ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Aλλαγή υποδείγματος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ακολουθώντας το μοτίβο που άρχισε να αναπτύσσεται στην αρχή της ελληνικής οικονοµικής και κοινωνικής κρίσης το 2009, η Ελλάδα εξακολούθησε να κυριαρχεί στην ειδησεογραφία το µεγαλύτερο µέρος του 2015. Είτε επρόκειτο για τις διαπραγματεύσεις µε την τρόικα, το δημοψήφισμα, τους κεφαλαιακούς ελέγχους, την ανάγκη για ελάφρυνση του χρέους, τις εκλογές, την επιδείνωση των κοινωνικών και οικονοµικών συνθηκών ή την προσφυγική κρίση, η συζήτηση εξακολούθησε να περιστρέφεται γύρω από αυτά και άλλα παρεµφερή θέµατα, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.

Για κάποιον που παρακολουθεί τις εξελίξεις από κάποια απόσταση, αργά ή γρήγορα καθίσταται προφανές ότι όσον αφορά την Ελλάδα το αφήγηµα παραµένει το ίδιο, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και έξω από αυτήν. Μπορεί να γίνεται η συζήτηση σε διαφορετικό τόνο ή να λαµβάνει διαφορετικές αποχρώσεις, ωστόσο ο πυρήνας της παραµένει ουσιαστικά ο ίδιος. ∆ιαφθορά, πολιτική αδεξιότητα, υπερµεγέθης δηµόσιος τοµέας, έλλειψη µεταρρυθµίσεων, φοροδιαφυγή, ιδιωτικός τοµέας εξαρτώµενος από το κράτος, λιτότητα, φτώχεια, οικονοµική στασιµότητα, ανεργία, φυγή εξειδικευµένων εργαζοµένων, αυτά είναι ορισµένα από τα θέµατα που συνθέτουν σήµερα τη δηµόσια συζήτηση για την Ελλάδα. Και αυτά θα έπρεπε να είναι. Ωστόσο, αυτή η δηµόσια συζήτηση έχει αποκτήσει τη δική της ζωή και έχει αρχίσει να ελέγχει τα πάντα. Εχει γίνει παντοδύναµη και έχει επισκιάσει οτιδήποτε άλλο. Πρόκειται για ένα αφήγηµα, µια συζήτηση, λόγο για χάρη του ίδιου του λόγου που εξακολουθεί να µεγαλώνει και να κυριαρχεί. Ουσιαστικά, δεν προϋποθέτει δράση και συνεπώς ούτε την παραµικρή πιθανότητα σηµαντικών αλλαγών.

Πρόκειται για ένα θόρυβο που αρχίζει να καταπίνει και να ακυρώνει τα πάντα.

Καθώς βρισκόµαστε στο µεταίχµιο µεταξύ 2015 και 2016 και καθώς θα πρέπει να σκεφτόµαστε τι πρέπει να γίνει ώστε να αρχίσουν να αλλάζουν τα πράγµατα το νέο έτος, πιστεύω ότι χρειαζόµαστε µια νέα αρχή, έναν νέο λόγο, ένα νέο αφήγηµα, µια νέα πραγµατικότητα. Κάθε ελπίδα για ουσιαστική αλλαγή ξεκινάει µε µια νέα δηµόσια συζήτηση. Αν αποδεχτούµε αυτήν τη βασική υπόθεση, τότε µπορούµε να αρχίσουµε να δίνουµε προσοχή και να συζητάµε δηµοσίως σε τι θα πρέπει να επικεντρωθεί το νέο αυτό αφήγηµα.

Θεσµοί. Ιστορικά η εγκαθίδρυση και η ορθή λειτουργία αποτελεσµατικών δηµοσίων και ιδιωτικών θεσµικών οργανισµών που λογοδοτούν, είτε µιλάµε για την παιδεία είτε για τον πολιτισµό, την υγεία ή την ίδια την κυβέρνηση, αποτελεί προϋπόθεση και είναι ζωτικής σηµασίας για να υπάρξει εύρυθµη κοινωνία. Αφού οι θεσµικοί οργανισµοί εισέρχονται και καθορίζουν τη δηµόσια συνείδηση, καθίστανται κρίσιµο κοµµάτι της δηµόσιας ζωής. Οποιαδήποτε απόπειρα δηµιουργίας, σήµερα, ενός νέου αφηγήµατος για την Ελλάδα πρέπει να αρχίσει από την ανοικοδόµηση των δηµοσίων και ιδιωτικών θεσµικών οργανισµών υπό ριζικά διαφορετικές προϋποθέσεις από αυτές υπό τις οποίες λειτουργούν σήµερα, θεσµικών οργανισµών που να βασίζονται στη λογοδοσία, στην υπευθυνότητα και στο σεβασµό.

