Του ΛΕΩΝΙΔΑ ΝΤΙΛΣΙΖΙΑΝ
Φωτογραφίες: ΝΙΚΟΣ ΑΤΣΑΜΕΤΑΚΗΣ

Την ώρα που πολύ πιο περίπλοκα περιβαλλοντικά ζητήματα χτυπούν την πόρτα του πλανήτη, στην Ελλάδα αντιμετωπίζουμε ακόμα το πρόβλημα των απορριμμάτων στις ακτές και τις θάλασσές μας - αποτέλεσμα της ανευθυνότητας πολιτών και πολιτείας. Ο φακός του ΟΙΚΟ καταγράφει απίστευτες εικόνες σε ακτές δίπλα στην πόρτα μας.

Mια ταμπέλα με κεφαλαία γράμματα «ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ ΑΥΣΤΗΡΩΣ Η ΚΟΛΥΜΒΗΣΗ» βρίσκεται πίσω ακριβώς από το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, πλάι στη Μαρίνα του Φαλήρου. Από τα πρώτα κιόλας βήματα στην άμμο, πλαστικά ποτήρια, σπασμένα μπουκάλια, αποτσίγαρα, λάστιχα, ξεραμένα δέντρα, καπάκια, μεταλλικά δοχεία και όλων των ειδών τα απορρίμματα. Παρ' όλα αυτά, από τολμηρούς ψαράδες στήνονται καλάμια και πετονιές. Σπασμένα ξύλα, υπολείμματα φωτιάς και πλαστικές καρέκλες προδίδουν προηγούμενους κατασκηνωτές. Μια φθαρμένη από το χρόνο πολυθρόνα στη μέση της ακτής «κοιτάει» τη θάλασσα. Ολα αυτά μια ανάσα από την κεντρική λεωφόρο και το σταθμό του ηλεκτρικού. Λίγα μόνο μέτρα από το κοντινό νοσοκομείο, τα γήπεδα, τα σπίτια και τα καταστήματα.

Το ΣΕΦ, το ΥΠΕΧΩΔΕ, ο Δήμος Πειραιά και η Εταιρεία Τουριστικής Ανάπτυξης (που διαχειρίζεται τη μαρίνα) «νίπτουν τας χείρας τους» για το ζήτημα της καθαριότητας. «Δεν είναι δική μας αρμοδιότητα» είναι η φράση που επαναλαμβάνεται από όλους στην επικοινωνία μας μαζί τους. Και «η ακτή μετατρέπεται σταδιακά σε χωματερή», όπως χαρακτηριστικά σημειώνει υπάλληλος του Σταδίου. Στο παρελθόν, εξάλλου, η εγκατάλειψη της ακτής έδωσε την ευκαιρία σε οικογένειες τσιγγάνων να στήσουν εκεί καταυλισμό. Αν και η είδηση «έπαιξε» αρκετά στα ΜΜΕ, κανένας επίσημος φορέας δεν ανέλαβε ακόμα υπεύθυνα τον καθαρισμό. Πρόκειται για μια «ορφανή» ακτή... Η οποία δυστυχώς δεν είναι η μόνη που υπάρχει στο Σαρωνικό.

Ολέθριες συνέπειες για τα θαλάσσια είδη

Στην παραλία Βασιλικά της Σαλαμίνας μπάζα και μαύρες πλαστικές σακούλες συνθέτουν το σκηνικό. Δίπλα ακριβώς από την παιδική χαρά, μπροστά σε σπίτια και εξοχικές κατοικίες. Με τους περαστικούς να προσπερνούν. Γιατί πριν απ' όλα, όλο αυτό είναι και ζήτημα ατομικής ευθύνης. Ο φωτογραφικός φακός «δείχνει» τον άνθρωπο, η εικόνα της ακτής καθρεφτίζει τον ίδιο τον πολίτη. Που αποδεικνύει σε κάθε παραλία το μέγεθος της ευαισθησίας του και που συχνά προβάλλει την κακή πλευρά του εαυτού του, γεγονός που έχει οδυνηρές συνέπειες για τον ίδιο και το περιβάλλον.

«Τα απορρίμματα γίνονται συχνά τροφή για χελώνες, δελφίνια, πουλιά και ψάρια. Με αποτέλεσμα αυτά να τραυματίζονται, να πεθαίνουν από ασφυξία ή να πνίγονται από την κατάποσή τους». Τις συνέπειες τονίζει ο Μιχάλης Θεοδωρόπουλος, περιβαλλοντολόγος και συντονιστής σε θέματα ακτών και θάλασσας για το δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS, προσθέτοντας: «Πολλά ζώα αντιμετωπίζουν πλέον τα απορρίμματα ως μέρος του φυσικού τους περιβάλλοντος. Τα χρησιμοποιούν σαν παιχνίδι, σαν καταφύγιο, σαν τόπο, όπου μπορούν να κατοικήσουν». Και όχι μόνο αυτό, αλλά οι επικίνδυνες και τοξικές ουσίες που βρίσκονται στα ίδια τα απορρίμματα περνούν στον οργανισμό των θαλάσσιων ειδών και με τη σειρά τους στην τροφική αλυσίδα. «Το θαλάσσιο ή παράκτιο οικοσύστημα αλλοιώνεται. Παύει να είναι παραγωγικό. Επηρεάζονται οι τοπικές κοινωνίες, ο τουρισμός, η αλιεία, η αισθητική.»

