Γράφει ο Aντωνης Καρκαγιαννης

Aλήθεια, ποια είναι η βαθύτερη σχέση του Πολιτισμού και του Τουρισμού που οδήγησε τον πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου να συγχωνεύσει τις δύο δραστηριότητες (πώς αλλιώς να τις πω;) και μάλιστα να θέσει επικεφαλής στενό συνεργάτη του και γόνο πατροπαράδοτης πολιτισμικής οικογένειας; Την ίδια απορία είχα και για τη σχέση του Πολιτισμού με τον Αθλητισμό, αλλά κάθε τόσο ανακύπτουν αντιφατικές μεν, οπωσδήποτε όμως απαντήσεις.

Ας επιχειρήσουμε μια πρόχειρη εννοιολογική (και ταυτόχρονα ιστορική) προσέγγιση της μιας δραστηριότητας και της άλλης για να ψάξουμε πιθανά κοινά χαρακτηριστικά.

Ο Πολιτισμός ή αυτό που αργότερα ονομάσαμε Πολιτισμό από την πρώτη ανιχνεύσιμη εμφάνισή του παράγει εικόνες και αυτή τη δουλειά εξακολουθεί να κάνει και μέχρι σήμερα. Διατυπώνονται διάφορες θεωρίες μεταξύ καλλιτεχνικής έκφρασης και εικόνας. Είτε γιατί, όταν ανοίξαμε κάπως τα μάτια μας και σηκώσαμε το κεφάλι στον ουρανό μείναμε έκθαμβοι από την ομορφιά της Φύσης και μας μπήκε στο μυαλό η τρέλα να την αντιγράψουμε και την κρατήσουμε εσαεί για τον εαυτό μας. Είτε γιατί, αντιγράφοντας νομίσαμε (κούνια που μας κούναγε), ότι θα τη γνωρίσουμε καλύτερα, είτε γιατί το ομοίωμα ήταν πάντοτε και μέχρι σήμερα ασφαλές μέσο εξορισμού των «κακών ή δαιμονικών δυνάμεων» που εν αφθονία περικλείει η Φύση.

Οτιδήποτε και αν συμβαίνει ο Πολιτισμός ανέκαθεν από εκατοντάδες αιώνες και προπαντός σήμερα παράγει, αναπαράγει, διαστρεβλώνει εικόνες, πιστεύοντας ότι οι εικόνες αυτές δεν είναι αυθαίρετες αλλά πηγάζουν από κάποια «πραγματικότητα» ή απλώς από τη νεύρωση, τα όνειρα ή τη φαντασία του καλλιτέχνη που και αυτά είναι εξίσου ισχυρές πραγματικότητες. Στρογγυλεύουμε κάπως τις έννοιες και τις διαδικασίες για να φτάσουμε γρήγορα και ομαλά στο «διά ταύτα».

Ετσι ο χορός, η μουσική (η πιο αφηρημένη από όλες τις τέχνες), η γλυπτική, η ζωγραφική, η αρχιτεκτονική, το θέατρο, η ποίηση, από τα αρχαιότατα χρόνια μέχρι και σήμερα παράγουν και συσσωρεύουν εικόνες που σήμερα συγκεντρώνονται σε μουσεία και σε άλλα κατάλληλα ενδιαιτήματα, τα επισκεπτόμαστε και τα θαυμάζουμε και μας ευφραίνουν. Και ενδεχομένως μας κάνουν καλύτερους. Αλλον πρακτικό σκοπό δεν βρίσκω να έχει ο Πολιτισμός. Εν τούτοις, πολύ νωρίς συνδέθηκε με τη θρησκεία και από τότε και μέχρι σήμερα αποτέλεσε τη μεγάλη δοξολογία της. Εκεί φαίνεται πως συνάντησε και τις πρώτες εκ παραδόσεως «θρησκευτικές οικογένειες» που εύκολα και γρήγορα μετατράπηκαν σε «πολιτισμικές» - εξουσιαστικές. Αν προσθέσουμε και τον κινηματογράφο, την πιο σύγχρονη και δαιμονική παραγωγή εικόνων, που συναιρεί όλες τις άλλες έχουμε το σύνολο που αποτελεί το corpus ενός υπουργείου Πολιτισμού. Με την απλή λογική πουθενά δεν συναντάμε τον Τουρισμό.

