ΑΡΧΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Ναπάλμ: ο βίος και η πολιτεία της πιο φημισμένης συμβατικής βόμβας

Του Ηλια Μαγκλινη

Στην ταινία «Ψυχή βαθιά» του Παντελή Βούλγαρη, ακούμε τους Αμερικανούς στρατιωτικούς συμβούλους να επιθυμούν να δοκιμάσουν για πρώτη φορά ένα «τρομερό νέο όπλο» στον Γράμμο: τη βόμβα ναπάλμ. Πρόκειται για πραγματολογικό σφάλμα της ταινίας, το οποίο έχει σχολιαστεί κάμποσες φορές.

Η ναπάλμ είναι όντως τρομακτικό όπλο. Αμερικανός πιλότος, βετεράνος του Βιετνάμ, μου έλεγε το 2001 ότι αρνιόταν να λάβει μέρος σε επιχειρήσεις με ναπάλμ, θεωρώντας τους συγκεκριμένους βομβαρδισμούς «απάνθρωπους». Ισως η πιο χαρακτηριστική εικόνα της ναπάλμ να είναι αυτή της έναρξης της ταινίας «Αποκάλυψη τώρα»: η ζούγκλα τυλίγεται στις φλόγες υπό την υπόκρουση του «The End» των Doors.

Οι Αμερικανοί δοκίμασαν έναν πρώτο τύπο της βόμβας το 1944 στα νησιά του Ειρηνικού, εναντίον των Ιαπώνων. Το εκρηκτικό μείγμα είχε δημιουργηθεί ένα περίπου χρόνο πριν, στο Χάρβαρντ. Οπως γράφει ο Ρόμπερτ Νίερ (Robert M. Neer) στο εξαιρετικό «Ναπάλμ. Μια αμερικανική βιογραφία» (Napalm. An American Biography, Belknap Press, σελ. 310), αρχικά η ναπάλμ (η ονομασία προέρχεται από το συνδυασμό ναφθενικού και παλμιτικού οξέος) «ξελάσπωσε» πολλές αμερικανικές μονάδες που είχαν εγκλωβιστεί στις γραμμές του εχθρού, στον Ειρηνικό και μετά στην Κορέα.

Προηγουμένως βέβαια, στις 9 Μαρτίου του 1945, με βόμβες ναπάλμ τα αμερικανικά βομβαρδιστικά κατέκαψαν το Τόκιο. Κάτι τέτοιες αποστολές στην Ιαπωνία, και μετά στην Κορέα, κατέστησαν σαφές ότι οι βομβαρδισμοί με ναπάλμ δεν ήταν «στοχευμένοι»: άμαχοι και μάχιμοι ήταν ένα για τα βομβαρδιστικά.

Στον ελληνικό εμφύλιο, η ναπάλμ χρησιμοποιήθηκε το 1948-49 – για την ακρίβεια, ένας πιο εξελιγμένος τύπος από τον αρχικό. Ελληνες πιλότοι που έριξαν ναπάλμ μού έχουν πει ότι το «όπλο δεν προσέφερε πολλά. Ηθελε επίπεδο έδαφος για να απλωθεί η φλόγα, όχι κατσάβραχα, όπως στη δική μας περίπτωση». Για τους αντάρτες, βέβαια, ήταν ένας εφιάλτης: ελάχιστα μέτρα από το σημείο όπου απλώνεται η φλόγα, πεθαίνεις από ασφυξία, ενώ αν το εύφλεκτο τζελ βρει δέρμα και ανεφλεγεί, για να το σβήσεις θα πρέπει να βγάλεις και το δέρμα μαζί.

Η ναπάλμ ως «βρώμικο» όπλο είναι ταυτισμένη, φυσικά, με το Βιετνάμ. Η φωτογραφία της μικρής Κιμ που τρέχει να γλιτώσει έχει τη δική της ιστορία και, πάντως, αναδεικνύει το πρόσωπο που πήρε ο πόλεμος τον περασμένο αιώνα, επιβεβαιώνοντας τον Αμερικανό στρατηγό Σέρμαν του αμερικανικού εμφυλίου, ο οποίος έλεγε: «Ο πόλεμος είναι κόλαση». Σημειωτέον, πέφτουν ακόμη βόμβες ναπάλμ: στη Συρία.

Έντυπη