Αν ήμουν Δήμαρχος

5 επιστήμονες γίνονται δήμαρχοι για μια ημέρα και προτείνουν απαραίτητες αλλά και εφικτές παρεμβάσεις για να γίνει πιο βιώσιμη η... αβίωτη πρωτεύουσα

του ΓΙΑΝΝΗ ΕΛΑΦΡΟΥ
Φωτογραφίες: ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΖΑΒΟΣ, ΚΑΝΑΡΗΣ ΤΣΙΓΚΑΝΟΣ

Συνταγματική απαγόρευση της τσιμεντοποίησης κάθε αδόμητου χώρου, μητροπολιτικά πάρκα και «χειρουργικές επεμβάσεις» στις γειτονιές, στέκια ανακύκλωσης, αποτροπή εισόδου αυτοκινήτων στο κέντρο, φυσικό αέριο σε όλα τα κτίρια, αυστηρός έλεγχος καταλυτών και καυσίμων, δενδροφύτευση όλων των ελεύθερων χώρων, αλλαγή του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού. Αυτές είναι μόνο μερικές από τις τολμηρές προτάσεις των επιστημόνων στους οποίους απευθύνθηκε το ΟΙΚΟ.

Εν όψει των δημοτικών εκλογών, ο συγκοινωνιολόγος Πάνος Παπαδάκος, ο καθηγητής πολεοδομίας Γιάννης Πολύζος, ο χημικός Γιάννης Πετράκης, ο καθηγητής αρχιτεκτονικής Γιώργος Σαρηγιάννης και ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, Αντώνης Μαυρόπουλος, μπαίνουν στη θέση των υποψήφιων δημάρχων Αθηναίων και κάνουν... τις προγραμματικές τους δηλώσεις, δίνοντας απαντήσεις στο ΟΙΚΟ για τις αναγκαίες, φιλόδοξες, αλλά όχι και τόσο ανέφικτες -αν υπάρχει πολιτική βούληση- παρεμβάσεις στην αβίωτη Αθήνα.

Είναι αλήθεια ότι οι δήμοι δεν διαθέτουν αρμοδιότητες σε μια σειρά κρίσιμους τομείς, ενώ σε επίπεδο πρωτεύουσας λείπουν οι θεσμοί μιας μητροπολιτικής διαχείρισης. Την ίδια ώρα, όμως, το περιβάλλον και το μέλλον της πόλης καταδυναστεύονται από μια λογική που τα αντιμετωπίζει απλά σαν υπεραξίες για πούλημα. Κι αυτή η κατάσταση, λένε και οι πέντε, δεν μπορεί να συνεχιστεί...

«Σε ξένες πόλεις, οι πλατείες, τα πάρκα, οι ελεύθεροι χώροι είναι σε αφθονία και σηματοδοτούν μια εικόνα της πόλης άνετη και πλούσια, ενώ η χρήση τους από τους κατοίκους είναι έντονη. Στην Αθήνα έχουμε το μικρότερο ποσοστό ελεύθερων χώρων και ακόμη χειρότερα σε φυτεμένους χώρους. Η μιζέρια και η κακομοιριά της πόλης είναι θεσμός», σημειώνει ο Γ. Σαρηγιάννης. Η βασική αιτία βρίσκεται '

«στην εντατική κερδοσκοπική εκμετάλλευση του αστικού χώρου. Απαράδεκτα υψηλοί συντελεστές δόμησης, μεγάλα ύψη κτιρίων, στενοί δρόμοι, ελάχιστοι ακάλυπτοι χώροι. Τα εσωτερικά των οικοδομικών τετραγώνων, που στην Ευρώπη είναι πάρκα, εδώ είναι σκουπιδότοποι. Σχεδιασμένοι δημόσιοι χώροι, έχουν οικοπεδοποιηθεί αφού δεν δόθηκαν χρήματα για την απαλλοτρίωσή τους». Για τον κ. Σαρηγιάννη το πρόβλημα δεν είναι οικονομικό. «Λείπει η πολιτική βούληση. Μόνο η γνωστή φοροδιαφυγή των μεγάλων εταιρειών ή η πάταξη του λαθρεμπορίου πετρελαιοειδών να είχε καταπολεμηθεί θα είχε το Δημόσιο έσοδα για να γεμίσει την Αθήνα πάρκα», τονίζει. Χρειάζεται συνολικά μια άλλη θεώρηση της πόλης, λέει στο ΟΙΚΟ και παραθέτει ορισμένα παραδείγματα:

