Μια αποφασιστική στροφή
ΑΡΧΕΙΟ ΜΟΝΙΜΕΣ ΣΤΗΛΕΣΠριν από μία εβδομάδα η Ελλάδα αποτέλεσε πρώτο θέμα στα διεθνή μέσα ενημέρωσης με τον θετικότερο τρόπο από τη στιγμή που άρχισε η κρίση. Η γρήγορη και αποφασιστική δράση της κατά της Χρυσής Αυγής έδειξε το σθένος του δημοκρατικού της πνεύματος. Ηταν μία αντεπίθεση ενάντια στη νεοναζιστική δύναμη σε μια στιγμή που η άκρα δεξιά διεισδύει στη στάσιμη πολιτική ζωή και άλλων ευρωπαϊκών κοινωνιών. Ενιωσα υπερήφανος καθώς εξηγούσα τα γεγονότα στην Ελλάδα σε φίλους μου στο Λονδίνο.
Την περασμένη εβδομάδα υπήρξα μάρτυρας μιας πορείας της Χρυσής Αυγής στους δρόμους της Αθήνας. Εφυγα με αίσθηση αηδίας από την εικόνα ενός νεαρού άνδρα, με καλυμμένο το πρόσωπο, να προχωρά κομπάζοντας υποτιμητικά και να προκαλεί τους παρατηρητές να αψηφήσουν την κυριαρχία του στον δρόμο, ενώ η Αστυνομία παρακολουθούσε αδρανής. Η εικόνα μού θύμισε Βρετανούς χούλιγκαν του ποδοσφαίρου ή τις πορείες των προτεσταντών του «τάγματος της Οράγγης». Αν και δεν αποτελεί το χειρότερο επεισόδιο σε πορεία διαμαρτυρίας της Χρυσής Αυγής, πάντως ο νεαρός άντρας περιγελούσε την εξουσία και ήταν έτοιμος να εξαπολύσει το πάθος για τη βία, που είναι τόσο προφανές στο κόμμα του. Η Βρετανίδα φίλη που βρισκόταν μαζί μου, επισκεπτόταν για πρώτη φορά την Ελλάδα και απελπίστηκα στη σκέψη της εντύπωσης που θα της είχε δημιουργηθεί, καθώς παρατηρούσαμε.
Υστερα, την Τετάρτη, φάνηκε ότι η πιο αξιέπαινη των προθέσεων κινδύνευσε να εκμηδενιστεί εξαιτίας της σύγχυσης, αν όχι της ανικανότητας, του κράτους. Το δικαστήριο αποφάσισε ότι τρία μέλη της Χρυσής Αυγής δεν χρειαζόταν να προφυλακιστούν. Ωστόσο, την επόμενη μέρα, ο Μιχαλολιάκος, ο Λαγός και ο Πατέλης συνέχισαν να βρίσκονται υπό κράτηση. Ηταν, αλήθεια, τόσο διαφορετικές οι ενδείξεις ανάμεσα στις περιπτώσεις ή, μάλλον, το δικαστήριο αναγνώρισε τη δημόσια κατακραυγή που ακολούθησε την απελευθέρωση των πρώτων; Εάν αληθεύει το δεύτερο, αυτό θα ήταν πολύ ανησυχητικό. H προετοιμασία της δικογραφίας ήταν από μόνη της κάπως «τσαπατσούλικη». Το κατηγορητήριο είχε διαμορφωθεί μέσω των αποκαλύψεων των εφημερίδων, διαρρηγνύοντας τις νομικές δικλίδες ασφαλείας. Στη συνέχεια, τα στοιχεία ενός «προστατευόμενου» μάρτυρα διέρρευσαν στους κατηγορουμένους, θέτοντας σε μεγάλο κίνδυνο τον ίδιο και την οικογένειά του. Για να θριαμβεύσει το δημοκρατικό πνεύμα απαιτείται κατάλληλη προετοιμασία και η αποφυγή μιας νέας φαρσοκωμωδίας τύπου ΕΡΤ. Ο υπόλοιπος κόσμος θα πανηγυρίσει όχι μόνο επειδή τα σωστά άτομα θα δικαστούν, αλλά και επειδή οι κανόνες της δημοκρατίας θα τηρηθούν από τις αρχές.