∆ηµόσια σφαίρα. Η εµφάνιση του κατάλληλου και επαναπροσδιορισµένου δηµόσιου τοµέα είναι ουσιαστικής σηµασίας για την οικοδόµηση µιας πραγµατικά αποτελεσµατικής κοινωνίας πρόνοιας. Ποιος είναι ο ορισµός της δηµόσιας σφαίρας; Είναι ένας χώρος όπου δίνεται έµφαση στο κοινό συµφέρον και στις ανοιχτές διαδικασίες, ένας χώρος ο οποίος χαρακτηρίζεται από τις τρεις ζωτικής σηµασίας αξίες της λογοδοσίας, της υπευθυνότητας και του σεβασµού. Ως τέτοια, η δηµόσια σφαίρα απουσιάζει σήµερα από την Ελλάδα. Αυτό που σήµερα θεωρείται δηµόσια σφαίρα καθορίζεται εξ ολοκλήρου από ιδιωτικά συµφέροντα και ανησυχίες, όπως επίσης και από µυστικές διαδικασίες. Αυτά όµως είναι τα χαρακτηριστικά που καθορίζουν την ιδιωτική σφαίρα και όχι τη δηµόσια. Η εκ νέου εγκαθίδρυση µιας πραγµατικά δηµόσιας σφαίρας που έχει κεντρική θέση στη ζωή των πολιτών αποτελεί βασικό βήµα για τη δηµιουργία νέου αφηγήµατος. Προκειµένου ένα τέτοιο αφήγηµα να είναι πραγµατικά αποτελεσµατικό, θα πρέπει να χτιστεί µε τη συνεργασία θεσµικών οργανισµών, είτε αυτοί προέρχονται από τον δηµόσιο τοµέα ή τον ιδιωτικό ή από µη κερδοσκοπικούς οργανισµούς.

Ας επιστρέψουµε στα βασικά: χώρος για να αναπνεύσει κανείς και για να ελπίσει. Σήµερα η ιστορία για την Ελλάδα βρίθει υπερβολών. Τη στιγµή που η συζήτηση πρέπει να οριοθετηθεί από απλά, πρακτικά βήµατα, αντιθέτως οριοθετείται από τη ρητορεία και από σοφιστείες. Τη στιγµή κατά την οποία απαιτούνται απλά πρακτικά βήµατα και γλώσσα που να βασίζεται στη σαφήνεια, φαίνεται ότι µας καθοδηγεί η βασική αρχή της ∆εύτερης Σοφιστικής: σκοτεινότης ίσον δεινότης. Ως συµπρόεδρος ενός παγκόσµιου, µη κερδοσκοπικού, φιλανθρωπικού οργανισµού (του Ιδρύµατος Σταύρος Νιάρχος), ο οποίος στη διάρκεια µιας περιόδου 20 ετών, και ιδιαίτερα στη διάρκεια των τελευταίων έξι ετών, έχει βοηθήσει σηµαντικά στην αντιµετώπιση των σοβαρών επιπτώσεων της ελληνικής κρίσης, έχουµε βιώσει από πρώτο χέρι, µέσω των φιλανθρωπικών µας προσπαθειών, πόσο κρίσιµης σηµασίας είναι η ύπαρξη χώρου για να αναπνεύσει και για να ελπίσει κανείς όσο διαρκεί η παρούσα µεγάλη δοκιµασία της Ελλάδας.

