ΔΩPa ΣKaPTΣH Δασολόγος

H παραδοσιακή κτηνοτροφία, που σήμερα εγκαταλείπεται, παλαιότερα υπήρξε καθοριστική για τη διαφοροποίηση της μορφολογίας του δάσους στην περιοχή της Δαδιάς, αλλά και για τη διατήρηση μεγάλων πληθυσμών από γύπες, που έβρισκαν άφθονη τροφή από τα νεκρά ζώα (φωτ.: Tρ. aδαμακόπουλος/ WWF).

Η IΣTOPIa της διαχείρισης της προστατευόμενης περιοχής δάσους Δαδιάς-Λευκίμμης-Σουφλίου, (εν συντομία δάσους Δαδιάς) μας πάει πίσω, στο 1980. Πρωταγωνιστές όλα αυτά τα χρόνια ήταν οι κάτοικοι της περιοχής, οι τοπικοί ή οι κεντρικοί αρμόδιοι φορείς διαχείρισης, οι οικολόγοι και κάπου ανάμεσα... τα αρπακτικά πουλιά που κι αυτά με τη σειρά τους διεκδικούσαν τη θέση που τους αρμόζει, λόγω της μοναδικότητάς τους σε Ελλάδα και Ευρώπη. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Το 1980, η προστασία του δάσους Δαδιάς, που συμπεριελάμβανε και μια ζώνη αυστηρής προστασίας 72.500 στρ., με απαγόρευση του κυνηγίου και της κοπής ξύλου, έπεσε στην κοινωνία της περιοχής ως κεραυνός εν αιθρία. Κι αυτό, γιατί η προστασία επιβλήθηκε χωρίς καμία προετοιμασία και διάλογο. Είκοσι τρία χρόνια μετά, και ύστερα από τις διαμαρτυρίες των κατοίκων και την αντίδραση, κυρίως λόγω άγνοιας, των τοπικών φορέων, σήμερα έχει επιτευχθεί η κοινωνική συναίνεση, όχι απλώς ως αποδοχή της προστασίας, αλλά και ως συμμετοχή για την καλύτερη εφαρμογή της.

Xιονισμένο το οικοτουριστικό κέντρο Bιοτόπου Δαδιάς. Διόλου σπάνια εικόνα, μιας και η περιοχή χαρακτηρίζεται από δριμείς χειμώνες με συχνές χιονοπτώσεις (φωτ.: K. Πιστόλας/ WWF).

Η ανακήρυξη του Εθνικού Πάρκου Δάσους Δαδιάς αποτελεί γεγονός. Επιπλέον, από φέτος άρχισε να λειτουργεί ο Φορέας Διαχείρισης, ο οποίος θα επιτελέσει σημαντικό ρόλο στον συντονισμό των δράσεων διαχείρισης στην περιοχή, αλλά και στην επικύρωση της κοινωνικής συναίνεσης, αφού το διοικητικό του συμβούλιο απαρτίζεται από εκπροσώπους των περισσότερων αρμόδιων φορέων.

Oμως για να φτάσουμε έως εδώ, προηγήθηκαν πολύχρονες προσπάθειες ευαισθητοποίησης, διαλόγου και εφαρμογής μιας σειράς προγραμμάτων που στόχο είχαν την προστασία της περιοχής μέσω της ορθολογικής διαχείρισης. Τα προγράμματα ξεκίνησαν το 1985, από τα υπουργεία Γεωργίας και ΠΕΧΩΔΕ, τη Γραμματεία Νέας Γενιάς, τη Νομαρχία Eβρου, τη Δασική Υπηρεσία και το WWF Ελλάς. Η δεκάχρονη παρουσία του WWF Ελλάς στη Δαδιά βοήθησε να δημιουργηθεί οικολογική συνείδηση και να τεθούν οι βάσεις για τη διαχείριση της περιοχής μέσω της σύνταξης τριών σχεδίων. Πρόκειται για το πρώτο ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης (1995) στο οποίο στηρίχθηκε και η δημιουργία του Εθνικού Πάρκου, για το πρώτο ολοκληρωμένο σχέδιο παρακολούθησης των βασικών παραμέτρων του δάσους (2001) και για το πρώτο, επίσης, σχέδιο διαχείρισης του πληθυσμού του μαυρόγυπα (είδος-έμβλημα του δάσους), που ολοκληρώθηκε πρόσφατα με την υποστήριξη του προγράμματος «LIFE».

