της ΑΛΕΚΑΣ ΚΟΓΚΑ φωτογραφίες ΚΑΝΑΡΗΣ ΤΣΙΓΚΑΝΟΣ

Συνδυάζει μοναδικά αρχαιολογικά ευρήματα και μια όαση πρασίνου μέσα στη μεγαλούπολη. Σε κάποια άλλη ευρωπαϊκή πόλη, η Ακαδημία Πλάτωνος θα ήταν ένα στολίδι αναδεδειγμένο με τρόπο αντάξιο της σημασίας της. Στην Αθήνα είναι απλώς ένα συνοικιακό άλσος με ό,τι αυτό συνεπάγεται... Το ΟΙΚΟ το περπάτησε με την αρχιτέκτονα-πολεοδόμο Ειρήνη Φρεζάδου και τον γεωπόνο Κώστα Τάτση.

Ανάμεσα στη λεωφόρο Αθηνών και τη Λένορμαν, στην άκρη του Κολωνού, βρίσκεται το πάρκο της Ακαδημίας Πλάτωνος με έκταση περίπου 150 στρεμμάτων. Ενας τόπος αναψυχής που ανήκει στο Δήμο Αθηναίων και ταυτόχρονα ένας αρχαιολογικός χώρος με ευρήματα από το σημαντικότερο πνευματικό κέντρο της αρχαιότητας, τη φιλοσοφική σχολή του Πλάτωνα.

Δεν το ξέρατε καν; Μην αισθάνεστε άσχημα, το ίδιο συμβαίνει με τους περισσότερους που ζουν μακριά από τη συγκεκριμένη περιοχή. Κι αυτό γιατί, αντί η Ακαδημία Πλάτωνος να έχει γίνει σημείο αναφοράς ολόκληρης της πόλης, φυτοζωεί σχεδόν παραμελημένη σαν συνοικιακό άλσος.

Δεν πρόκειται, βέβαια, για ένα εγκαταλελειμμένο πάρκο, δεν θα αντικρίσετε «εικόνες ντροπής» που θα διαλαλούσαν τα κανάλια. Υπάρχουν φυτά, δένδρα διαδοχικής άνθησης, παιδική χαρά, είναι καθαρό, έχει φώτα, μονοπάτια και το βράδυ φυλάσσεται. Πέρα όμως από τα υποτυπώδη, δεν έχει τίποτα που να τονίζει τη διαφορετικότητα και την αξία που έχει ως χώρος μέσα στους αιώνες, ενώ παρουσιάζει μια σειρά από προβλήματα, χαρακτηριστικά της… ελληνικής νοοτροπίας. Ακλάδευτα φυτά κρύβουν τα αρχαία, τρύπες στο συρματόπλεγμα επιτρέπουν σε Ι.Χ. να μπαίνουν στο χώρο, ενώ εκτός της πρόσοψης που είναι προσεγμένη, το υπόλοιπο πάρκο παρουσιάζει σημάδια εγκατάλειψης και αδιαφορίας. Για άλλη μια φορά η Αθήνα με τα ελάχιστα τετραγωνικά μέτρα πρασίνου, αφήνει ένα διαμάντι της ακατέργαστο.

Περπατήσαμε στο πάρκο μαζί με τον γεωπόνο Κώστα Τάτση και την αρχιτέκτονα - πολεοδόμο Ειρήνη Φρεζάδου, επισημάναμε τις ωραίες και τις άσχημες πλευρές του και ανακαλύψαμε ότι κάποιες φορές για να βελτιώσεις κάτι δεν χρειάζονται περισσότερα χρήματα ή προσπάθεια, απλώς η γνώση και η φροντίδα.

Ωραίο είναι, αλλά πού είναι;

Το καλό με την Ακαδημία Πλάτωνος είναι πως πρόκειται για ένα πάρκο που έχει ζωή σχεδόν όλη την ημέρα. Πιτσιρικάδες που παίζουν, ηλικιωμένους, περαστικούς διαβάτες. Οι κάτοικοι των γύρω γειτονιών φαίνεται να το απολαμβάνουν. Οι υπόλοιποι μάλλον… το χάνουν. Η πρόσβαση στο πάρκο δεν είναι εύκολη. Κρυμμένο πίσω από πολυκατοικίες και βιομηχανίες, με ελάχιστες ταμπέλες στους γύρω δρόμους, πολλοί Αθηναίοι δεν γνωρίζουν καν την ύπαρξή του. Η πλευρά που κοιτάζει την οδό Μοναστηρίου και την οδό Βασιλικών έχει πλούσιο γκαζόν, βαμμένα κάγκελα, εισόδους, μεγάλες πλατείες, κλαδεμένα φυτά και σχεδιασμένα ξέφωτα. Αντίθετα, το τμήμα που ακουμπά στην οδό Φάωνος έχει τελείως διαφορετική εικόνα. Τσουκνίδες σχεδόν ένα μέτρο και άναρχη βλάστηση, συρματόπλεγμα που σε κάποια σημεία έχει διαλυθεί αντί για τα κάγκελα της πρόσοψης, ανοίγματα που χωράνε αυτοκίνητα και αποτυπώματα στο χώμα από ρόδες που μαρτυρούν πως κάποιοι, δυστυχώς, μπαίνουν στο πάρκο εποχούμενοι.