' Ο Γενικός Οικοδομικός Κανονισμός του 1985 χρειάζεται αναθεώρηση. Είχαμε πετύχει, με πολλούς κόπους και αγώνες, πολλοί Δήμοι (Μαρούσι, Χαλάνδρι κ.λπ.) να μειώσουν τους συντελεστές δόμησης του Παττακού του 1968, από το 1,60 στο 1,0. Η εποχή Μάνου και Τρίτση ήταν εποχή βελτίωσης. Αλλά το 1985 οι κερδοσκόποι τα πήραν πίσω όλα. Επειδή ήταν δύσκολο να αυξηθούν οι συντελεστές δόμησης, έδωσαν την περίφημη προσαύξηση των «ημιυπαιθρίων χώρων» στο 40% του Σ.Δ. Με την εγκληματική ανοχή του ΥΠΕΧΩΔΕ οι τάχα ημιυπαίθριοι κτίζονταν απ' αρχής ως δωμάτια.

' Οι οροφές των υπόγειων χώρων στάθμευσης, κάτω από πλατείες στο εξωτερικό, έχουν πάχος 1,5 έως 2 μέτρα. Εκεί φυτεύονται δέντρα που φθάνουν τα 10 μέτρα ύψος. Στην Ελλάδα για να κερδίσουν οι εργολάβοι, η οροφή του γκαράζ είναι πολύ στενή. Ετσι μετατρέψαμε όλες τις πλατείες σε ερήμους από μπετόν και άσφαλτο.

' Η Ομόνοια δεν χρειάζεται το πρώτο της επίπεδο: είναι μόνο εκδοτήρια εισιτηρίων και δίοδοι για το κοινό. Στο εξωτερικό θα το καταργούσαν, θα μετέφεραν τα εκδοτήρια και τα γραφεία στο επόμενο επίπεδο, θα γέμιζαν χώμα αυτά τα τρία μέτρα και η Ομόνοια θα ξαναγινόταν πάρκο όπως ήταν μέχρι το 1930!

' Οι αθηναϊκοί δρόμοι έχουν τα χάλια τους, όμως με μια σωστή διαχείριση στη σχέση οδοστρώματος - λωρίδας στάθμευσης - πεζοδρομίου, θα ήταν δυνατόν να βελτιωθεί η κατάσταση. Σε έναν τυπικό αθηναϊκό δρόμο των 10 μέτρων πλάτους, μπορούμε να διαθέσουμε 1,5 + 1,5 μ. για πεζοδρόμια, 2 μ. για στάθμευση και 5 μ. για κυκλοφορία δύο κατευθύνσεων. Και, φυσικά, διασφάλιση του πεζοδρομίου με εμπόδια ώστε να μη γίνεται παράνομη στάθμευση.

' Στις περισσότερες περιπτώσεις το ετήσιο κλάδεμα των δένδρων που βρίσκεται στις νησίδες αποτελεί σφαγή και κουτσούρεμα των ελάχιστων δέντρων που μας απέμειναν.

«Χρειαζόμαστε ένα όραμα για την Αθήνα. Σήμερα η Αθήνα είναι μια σύγχρονη παραθαλάσσια πρωτεύουσα της Μεσογείου, που έχει αποδείξει ότι διαθέτει μια τρομερή ικανότητα να λειτουργεί ως χωνευτήρι διαφορετικών κοινωνικών ομάδων», τονίζει ο Γ. Πολύζος, σημειώνοντας ότι η Αθήνα «παραμένει ζωντανή, δείχνει ανεκτικότητα. Αυτό πρέπει να αναπτυχθεί». Ταυτόχρονα, καθώς έχει πολύ καλό κλίμα «πρέπει να αναβαθμισθούν οι ανοιχτοί κοινόχρηστοι χώροι, που έχουν μείνει πίσω» και προτείνει:

' Συνταγματική διάταξη για την απαγόρευση δόμησης κάθε αδόμητου, ελεύθερου χώρου στην ευρύτερη περιοχή των 80 - 85 δήμων του μητροπολιτικού συγκροτήματος. Να ξεκινήσουμε με τις ιδιοκτησίες του Δημοσίου και των φορέων δημοσίου συμφέροντος. Η απαγόρευση να είναι απόλυτη, ούτε για αθλητικές, εκπαιδευτικές εγκαταστάσεις, νεκροταφεία κ.λπ. Η δόμηση να επιτρέπεται μόνο με αντάλλαγμα χώρου.