Eσωτερικό παλαιού νερόμυλου στα Πομακοχώρια.

Κοινό στοιχείο των τριών σχεδίων είναι ο προσδιορισμός του σκοπού διαχείρισης που δεν είναι άλλος από τη διατήρηση των οικολογικών και πολιτισμικών αξιών. Τα αρπακτικά πουλιά, τα ώριμα δάση πεύκων και βελανιδιάς, το ποικίλο φυσικό τοπίο, η ιστορία και οι παραδόσεις αυτής της θρακιώτικης γωνιάς συνιστούν το μωσαϊκό των αξιών που μαζί με τις σύγχρονες κοινωνικές απαιτήσεις θα δώσουν τον ρυθμό της ανάπτυξης. Κοινή συνισταμένη των προγραμμάτων του WWF Ελλάς είναι η συμμετοχή φορέων και κατοίκων σε όλες τις δράσεις προστασίας, ώστε μέσα από αυτές να κατανοήσουν ότι πέραν των αρπακτικών πουλιών, κατέχουν και οι ίδιοι το προνόμιο να ζουν σε μια περιοχή με σπάνια φυσική κληρονομιά, η οποία μπορεί να αποτελέσει βασικό άξονα ανάπτυξης. Eτσι θα μπορούσαν να κατακτήσουν αρμονικότερη συνύπαρξη με τη φύση και, αναμφισβήτητα, καλύτερη ποιότητα ζωής.

Στη διάρκεια των χρόνων που εφαρμόζονται τα προγράμματα προστασίας του δάσους Δαδιάς έχουν σημειωθεί πολλές επιτυχίες που έχουν κάνει την περιοχή να ξεχωρίζει ως παράδειγμα προστασίας και διαχείρισης. Κάποια από αυτά είναι:

Η συμπληρωματική τροφοδοσία και η προστασία των φωλεών του μαυρόγυπα, η οποία βοήθησε στην επιβίωση του είδους, του οποίου ο πληθυσμός είχε μειωθεί δραματικά στη δεκαετία του 1970 σε 25 πουλιά, ενώ σήμερα φτάνει τα 90-100 άτομα στην περιοχή. Επίσης, 10-15 πουλιά μετακινήθηκαν μόνιμα στη γειτονική Βουλγαρία από όπου είχαν εξαφανιστεί επί 50 χρόνια, γεγονός που αποδεικνύει την αξία αυτού του τελευταίου αναπαραγόμενου πληθυσμού για την εξάπλωση του είδους σε περιοχές που κάποτε φώλιαζε.

Oργωμα χωραφιών. H περιορισμένη και ήπια εκμετάλλευση των φυσικών πόρων στην περιοχή της Δαδιάς συνέβαλε ώστε να μην εξαντληθεί εδώ το φυσικό περιβάλλον. Σήμερα που οι καλλιέργειες έχουν αλλάξει, θετική προϋπόθεση προς την ίδια κατεύθυνση αποτελούν η κοινωνική συναίνεση και η ενεργή συμμετοχή των κατοίκων στην προστασία της περιοχής τους (φωτ.: K. Πιστόλας/ WWF).

Η παύση της κοπής δένδρων που φιλοξενούν φωλιές αρπακτικών πουλιών και η αλλαγή της εποχής υλοτομίας κοντά στις θέσεις αυτές, από άνοιξη σε φθινόπωρο, όταν πια έχει τελειώσει η αναπαραγωγή των πουλιών, αποδεικνύει ότι οι δασεργάτες έχουν κατανοήσει τις νέες συνθήκες και διατίθενται να αλλάξουν παραδοσιακές συνήθειες και να προσαρμοστούν στις ανάγκες των πουλιών χωρίς να βλάπτονται οικονομικά.