Θα τον συναντήσουμε, τον Τουρισμό και πολλές άλλες δραστηριότητες αν αποδώσουμε στον Πολιτισμό τη χρησιμοθηρία, κάποιον πρακτικό σκοπό που να τον καταλαβαίνουμε όλοι. Ας πούμε: τι να τις κάνουμε τις αρχαιότητες αν έχουν μόνο έξοδα και καθόλου έσοδα; Αν τοποθετήσουμε έτσι το ζήτημα, αμέσως ξεπροβάλλει ο Τουρισμός, οι τουρίστες που θα επισκεφθούν τη χώρα μας για να επισκεφθούν τις αρχαιότητες και να μας αφήσουν τα χρήματά τους! Με αυτή τη λογική μπορούμε να βρούμε πλήθος άλλων παράλληλων δραστηριοτήτων που θα μπορούσαν να ικανοποιήσουν τη χρησιμοθηρική βουλιμία του Πολιτισμού, όταν την έχει ή αν πρέπει να την αποκτήσει.

Ο Τουρισμός είναι μια καθαρά, οικονομική και επιχειρηματική δραστηριότητα και για τη χώρα μας αποτελεί σοβαρή πηγή πλούτου. Εχει να κάνει με κεφάλαια, με κόστος και επενδύσεις, με ζημιές και κέρδη, όπως και κάθε άλλη οικονομική και επιχειρηματική δραστηριότητα. Εχει ανάγκη από κρατικές ρυθμίσεις, κρατική προστασία ενδεχομένως και από ενισχύσεις. Κατά βάση όμως παραμένει, και ευτυχώς, ιδιωτική οικονομική και επιχειρηματική δραστηριότητα. Αν θα πρέπει να στεγασθεί σε κάποιο υπουργείο θα έβρισκε τη θέση του σε αυτό το διευρυμένο υπουργείο Οικονομίας ή Ανάπτυξης που δεν συγκρατώ ακόμη την επίσημη ονομασία του. Δεν έχει καμιά θέση στο υπουργείο Πολιτισμού.

Δεν θα ξεκινούσα αυτή τη συζήτηση, θα τη θεωρούσα εντελώς περιττή, αν δεν με κατέτρωγε, από χρόνια, μια υποψία: Οτι πίσω από αυτές τις «αθώες» ή και «χρήσιμες» συζεύξεις κρύβεται μια στρεβλή άποψη για τον Πολιτισμό που αδικεί τον ίδιο αλλά και τον Τουρισμό.

Ηδη, από τη δεκαετία του '50 πολιτικά ο πολιτισμός αντιμετωπίζεται σαν ένα κακό που μας βρήκε και τι να κάνουμε, θα το υποφέρουμε. ΄Η σαν μια άχρηστη πολυτέλεια για την οποία μπορούμε να υπερηφανευόμαστε, να λέμε τα γνωστά και τόσο ανόητα, ότι εμείς χτίζαμε Παρθενώνες όταν άλλοι ζούσαν σε σπηλιές. Αλλη άχρηστη πολυτέλεια που όταν περιπλέκεται στη ζωή μας (π.χ. όταν πρόκειται να κτίσουμε μια πολυκατοικία) μας κάνει αμήχανους και εχθρικούς. Ψάχνουμε πάντοτε να βρούμε ότι έχει κάποιον «πρακτικό σκοπό», κάποια χρησιμότητα ώστε να μπορέσουμε να καταλάβουμε τι επιτέλους είναι ο πολιτισμός και ποια είναι η δουλειά του υπουργείου Πολιτισμού.

Ποια, πράγματι, είναι η δουλειά του υπουργείου Πολιτισμού που εξαιτίας όλων των παραπάνω στρεβλώσεων θεωρείται (από κάθε άποψη και κυρίως οικονομική) το αποπαίδι της κάθε κυβέρνησης; Το ερώτημα προκαλεί πολλές διαπιστώσεις και σκέψεις και θα επανέλθουμε την επόμενη Κυριακή.