ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ

Eντουαρντ Σνόουντεν, το «βαθύ λαρύγγι» του 21ου αιώνα

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΟΥΡΑΣ

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:

Ο Εντουαρντ Σνόουντεν, ο σχεδόν μυθικός «κατάσκοπος» του 21ου αιώνα, έγινε κινηματογραφικός ήρωας. Στο «Σνόουντεν», ο Ολιβερ Στόουν δημιούργησε ένα μείγμα βιογραφίας και πολιτικού θρίλερ απευθυνόμενος στο ευρύ κοινό. Το «Σνόουντεν» δεν είναι η μοναδική ταινία για τον πρωταγωνιστή του πολύκροτου σκανδάλου παρακολουθήσεων και υποκλοπών από την αμερικανική Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας (NSA)· στις αίθουσες αναμένεται και το «Citizenfour» της Λόρα Πόιτρας, εξαιρετικό ντοκιμαντέρ που βραβεύθηκε με Οσκαρ το 2015.

«Ο Εντουαρντ Σνόουντεν είναι ένα από τα πλέον εντυπωσιακά “βαθιά λαρύγγια” της Ιστορίας. Ποτέ άλλοτε ένας άνθρωπος δεν αφαίρεσε μαζικά άκρως απόρρητα αρχεία από τις ισχυρότερες μυστικές υπηρεσίες του κόσμου προκειμένου να τα δημοσιοποιήσει. Κι όμως, εκείνος έκανε ακριβώς αυτό», με αυτές τις αράδες (από τον Αλαν Ράσμπριτζερ, διευθυντή σύνταξης της βρετανικής εφημερίδας «Γκάρντιαν») αρχίζει το βιβλίο του Λουκ Χάρντινγκ «Φάκελος Σνόουντεν, η ιστορία του Νο 1 καταζητούμενου ανθρώπου στον κόσμο». Το βιβλίο του Χάρντινγκ, επίσης δημοσιογράφου στον «Γκάρντιαν», μαζί με αυτό του Ανατόλι Κουτσερένα (δικηγόρου του Σνόουντεν) «Time of the Octapus» αποτέλεσαν την πρώτη ύλη για το σενάριο της ταινίας του Στόουν.

Ο διάσημος σκηνοθέτης, εξπέρ στις βιογραφίες πολιτικών και Αμερικανών προέδρων, θέτει τεχνηέντως το ερώτημα αν ο Σνόουντεν είναι προδότης ή ήρωας· κινείται δε σαν εκκρεμές ανάμεσα σε δύο ταμπλό: Στο ένα, σε ενεστώτα χρόνο (2013), στο ξενοδοχείο Mira του Χονγκ Κονγκ, περιγράφεται το χρονικό της διαρροής από τον Σνόουντεν στον «Γκάρντιαν», αλλά και στη σκηνοθέτιδα Πόιτρας, που ήταν ήδη μεγάλος μπελάς για τον αμερικανικό στρατό. Στο άλλο, σε παρελθόντα χρόνο, περιγράφεται το κίνητρο του Σνόουντεν, γιου στρατιωτικού, που τον έσπρωξε σε μια τόσο μεγάλη απόφαση. Ο Στόουν δεν έχει αμφιβολίες γι’ αυτόν· σκιτσάρει το πορτρέτο ενός ακόμη Αμερικανού ήρωα, φέρνοντας την ηθική στον αφρό των εικόνων του. Ενας νεαρός άντρας (το καλοκαίρι των μεγάλων αποκαλύψεων ο Σνόουντεν ήταν 29 ετών) με ακέραιο ήθος, μοναδικό ταλέντο στην ανάλυση δεδομένων, παρέκαμψε τις φιλοδοξίες του όταν αντιλήφθηκε τι ακριβώς διακυβευόταν στον πόλεμο της NSA κατά της τρομοκρατίας.

Ο παροιμιώδης διχασμός του κόσμου σε καλούς και κακούς, που χαρακτηρίζει από συστάσεως το Χόλιγουντ, είναι διάχυτος και σε αυτή την ταινία του Στόουν. Ο κακός της ιστορίας είναι ένας επιτελής της NSA και εκπαιδευτής των αναλυτών, ο οποίος διέκρινε έναν «σούπερ ήρωα» των υποκλοπών στο πρόσωπο του νεαρού Σνόουντεν και τον στρατολόγησε σε αυτόν τον πόλεμο, που στρέφεται κατά των ατομικών ελευθεριών, σύμφωνα με τον Στόουν.

«Citizenfour»

Στο ντοκιμαντέρ της Πόιτρας τα διλήμματα ηθικής έρχονται σε δεύτερη μοίρα. Σε πρώτο πλάνο, ο Σνόουντεν, στο δωμάτιο του Mira Hotel, εξηγεί στην ίδια και στους δημοσιογράφους Γκλεν Γκρίνγουολντ και Γιούαν ΜακΑσκιλ πόσο κοντά στους εφιάλτες του Οργουελ μας έφερε ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας. Τα μεταδεδομένα (metadata), δεδομένα που περιγράφουν άλλα δεδομένα, «λένε μια ιστορία για σένα που αποτελείται από γεγονότα, αλλά δεν είναι απαραίτητα αληθινή», λέει, επιμένοντας πως «δεν είναι αυτός η είδηση ούτε η ιστορία που πρέπει να βγει στο φως. Ο,τι λέμε στο τηλέφωνο, ό,τι γράφουμε στα emails, ό,τι συζητάμε στο Skype ή στο Facebook, ό,τι αναζητούμε στις μηχανές της Google ή της Yahoo βρίσκονται σε ένα σύστημα που έχει διεισδύσει παντού».

Ο Εντουαρντ Σνόουντεν, ο οποίος αναγκάστηκε να μείνει στη Ρωσία όταν οι ΗΠΑ ακύρωσαν το διαβατήριό του, καταζητείται στις ΗΠΑ με την κατηγορία της κατασκοπείας.

• Το «Σνόουντεν» προβάλλεται στις αίθουσες.
• Το «Citizenfour» αναμένεται στις 24/11.
• Το βιβλίο «Φάκελος Σνόουντεν, η ιστορία του Νο 1 καταζητούμενου ανθρώπου στον κόσμο» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Έντυπη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