Η καλά οργανωμένη δασο-πυροφύλαξη και καταστολή των πυρκαγιών, δηλώνει ότι όλα αυτά τα χρόνια το δάσος Δαδιάς, κατέχει εξέχουσα θέση στις προτεραιότητες των υπηρεσιών, αλλά και των κατοίκων που έχουν αποδείξει έμπρακτα την αγάπη τους για το δάσος με άμεση συμμετοχή.

Tέλος, η διαχείριση των επισκεπτών με οργάνωση και ελεγχόμενη πρόσβαση είχε ως αποτέλεσμα να μην υπάρξει καμία επίπτωση στα αρπακτικά πουλιά στα δέκα χρόνια εφαρμογής οικοτουριστικών προγραμμάτων στο χωριό της Δαδιάς.

Φιδαετός. Δεινός κυνηγός φιδιών, ζει σε ηλιόλουστες, πετρώδεις και ανοιχτές τοποθεσίες, στις οποίες παρεμβάλλονται δάση ή χαμηλή βλάστηση. Φτιάχνει τη φωλιά του σε κορυφές ψηλών δέντρων με ελεύθερη θέα.

Oμως, αρκούν αυτά τα επιτεύγματα για να υποστηρίξει κανείς ότι η διαχείριση του δάσους Δαδιάς είναι σε καλό δρόμο; Σίγουρα όχι, όταν δεν έχουν εκλείψει σοβαρές απειλές, όπως η παράνομη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων για θηρευτές (αλεπούδες, ασβοί, λύκοι) που προκαλούν δευτερογενώς τον θάνατο των αθώων γυπών. Oταν οι φυσικές τροφικές πηγές των γυπών δεν αρκούν για να τους θρέψουν, διότι δεν έχουν ακόμη ληφθεί οι διαχειριστικές αποφάσεις υπέρ της αύξησης της κτηνοτροφίας και των πληθυσμών των άγριων θηλαστικών, πολλά από τα οποία είναι και θηρεύσιμα είδη. Oταν η φύλαξη είναι ανεπαρκής για να παρακολουθήσει τις παράνομες δράσεις. Και σίγουρα όχι, όταν οι νέοι συνεχίζουν να εγκαταλείπουν τις πόλεις και τα χωριά της περιοχής (με εξαίρεση εκείνο της Δαδιάς που ακόμη αντιστέκεται) διότι οι συμβατικοί τρόποι διαχείρισης αγροτικής και δασικής γης, δεν μπορούν να δώσουν πλέον την πρόσκαιρη οικονομική ευημερία που κάποτε προσέφεραν.

aραγε, πόση ακόμη δουλειά χρειάζεται για να εκλείψουν οι παράνομοι χρήστες δολωμάτων; aραγε, πόση ακόμη δουλειά χρειάζεται για να πιστέψουν όλο και περισσότεροι κάτοικοι ότι ζουν σε ένα αναμφισβήτητα σημαντικό Εθνικό Πάρκο, και ότι με αυτήν την ταυτότητα και μόνο, μπορούν να κάνουν θαύματα;

Σίγουρα απαιτείται ακόμη πολλή δουλειά. Oμως η πρόκληση είναι εδώ για όποιον πραγματικά θέλει να αποθέσει το λιθαράκι του στη Διαχείριση (με δέλτα κεφαλαίο) της περιοχής, έχοντας την τόλμη να αποχρωματίζει από τα χρώματα της πολιτικής τις πράξεις εκείνες που θα εγγυηθούν διαχρονικά τη διασφάλιση ενός υγιούς και βιώσιμου Εθνικού Πάρκου στο Δάσος Δαδιάς-Λευκίμμης-Σουφλίου.