Στο ψάξιμο πρέπει να βγει και κάποιος για να ανακαλύψει τα αρχαία. Χορτάρια καλύπτουν σχεδόν όλη την επιφάνεια κάποιων αρχαιολογικών χώρων, «καθώς φέτος την άνοιξη οι βροχές ήταν πάρα πολλές και τώρα το καλοκαίρι θα καθαριστούν», διαβεβαιώνει η Γ' Εφορεία Αρχαιοτήτων. Και να καθαριστούν, πάντως, ούτε μια ταμπέλα δεν υπάρχει που να υποδεικνύει τους αρχαιολογικούς χώρους. Καθώς μάλιστα η οδός Κρατύλου κρατάει αποκομμένο ένα τμήμα του πάρκου, πολλοί επισκέπτες δεν γνωρίζουν καν ότι εκεί βρίσκεται η Ιερά Οικία Γεωμετρικών Χρόνων, ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα. «Θα έπρεπε να υπάρχουν καλόγουστες ταμπέλες που να δείχνουν τα αρχαία, την κάτοψή τους, την ιστορία τους. Το καλύτερο για τα πιτσιρίκια είναι να παίζουν και παράλληλα να μαθαίνουν τι υπήρχε κάποτε εδώ», σημειώνουν η κ. Φρεζάδου και ο κ. Τάτσης.

Λίγο νερό, λίγη συντήρηση και το πάρκο μου…

Σύμφωνα με την κ. Eφη Λυγκούρη, προσφάτως μετατεθειμένη στην Εφορία Πειραιά και μέχρι πρότινος υπεύθυνη για την Ακαδημία στην Γ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, η όποια δενδροφύτευση γίνεται, θα έπρεπε να λειτουργεί ως ανάμνηση του Aλσους της Ακαδημίας. Πώς ήταν τότε; «Υπήρχαν πλατάνια, άλση, ποτάμια, άφθονο νερό και σκιερά σημεία.»

Παρ' ότι έχει κυπαρίσσια, χαρουπιές, δάφνες, ελιές, κουτσουπιές, ροδιές, μουριές και κάποιες μυρτιές -ελληνικά φυτά δηλαδή που έχουν σχέση με το παρελθόν, γεγονός εξαιρετικό- υπάρχει παντελής έλλειψη νερού. «Το νερό είναι σημαντικό σε ένα χώρο αναψυχής, είτε ως ρυάκι είτε ως λιμνούλα είτε ως σιντριβάνι», επισημαίνει η Ειρήνη Φρεζάδου, ενώ θα μπορούσαν να υπάρχουν και αρωματικά φυτά όπως λεβάντα, λεβαντίνη, φασκόμηλο, δεντρολίβανο. Ομως αυτά θέλουν περισσότερη συντήρηση. Η οποία ομολογουμένως λείπει… Υπολείμματα γκαζόν πίσω από την εκκλησία του Αγίου Τρύφωνα δείχνουν ότι κάποτε υπήρχε, αλλά λόγω έλλειψης συντήρησης έχει ξεραθεί και ζιζάνια μεγαλύτερα από τις μυρτιές αποδεικνύουν την έλλειψη κλαδέματος και ξεχορταριάσματος.

Σωστά τα χωμάτινα μονοπάτια, αφού επιτρέπουν την απορρόφηση του νερού της βροχής και τη μείωση της θερμοκρασίας το καλοκαίρι, όμως παραμένουν πιο μεγάλα απ' ό,τι θα έπρεπε, με αποτέλεσμα να επιτρέπουν τη διέλευση αυτοκινήτων. Σύμφωνα με τον κ. Τάτση το χαλίκι σε κάποια μονοπάτια δεν θα έπρεπε να υπάρχει. «Η άμμος λατομείου μαζί με λίγο τσιμέντο και κόκκινη άμμο φτιάχνουν ένα ωραίο υλικό που πήζει και δεν το σηκώνει ο αέρας. Το παίρνεις κατ' ευθείαν από το λατομείο και είναι φθηνότερο. Αν πέσει ένας πιτσιρικάς εδώ, θα γδάρει τα πόδια του, στην άμμο δεν θα πάθει τίποτα.»