Η πιο ανησυχητική πτυχή αυτού του συμβάντος, ωστόσο, είναι η παραδοχή ότι οι αρχές είχαν πολλά στοιχεία κατά της Χρυσής Αυγής και τα καταχώνιασαν στο αρχείο, χωρίς να κάνουν κάτι για την όλη κατάσταση. Θυμόμαστε, κάνοντας μία αναδρομή στο παρελθόν, την υπόθεση Λαμπράκη και τη σύμπραξη της Αστυνομίας με τις σκοτεινές δυνάμεις της προχουντικής Ελλάδας. Η παραδοχή αυτή υπέσκαψε τη νομιμότητα των θεσμών του ίδιου του κράτους και οδήγησε σε μία οργισμένη αντίδραση από το εξωτερικό σχετικά με την ποιότητα της δημοκρατίας στην Ελλάδα. Ευτυχώς, η εκκαθάριση στα κλιμάκια των ανώτατων αξιωματικών της Αστυνομίας βοήθησε στο να δημιουργηθεί μία νέα κατάσταση.
Πράγματι, πέρα από την παρούσα σύγχυση, τα γεγονότα της περασμένης εβδομάδας πρέπει να τοποθετηθούν σε ένα γενικότερο πλαίσιο. Η απόφαση αντιμετώπισης της Χρυσής Αυγής μπορεί να σηματοδοτήσει μία αποφασιστική στροφή στην πολιτική τάξη της Ελλάδας. Η επιθυμία της να έρθει αντιμέτωπη με τη φασιστική-ναζιστική εγκληματικότητα έγινε αντιληπτή, και όχι μόνο στο εσωτερικό της χώρας. Το νερό φαίνεται να έχει μπει στο αυλάκι και δεν θα είναι εύκολο να κάνει πίσω.
Η εκλογική βάση της Χρυσής Αυγής είναι εύθραυστη και μάλλον αναζητεί μια οποιαδήποτε ηγεσία «διαμαρτυρίας». Το ελληνικό εκλογικό σώμα δεν φασιστοποιείται· αντίθετα, περισσότεροι ίσως γίνονται απορριπτικοί. Τα μέλη της Χρυσής Αυγής που συνελήφθησαν μπορεί να έκρυβαν ναζιστικά εμβλήματα και σβάστικες στα σπίτια τους, αλλά οι καθημερινοί άνθρωποι, ο «Κώστας» και η «Μαρία», δεν το κάνουν. Η οργανωμένη δράση κατά του κόμματος μπορεί μόνο να αποκαλύψει πόσο αντίθετοι από τους Ελληνες είναι αυτοί οι άνθρωποι. Το οπτικό υλικό σε τηλεοπτικές εκπομπές από τον λιμό της Αθήνας και το Ολοκαύτωμα πάντα θα είναι επίκαιρο.
Την εβδομάδα που μας πέρασε, η σύγχρονη ελληνική πολιτική σκηνή βρήκε έναν κοινό τόπο και επέδειξε προθυμία να αντιμετωπίσει τους αντιπάλους της. Οι φίλοι της Ελλάδας περίμεναν με αδημονία αυτή τη στιγμή. Μπορούμε μόνο να ελπίζουμε ότι το σοκ αυτής της ανακάλυψης θα την ενθαρρύνει να συνεχίσει στην ίδια πορεία.
*Ο κ. Kevin Featherstone είναι καθηγητής Σύγχρονων Ελληνικών Σπουδών στο London School of Economics και επικεφαλής του Ελληνικού Παρατηρητηρίου.