Οικολογικές οργανώσεις καταγράφουν περιπτώσεις που σοκάρουν. Η σπάνια χελώνα Μίδας εντοπίζεται νεκρή στο Σαρωνικό από ανθρώπους του Συλλόγου Προστασίας Θαλάσσιας Χελώνας. Μέσα στο στομάχι της βρίσκουν πλαστικές σακούλες που καλύπτουν επιφάνεια 10 τετραγωνικών μέτρων. Το δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS καταγράφει γερανό να μαδάει πλαστική σακούλα από λιπάσματα και να ταΐζει με κομματάκια πλαστικού τα μικρά του. Στη φωλιά του κρέμονται, εκτός από κλαδάκια κα φυσικά υλικά, πολλά κομμάτια πλαστικού. Και πριν από μερικά χρόνια μικρό χελωνάκι καρέτα καρέτα εντοπίζεται στην Κρήτη νεκρό μέσα σε πλαστική σακούλα.

Πλωτά απομεινάρια ρυπαίνουν τις θάλασσες

Σαν να είσαι αυτόπτης μάρτυρας σε ναυάγιο εν εξελίξει. Από την επιφάνεια της θάλασσας ξεπροβάλλει το μισό σκάφος και οι ναυαγοσωστικές λέμβοι αιωρούνται στον αέρα. Μια επιβλητική εικόνα που μαγνητίζει τα βλέμματα των οδηγών. Δίνει την αίσθηση ότι συμβαίνει τώρα, αν και το ημιβυθισμένο επιβατηγό-οχηματαγωγό Mediterranean Sky επιπλέει στη θαλάσσια περιοχή Σκαλιστήρι της Ελευσίνας εδώ και τέσσερα χρόνια!

«Στον κόλπο της Ελευσίνας υπάρχουν διάφορα μικρά ή μεγάλα ναυάγια», σημειώνει ο Παναγιώτης Γκαμηλιάρης, αρμόδιος για τον παροπλισμό των πλοίων στον Οργανισμό Λιμένα Ελευσίνας που έχει προβεί σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες. «Για το συγκεκριμένο βαπόρι έχει συσταθεί Επιτροπή Ναυαγίων, έχουν σταλεί ειδοποιητήρια στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και έχουν διεξαχθεί διαγωνισμοί για την ανέλκυσή του που δεν ευδοκίμησαν, γιατί τα βάρη του πλοίου αποτέλεσαν εμπόδιο». Η εξήγηση είναι απλή: «Η διαδικασία είναι αργή και χρονοβόρα».

«Πρέπει να καταλάβουμε ότι ένα πλοίο δεν είναι μια ξύλινη κατασκευή», επισημαίνει ο Νίκος Χρυσόγελος, πρόεδρος του Δ.Σ. στο δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS και εξηγεί πότε ένα ανάλογο ναυάγιο βλάπτει το οικοσύστημα: «Αν μεταφέρει επικίνδυνο και ρυπογόνο εξοπλισμό και φορτία, αν στις δεξαμενές του πλοίου υπάρχει πετρέλαιο, αν έχουν μείνει ορυκτέλαια στη μηχανή. Αν έχει εξοπλισμό (π.χ. ψυγεία, τηλεοράσεις) με βαρέα μέταλλα και επικίνδυνα υλικά».

Υλικά που μέσω της ηλεκτρόλυσης αργά ή γρήγορα θα διαρρεύσουν και θα απορροφηθούν από τα θαλάσσια οικοσυστήματα. «Ακόμη και αν μεταφέρει ένα φορτίο ζάχαρης, αν αυτό βρεθεί στη θάλασσα, προσθέτει στο θαλάσσιο περιβάλλον ένα οργανικό φορτίο. Δημιουργεί δηλαδή ευτροφισμό, που σημαίνει υπερβολική ανάπτυξη ορισμένων ειδών σε βάρος άλλων ειδών και της θαλάσσιας βιοποικιλότητας». Ακόμη και ένα μικρό μπαταρισμένο σκάφος μπορεί να αποτελέσει ένα τοξικό «κοκτέιλ» στο βυθό της θάλασσας.

Εγκαταλελειμμένο όχημα στη μέση της ακτής (Μέγαρα), μηχανή σκάφους να επιπλέει στη θάλασσα (Καματερό Σαλαμίνας), διαμελισμένο θαλάσσιο ποδήλατο σε παραλία (Βραυρώνα): μερικά κομμάτια που συμπληρώνουν ένα παζλ από εικόνες ακτών του σήμερα. Βαδίζοντας στην άμμο, ο 26χρονος φοιτητής της Ιατρικής, Γιώργος Καλογήρου, εξηγεί πως «η εικόνα της παραλίας στη Βραυρώνα», όπου παραθερίζει από μικρό παιδί, «όσο πάει και χειροτερεύει». Θυμάται τις πυρκαγιές και τις οικοδομές που ξεφυτρώνουν κάθε χρόνο στην περιοχή και αγωνιά: «Φοβάμαι ότι με τέτοιες εικόνες ανοίγει η όρεξη σε κάθε είδους «αξιοποίηση» και αυθαιρεσία».