε άλλο προγραμματισμένο λεωφορείο διαθέσιμο, φύγαμε τελικά με το ίδιο ταξί για το επικό Wadi Rum. Στη διαδρομή δεν θεωρούσαμε ότι θα υπήρχε κάτι άλλο που θα αποκαθήλωνε την Πέτρα στα μάτια μας ως τον κορυφαίο τουριστικό προορισμό της Ιορδανίας. Και όντως, δεν υπήρξε. Όμως, η καφεκόκκινη έρημος του βιβλικού τοπίου της «Κοιλάδας της Σελήνης» σχεδόν ισοβάθμισε.


Οι χαρακτηριστικές βεδουίνικες τέντες-σκηνές είναι διακοσμημένες με πολύχρωμα υφαντά. (Φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image)

Φτάνοντας την ώρα του δειλινού, φορτωθήκαμε στην καρότσα ενός αγροτικού, διασχίζοντας την απέραντη έρημο, τη στιγμή που οι τελευταίες αχτίδες του ήλιου δημιουργούσαν εικόνες ανείπωτης ομορφιάς. Με την άφιξη στο camp, αρχίσαμε να σκαρφαλώνουμε στους γύρω απότομα ξεκομμένους βράχους-νησίδες. Οι Βεδουίνοι της φυλής Zalabieh είχαν ετοιμάσει μια έκπληξη για εμάς και για τους υπόλοιπους διαμένοντες. Μας κάλεσαν να αφήσουμε για λίγο τη θαλπωρή της κεντρικής σάλας-τέντας, για να γίνουμε κοινωνοί της προετοιμασίας του δείπνου μας. To υπογείως μαγειρεμένο BBQ, oνόματι zarb, περιλάμβανε κομμάτια ψητού αρνιού και κοτόπουλου συνοδευμένα με ρύζι, πατάτες, κρεμμύδια και άλλα λαχανικά, που αργοψήνονταν για αρκετή ώρα σε ένα όρυγμα κάτω από την καυτή άμμο.

Το πρωί δοκιμάσαμε καφέ και τσάι με κάρδαμο και, αντί να περιηγηθούμε οργανωμένα, αποφασίσαμε να ξεδιαλύνουμε μόνοι μας το μυστήριο του γεωλογικού φαινομένου που μας περιέβαλλε με μόνη πυξίδα το φυλλάδιο που είχαμε πάρει από το Kέντρο Επισκεπτών (wadirum.jo). Τα μοναδικά σημεία αναφοράς μας δεν ήταν παρά κάποιοι υπερμεγέθεις βραχώδεις σχηματισμοί στο απόκοσμο τοπίο της ιορδανικής ερήμου. Περπατούσαμε αχόρταγα στον ανύπαρκτο δρόμο, όπου βασικά χαράσσαμε τη δική μας διαδρομή. Στο διάβα μας συναντήσαμε κάποιους ακόμα τολμηρούς περιπατητές, μερικές καμήλες και λίγα 4Χ4 που έτρεχαν μανιωδώς, σκορπίζοντας παντού καψαλισμένους κόκκους άμμου.


Πεζοπορία στο μαγευτικό τοπίο της ερήμου του Wadi Rum. (Φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image)

Μετά από περίπου επτά ώρες, είχαμε καταφέρει να δούμε τις πέτρινες γέφυρες Jabal Umm Fruth και Burdah, να επισκεφτούμε τα χαλάσματα που έχουν απομείνει από το σπίτι του Λόρενς της Αραβίας, όταν μαχόταν στο πλευρό των Βεδουίνων κατά τη διάρκεια της Αραβικής Εξέγερσης, να κάνουμε μια μικρή παράκαμψη για να θαυμάσουμε αρχαία πετρόγλυφα και κουφικές επιγραφές, να στιγματίσουμε με τις πατημασιές μας τη στιλπνότητα των αμμόλοφων και, εν τέλει, να επιστρέψουμε πεζή στο Wadi Rum village. Λίγο πριν από τους επιβλητικούς βράχους με τους χαρακτηριστικούς κάθετους λοβούς, γνωστούς ως «Επτά πυλώνες της σοφίας», μας περίμενε το ταξί για να μας μεταφέρει ζαλισμένους από την προσομοίωση προσεδάφισης σε εξωηλιακό πλανήτη –πρόσφατα ολοκληρώθηκαν εδώ τα γυρίσματα του ένατου επεισοδίου του κινηματογραφικού «Star Wars»– στο αεροδρόμιο της  Άκαμπα για τη βραδινή πτήση της επιστροφής.