Οι τρεις σηµαντικές πρωτοβουλίες του Ιδρύµατος Σταύρος Νιάρχος, συνολικού ύψους άνω των 300 εκατοµµυρίων ευρώ, έχουν στόχο να δώσουν σε ανθρώπους που βρίσκονται υπό φοβερή πίεση από την κρίση χώρο και χρόνο ώστε να κάνουν κάτι πολύ απλό αλλά και κρίσιµο: να αποκτήσουν χρόνο και χώρο ώστε να αναπνεύσουν, να ξεκουραστούν από τα βάσανα. ∆ύο από τις πρωτοβουλίες, «Πρωτοβουλία Ενάντια στην Κρίση Ι» (έχει ολοκληρωθεί) και ΙΙ (συνεχίζεται), έχουν ως στόχο την παροχή βοήθειας, ενώ η τρίτη, «Επανεκκίνηση και ενίσχυση των νέων», έχει στόχο την καταπολέµηση της ανεργίας των νέων.

Εντός του 2016 θα ολοκληρωθεί το Kέντρο Πολιτισµού Ίδρυµα Σταύρος Νιάρχος και αποτελεί επιτοµή της ανάγκης που έχει η χώρα για χώρους που θα γεννούν ελπίδα. Το Ιδρυµα Σταύρος Νιάρχος είναι µάρτυρας της σηµασίας που έχει να αναλάβει κανείς πολύ µεγαλύτερη ευθύνη σήµερα, να φανταστεί ένα διαφορετικό όραµα για το µέλλον της Ελλάδας, που θα καθορίζεται από ορατή ελπίδα.

Ως παιδιά όλοι καθοριζόµαστε από τον τρόπο µε τον οποίο µας βλέπουν οι άλλοι, από τις ιστορίες που µας διηγούνται όσοι βρίσκονται γύρω µας, από τον τρόπο µε τον οποίο ονειρευόµαστε και φανταζόµαστε τον εαυτό µας.

Αυτοί δεν είναι παρά µόνο µύθοι για το ποιοι είµαστε. Ο δρόµος προς την ενηλικίωση και την ωριµότητα απαιτεί να σπάσουµε τους µύθους και να ανακαλύψουµε τον πραγµατικό µας εαυτό. Για πολύ καιρό, και σίγουρα κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων, φαίνεται ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε µια κατάσταση παρατεταµένης εφηβείας.

Ποιοι είµαστε ως άτοµα και ως χώρα διαµορφώνεται απ’ όσα µας λένε άλλοι για εµάς και από τους µύθους που εξακολουθούµε εµείς να καλλιεργούµε. Η παρούσα κρίση έχει τονίσει αυτήν τη δύσκολη κατάσταση. Για να προχωρήσουµε και να βγούµε από την κρίση, πρέπει να συνειδητοποιήσουµε κάτι που είναι επίπονο, ότι έχει έρθει η εποχή να ενηλικιωθούµε. Να αποτινάξουµε τους µύθους που µας καθόριζαν για τόσα χρόνια και να δηµιουργήσουµε ένα νέο αφήγηµα, µια νέα πραγµατικότητα για τον εαυτό µας, η οποία να βασίζεται στην ουσιαστική κατανόηση του ποιοι πραγµατικά είµαστε. Πάντοτε να παραµένεις πιστός στον εαυτό σου. Τη φράση αυτή την είδα για πρώτη φορά σε τατουάζ στο µπράτσο του µπασκετµπολίστα του ΝΒΑ, Alan Iverson. Πρόκειται για ζωτικής σηµασίας προϋπόθεση αν θέλουµε να επιτύχουµε. ∆εν µπορούµε να είµαστε πιστοί σε οποιονδήποτε άλλο αν πρώτα δεν είµαστε πιστοί στον εαυτό µας. Ως έθνος απλώς πρέπει να το κάνουµε. Ας ελπίσουµε ότι το 2016 θα είναι η χρονιά όπου θα ξεκινήσουµε να γράφουµε µια νέα ιστορία, η χρονιά που θα κάνει την εµφάνισή της ένας ριζικά νέος λόγος, που θα δηµιουργηθεί µια νέα αρχή, µια νέα πραγµατικότητα.  

*Ο κ. Ανδρέας Δρακόπουλος είναι Πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του κοινωφελούς ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος»

Έντυπη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