Σωστός πάντως είναι ο φωτισμός. Υπάρχουν λάμπες ανά 20 μέτρα ώστε να δίνουν αρκετό φως τη νύχτα, αλλά και να επιτρέπουν στα πουλιά να βρίσκουν σκοτεινά μέρη στα δέντρα προκειμένου να ξεκουράζονται.

Χώρος περιπάτου και περισυλλογής

Οσο περπατούσαμε στο πάρκο, ανάμεσα στα κελαηδίσματα των πουλιών και στις φωνές των μικρών, έρχονταν στα αυτιά μας και όλοι οι ήχοι της πόλης.

Παλαιότερα η Ακαδημία Πλάτωνος ήταν «μια ειδυλλιακή περιοχή, ένας χώρος περιπάτου και περισυλλογής». Για να πλησιάσει η σύγχρονη μορφή του πάρκου σε αυτό που ήταν στην αρχαιότητα θα πρέπει να θυμίζει όαση σε όσους το επισκέπτονται. «Θα μπορούσαν να φυτευτούν κι άλλα ψηλότερα δένδρα ώστε οι οπτικές του πάρκου προς τους πλαϊνούς χώρους να είναι περιορισμένες και αυτός που βρίσκεται μέσα να ηρεμεί, χωρίς να βλέπει πολυκατοικίες και να ακούει θορύβους αυτοκινήτων», λέει ο κ. Τάτσης. «Θα μπορούσαν να μπουν ελληνικά αρωματικά και αναρριχητικά φυτά στα κάγκελα.»

Παρ' όλα αυτά, η περίφραξη ενός πάρκου και ο αποκλεισμός των ελεύθερων χώρων από τους κατοίκους είναι κάτι που δεν υποστηρίζουν οι επιστήμονες. «Οι αρχαιότητες θα μπορούσαν να παραμείνουν περιφραγμένες και προστατευμένες και το υπόλοιπο πάρκο να ανοίξει και να συνδεθεί μέσω ενός δικτύου πεζοδρόμων με την ευρύτερη περιοχή και τους άλλους δημόσιους χώρους », λέει η κ. Φρεζάδου.

Το πάρκο έχει λογική σχεδιασμού και κίνησης, μπορεί όμως να γίνει καλύτερο. Βασικό, όπως και σε κάθε άλλο τέτοιο χώρο, είναι να αποκτήσει ένα κηπουρό, όπως τα μεγάλα πάρκα του εξωτερικού, ο οποίος θα είναι υπεύθυνος για το χώρο και θα διαχειρίζεται τον προϋπολογισμό.

Οι θησαυροί ενός... συνοικιακού άλσους

Τα 150 περίπου στρέμματα του πάρκου ενώθηκαν και δημιούργησαν την εικόνα ενός ενιαίου χώρου έπειτα από συνεχείς και μακροχρόνιες απαλλοτριώσεις της Γ' Εφορείας Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων οι οποίες ακόμη δεν έχουν ολοκληρωθεί.

Τα σημαντικότερα μνημεία είναι η Ιερά Οικία Γεωμετρικών Χρόνων, το Γυμνάσιο (1 π.Χ. - 1μ.Χ.), το Περίστυλο κτίριο (4ος αι. π.Χ.) και η Πρωτοελλαδική Αψιδωτή Οικία.

Το Μουσείο της Πόλης των Αθηνών χωροθετήθηκε στο βόρειο τμήμα του οικοπέδου που σχηματίζουν οι οδοί Φάωνος, Βασιλικών, Μοναστηρίου και Κρατύλου.Ο χώρος της Ακαδημίας και η ευρύτερη περιοχή εντάσσεται στο πρόγραμμα της Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων.

Η κ. Ντόρα Γαλάνη, διευθύντρια της ΕΑΧΑ Α.Ε., μας λέει ότι «στο πλαίσιο της ροής χρηματοδότησης, θα γίνουν αναπλάσεις πλατειών, πεζοδρομήσεις οδών, αναβαθμίσεις όψεως κτιρίων και συνόλων και ήδη σε συνεργασία με όλους τους συναρμόδιους φορείς προχωράμε στην αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης, ώστε να υπάρξουν συγκεκριμένες πολεοδομικές προτάσεις και ρυθμίσεις».