Προτάσεις για διαμονή, φαγητό και αγορές, αλλά και πρακτικές συμβουλές για την καλύτερη οργάνωση του ταξιδιού σας στην Ιορδανία.

ΜΕΤΑΒΑΣΗ

• Με πτήσεις της Ryanair απευθείας για το διεθνές αεροδρόμιο King Hussein της Άκαμπα ή μέσω Αμμάν με πτήσεις της Aegean και της Royal Jordanian. Ενδεικτική τιμή για πτήσεις στις αρχές Μαρτίου: από 37 ευρώ η απλή μετάβαση.
• Για τις υπόλοιπες μετακινήσεις μπορείτε να επιλέξετε ανάμεσα στα πούλμαν του δικτύου JETT (jett.com.jo) ή τα τοπικά λεωφορεία και, φυσικά, ταξί. Aπό το αεροδρόμιο για το κέντρο της  Άκαμπα η 15λεπτη κούρσα κοστίζει περίπου 10 JOD/12 ευρώ. Συνήθως γίνονται δεκτά και ευρώ. Ενδεικτικά, για τις περιηγήσεις σας με επίκεντρο την Πέτρα μπορείτε να απευθυνθείτε στον φιλικό οδηγό ταξί Yaseen Nasarat, e-mail: yaseen.nasarat@yahoo.com.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Στην Aqaba
• Mövenpick Resort & Residences Aqaba (King Hussein Street, movenpick.com). Σε στρατηγική θέση πάνω στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας, με άνετα δωμάτια και ελκυστικούς εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους διαφορετικού ύφους. Aπό 130 ευρώ το δίκλινο με πρωινό.
• DoubleTree by Hilton Hotel Aqaba (Al-Hammamat Al-Tunisyya Street, doubletree3.hilton.com). Συνυφασμένο με το μοτίβο κλασικής πολυτέλειας της συγκεκριμένης ξενοδοχειακής αλυσίδας, αλλά σε πολύ πιο προσιτές τιμές. Aπό 95 ευρώ το δίκλινο με πρωινό και δείπνο.

Στην Πέτρα
• Mövenpick Petra (Tourism Street, Wadi Musa, movenpick.com).
Ακριβώς απέναντι από την είσοδο στο Κέντρο Επισκεπτών της Πέτρας, με ατμοσφαιρικές αίθουσες εστίασης σε στιλ arabesque. Από
230 ευρώ το δίκλινο με πρωινό.
• Petra Guest House Hotel (Petra Visitor Center, Wadi Musa, guesthouse-petra.com). Σε προνομιακό σημείο, δίπλα από την είσοδο στον αρχαιολογικό χώρο της Πέτρας, με κύρια ατραξιόν το cave bar σε σπίτι-σπηλιά από την εποχή των Ναβαταίων! Από 145 ευρώ το δίκλινο με πρωινό.