' Οι νέες ανάγκες στέγασης να καλυφθούν μέσω της επαναχρησιμοποίησης παλιών κτιρίων.

' Χρήση του δικαιώματος της απαλλοτρίωσης, όταν πρόκειται για ιδιωτικές ιδιοκτησίες, προκειμένου να αποκτηθούν σημαντικοί χώροι. Το παράδειγμα της Κορεατικής Αγοράς, όπου κερδήθηκαν 11 στρέμματα για πάρκο στο κέντρο της Αθήνας είναι πολύ θετικό. «Μικροχειρουργικές επεμβάσεις» πρασίνου στις γειτονιές της Αθήνας, όπου οικόπεδα μπορούν να μετατραπούν σε πράσινες ανάσες.

' Προστασία όλων των μεγάλων ελεύθερων χώρων που υπάρχουν σήμερα, δημιουργία μεγάλων χώρων πρασίνου (Γουδή, Ελληνικό, Τουρκοβούνια, Πύργος Βασιλίσσης κ.λπ.).

' Προσπάθεια ενοποίησης των χώρων πρασίνου και σε τοπικό επίπεδο. Δημιουργία «πράσινων περιπάτων», με εφαρμογή μιας βιοκλιματικής πολεοδομίας. Με προσεκτική χρήση υλικών, με κατάλληλες φυτεύσεις, ακόμα και με μεθόδους δροσισμού μπορεί να αλλάξει το μικροκλίμα. Για παράδειγμα, διαμορφώνοντας μια ζώνη πρασίνου κατά μήκους της Πειραιώς, πλάτους 1,5 - 2 μέτρων θα διαμορφώσουμε ρεύματα αέρα.

«Δεν μπορούμε να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Χρειάζονται αποφασιστικά μέτρα για την καταπολέμηση του νέφους και οι δήμοι πρέπει να πρωτοστατήσουν», τονίζει ο Μιχάλης Πετράκης. Ιδού τι προτείνει:

' Απαγόρευση εισόδου Ι.Χ. αυτοκινήτων στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας. Οι μετακινήσεις σε αυτή την περιοχή μόνο με Μέσα Μαζικής Μεταφοράς. Επιπλέον, σε ένα δακτύλιο να υπάρχει φόρος εισόδου στο ευρύτερο κέντρο. Τα έσοδα να χρηματοδοτούν αποκλειστικά προγράμματα περιβαλλοντικής ανάπτυξης, ενίσχυσης των δημόσιων συγκοινωνιών και βελτίωσης των συγκοινωνιακών υποδομών.

' Αναγκαστική δεντροφύτευση όλων των ελεύθερων χώρων του κέντρου της Αθήνας, είτε με απαλλοτρίωσή τους είτε με δέσμευση και προστασία. Να αξιοποιηθούν κατ' αρχήν οι εκτάσεις που διαθέτουν διάφοροι δημόσιοι φορείς. Πυκνή δεντροφύτευση όλων των πεζοδρομίων, κίνητρα για την προστασία της από τους κατοίκους. Επιπλέον κίνητρα για τη δημιουργία πράσινων ταρατσών.

' Υποχρεωτική χρήση του φυσικού αερίου στα κτίρια όλης της Αθήνας, με παροχή και κατάλληλων κινήτρων, για να αντιμετωπιστεί η ρύπανση από τους καυστήρες πετρελαίου. Χρήση φυσικού αερίου απ' όλα τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς.

' Αυστηρότατοι έλεγχοι των καταλυτών, της ποιότητας των καυσίμων, πάταξη της νοθείας.

' Δημιουργία ποδηλατοδρόμων - ειδικά σε επίπεδο γειτονιάς.

' Πριμοδότηση όσων χρησιμοποιούν το αυτοκίνητό τους μαζί με άλλους πολίτες. Ενίσχυση της χρήσης των δικύκλων.

' Αφαίρεση πινακίδων για παρκάρισμα που παρεμποδίζει την κυκλοφορία και δημιουργεί μποτιλιάρισμα. Επιπλέον πρόβλεψη και για φυλάκιση σε όσους με το παρκάρισμά τους παρεμποδίζουν την κίνηση των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες.