Στο Wadi Rum
• Beyond Wadi Rum Camp (beyondwadirum.com). Στην καρδιά της ερήμου, κοντά στην τοποθεσία της Μικρής Γέφυρας. Ο Salman και τα αδέλφια του προσφέρουν μία από τις πιο value for money επιλογές ανάμεσα σε πολλά camps που ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια. Aπό 28 ευρώ
το άτομο με πρωινό.
• Wadi Rum Night Luxury Camp (wadirumnight.com). Mε 25 πλήρως εξοπλισμένες σκηνές και bubble rooms (ημι-διάφανα δωμάτια-φούσκες) με χειροποίητα έπιπλα και μεταξωτά κλινοσκεπάσματα, προσφέρει μία από τις καλύτερες προτάσεις glamping στην έρημο. Από 184 ευρώ η σκηνή δύο ατόμων με πρωινό.
• Wadi Rum Nomads (wadirumnomads.com). Εκτός από το ότι διαθέτουν δύο προτάσεις διαμονής (κλασική σε τέντες-σκηνές και bivouac σε ανοιχτό χώρο κάτω από τα αστέρια), οργανώνουν και μεγάλη ποικιλία trekking tours, καθώς και περιηγήσεις με καμήλες ή σαφάρι με τζιπ. Aπό 75 ευρώ το άτομο για μία διανυκτέρευση με πρωινό, δείπνο και ημερήσιο jeep tour με ξενάγηση.

ΦΑΓΗΤΟ – ΑΓΟΡΕΣ

Στην  Άκαμπα, δύο οικονομικές και αυθεντικές προτάσεις είναι: Al Mohandes (At-Tabari Str.) για φαλάφελ, χούμους και τσάι με μέντα και το Al Shami (Raghadan Str.) για φρέσκα ψάρια και θαλασσινά, mix grill, baba ghanoush (μελιτζανοσαλάτα με ταχίνι) και κιουνεφέ. Στο Wadi Musa, το ξενοδοχείο Mövenpick προσφέρει απογευματινό τσάι (στο tea room Al Baraka) ή κομψό δείπνο (στο εστιατόριο Al Iwan). Χουρμάδες και τραγανά μπακλαβαδάκια τύπου Βηρυτού μπορείτε να προμηθευτείτε από τα γλυκατζίδικα της  Άκαμπα, στη Raghadan Str., και από το παραδοσιακό duty free του αεροδρομίου. Kρεμαστά χειροτεχνήματα σε ζωηρά χρώματα, υφαντά με γεωμετρικά μοτίβα και άλλα σουβενίρ θα βρείτε σε διάφορα σημεία κατά μήκος του αρχαιολογικού χώρου της Πέτρας.

TIPS

• Το εθνικό νόμισμα της Ιορδανίας είναι το ιορδανικό δηνάριο (JOD), που αντιστοιχεί σε περίπου 1,20 ευρώ.
• Το Jordan Pass (jordanpass.jo), πέρα από το γεγονός ότι προσφέρει ελεύθερη είσοδο στα σημαντικότερα μνημεία-μουσεία-αρχαιολογικούς χώρους της Ιορδανίας (από 70 έως 80 JOD/86-98 ευρώ, ανάλογα με τον αριθμό των επισκέψεων στον αρχαιολογικό χώρο της Πέτρας), συμπεριλαμβάνει και το κόστος όλων των θεωρήσεων εισόδου και εξόδου σε όλα τα αεροδρόμια της χώρας.
• Tα τελευταία χρόνια, η περιοχή της Άκαμπα υπόκειται σε ειδικό καθεστώς, που απαλλάσσει τον επισκέπτη από την έκδοση βίζας (40 JOD/49 ευρώ) όταν η παραμονή του περιλαμβάνει τουλάχιστον τρεις διανυκτερεύσεις στη χώρα. Για συνάλλαγμα σε ιορδανικά δηνάρια προτείνονται τα γραφεία συναλλάγματος στο κέντρο της Άκαμπα (Ar-Razi Str.), όπου η ισοτιμία είναι ευνοϊκότερη σε σχέση με το αεροδρόμιο. Στο Wadi Rum δεν υπάρχουν ATM και οι πληρωμές γίνονται μόνο με μετρητά.

 

Online

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