' Πρόταση για νομοθετική ρύθμιση που θα προβλέπει ότι στη σύνθεση των δημοτικών συμβουλίων πρέπει να υπάρχει ποσοστό νέων ανθρώπων (κάτω των 30) ειδικά επιφορτισμένων με την τήρηση των περιβαλλοντικών ισορροπιών.

' Ειδικά μαθήματα περιβαλλοντικής αγωγής στις τρεις τάξεις του Γυμνασίου και ευρύτερα στην εκπαίδευση. Το μόνο που μπορεί να μας σώσει είναι η διαμόρφωση μιας συνειδητοποιημένης νέας γενιάς...

Αν και μηχανικός, ο Αντώνης Μαυρόπουλος αντιμετωπίζει το θέμα των σκουπιδιών ως κοινωνικό πρόβλημα. «Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει ο δήμος είναι να πρωτοστατήσει στην αλλαγή της αντίληψης των πολιτών για τα σκουπίδια. Κάθε τι που πετάμε περιέχει συμπυκνωμένη ανθρώπινη εργασία και φυσικούς πόρους που θα λείψουν από τις επόμενες γενιές. Η διαχείριση αποβλήτων είναι πρόβλημα βαθιά κοινωνικό και πολιτικό με τεχνικές προεκτάσεις και όχι ένα τεχνοκρατικό ζήτημα στο οποίο αναζητούμε κοινωνική συναίνεση», τονίζει και προτείνει:

' Να τελειώνουμε με τις χωματερές, οι δήμαρχοι πρέπει να δεσμευτούν γι' αυτό.

' Επένδυση στη συνείδηση και όχι μόνο σε εξοπλισμό και έργα. Πολλοί δήμαρχοι νομίζουν ότι ανακύκλωση σημαίνει να βάλεις ειδικούς κάδους, πριν από αυτό όμως πρέπει να βάλεις την ανακύκλωση στην καθημερινότητα των πολιτών. Θα πρότεινα να είναι υποχρεωτικό μάθημα στο σχολείο.

' Δημιουργία στεκιού ανακύκλωσης - χώρου συζήτησης σε κάθε γειτονιά γιατί η ανακύκλωση είναι τρόπος ζωής και πολιτισμός.

' Ανακύκλωση του χαρτιού όλων των υπηρεσιών του δήμου. Πρόκειται για χιλιάδες τόνους χαρτιού στα δημοτικά καταστήματα, στα σχολεία κ.λπ., ενώ θα σταλεί και ένα σαφές μήνυμα.

' «Πράσινες δημοπρασίες», δηλαδή οι κάθε είδους προμήθειες υλικών του δήμου να λαμβάνουν υπόψη το εάν αυτά είναι ανακυκλώσιμα και πόσο επιβαρύνουν το περιβάλλον συνολικά.

' Αλλαγή του τρόπου χρέωσης των σκουπιδιών. Τα σημερινά τέλη καθαριότητας, που χρεώνουν με βάση τα τετραγωνικά του σπιτιού δεν βοηθούν. Στη νέα μορφή χρέωσης ο καθένας θα πληρώνει ανάλογα με την ποσότητα των σκουπιδιών που παράγει και ανάλογα με το αν συνεισφέρει στην ανακύκλωση.

' Πρέπει να αλλάξουν οι πολεοδομικοί κανονισμοί. Οι κάδοι δεν πρέπει να είναι στο δρόμο, πρέπει να μπουν μέσα στις ιδιοκτησίες. Οι νέες οικοδομές πρέπει να έχουν αυτή την πρόνοια, να ενθαρρυνθεί η προσαρμογή των παλιών. Βέβαια στην Αθήνα δεν υπάρχει πολύς χώρος. Γι' αυτό υπάρχει ανάγκη οι υποδομές διαχείρισης στερεών αποβλήτων να αποτελούν οργανικό στοιχείο του χωροταξικού - πολεοδομικού σχεδιασμού, όπως γίνεται με τα υπόλοιπα δίκτυα. Τεχνικές λύσεις υπάρχουν: στην Κυψέλη π.χ. μπορούν να μπουν οι ειδικοί υπόγειοι κάδοι.

' Πρωτοβουλίες, πιλοτικές κατ' αρχήν, για την μείωση του όγκου των απορριμμάτων. Θα μπορούσαν τα καταστήματα στην Πλάκα να κηρυχθούν «αποπλαστικοποιημένες ζώνες», όπου δεν θα κυκλοφορούν πλαστικά ποτήρια κ.λπ.