«Γεια σου, Νόρμαν, χρειάζομαι λίγη βοήθεια», είπε ο Στιβ Τζομπς στον περίφημο Βρετανό αρχιτέκτονα Νόρμαν Φόστερ, σε ένα αιφνιδιαστικό τηλεφώνημα, ένα απόγευμα του 2009. Ο Τζομπς χρειαζόταν «λίγη βοήθεια», επειδή είχε αρχίσει να οραματίζεται τα καινούργια γραφεία της Apple, τα οποία, όπως είχε πει ο ίδιος, θα έμοιαζαν με διαστημόπλοιο.

Σε μια έκταση 175 στρεμμάτων, στην περιοχή Κουπερτίνο της Καλιφόρνια, άρχισε να χτίζεται ένα θηριώδες γυάλινο κτίριο στο σχήμα ενός τέλειου κύκλου. Το Apple Park θα είναι ενεργειακά αυτόνομο, ενώ στον περιβάλλοντα χώρο μεγαλώνουν ήδη 9.000 δέντρα, από κερασιές μέχρι δαμασκηνιές και βερικοκιές, και στο εσωτερικό του κύκλου, την «αυλή», θα υπάρχει και μια λιμνούλα. Υπολογίζεται ότι το επόμενο τρίμηνο, όταν θα έχει ολοκληρωθεί πια η κατασκευή του Apple Park, θα μετακομίσουν εκεί 12.000 υπάλληλοι. Το καινούργιο «αρχηγείο» της Apple έχει προκαλέσει ακραία περιέργεια τα τελευταία χρόνια. Η εταιρεία αναγκάστηκε να προσλάβει ειδική ασφάλεια για να αντιμετωπίσει τα drones που πετούσαν πάνω από το εργοτάξιο, προσπαθώντας να φωτογραφίσουν τα μυστικά του, κόστους 5 δισ. δολαρίων, Apple Park. 

Την ίδια στιγμή, αρκετά χιλιόμετρα βορειότερα, η Amazon ολοκληρώνει την κατασκευή τριών γιγάντιων γυάλινων σφαιρών («βιόσφαιρες», όπως τις αποκαλούν οι δημιουργοί τους, το γραφείο NBBJ) που θα αποτελέσουν το σήμα κατατεθέν της μικρής πολιτείας της εταιρείας στο κέντρο του Σιάτλ. Τα γραφεία της Amazon καταλαμβάνουν περίπου το 15-20% των διαθέσιμων εργασιακών χώρων της πόλης και αυτές οι σφαίρες (η ψηλότερη θα έχει ύψος 27,4 μέτρα) θα είναι τρόπον τινά η βιτρίνα τους. Στο εσωτερικό τους θα φυτευτούν εκατοντάδες είδη φυτών, μερικά εξ αυτών πολύ σπάνια, δημιουργώντας έναν ιδιαίτερο εσωτερικό κήπο, με αίθουσες επαγγελματικών συναντήσεων αλλά και χώρους αναψυχής για τους εργαζόμενους. 

Άλλωστε, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ότι οι εταιρείες κολοσσοί της τεχνολογίας επιλέγουν να στεγάζονται σε εντυπωσιακά αρχιτεκτονήματα, σαν αυτός να είναι ένας τρόπος να κατοχυρώσουν την κυριαρχία τους στην αγορά. Όπως σχολίασε στον Guardian ο συγγραφέας και δημοσιογράφος, ειδικός επί θεμάτων αρχιτεκτονικής, Ρόουαν Μουρ, διαχρονικό χαρακτηριστικό των ισχυρών αυτού του κόσμου, από τους Ρωμαίους αυτοκράτορες μέχρι τους τραπεζίτες της αναγέννησης, είναι η έκφραση της δύναμής τους μέσω της αρχιτεκτονικής.  

Τα γραφεία του μέλλοντος

Στην αρχή του καλοκαιριού η Google έδωσε στη δημοσιότητα τα σχέδια για τα καινούργια της γραφεία στο Κινγκς Κρος του Λονδίνου, η κατασκευή των οποίων ορίστηκε για τις αρχές του 2018. Το εντεκαόροφο κτίριο των 93.000 τ.μ. δε θα περιορίζεται σε τυπικούς χώρους γραφείων, αλλά θα διαθέτει καφέ και εστιατόρια, πισίνα, αίθουσα μασάζ, διαδρόμους για τζόκινγκ και μια ταράτσα-κήπο 300 μέτρων καλυμμένη με γρασίδι. Το σχέδιο των γραφείων Bjark Ingels Group και Heatherwick Studios υπολογίζεται ότι θα κοστίσει 1 δισ. λίρες. Εν τω μεταξύ, λίγο καιρό νωρίτερα, είχε εγκριθεί από τις Αρχές του Μάουντεν Βιου στην Καλιφόρνια το αίτημα της Google να εξαπλωθεί μερικές δεκάδες στρέμματα ακόμα, με τα κεντρικά της γραφεία να σκεπάζονται, σύμφωνα με το σχέδιο, από μια γιγάντια μεταλλική τέντα που θα επιτρέπει στο φυσικό φως να περνάει στο εσωτερικό. 

Οι συγκεκριμένες εταιρείες, που αυτή τη στιγμή ελέγχουν την αγορά, προτείνουν νέες συνθήκες εργασίας και καθιερώνουν καινούργιες καθημερινές συνήθειες. Η τάση που διαμορφώνεται αυτή τη στιγμή θέλει τα όρια μεταξύ του ωραρίου της δουλειάς και του ελεύθερου χρόνου να είναι κάπως ασαφή. Ο εργαζόμενος της Amazon δε θα απομακρυνθεί από την εταιρεία του, αλλά θα περάσει το χρόνο του στο εντυπωσιακό γυάλινο κήπο μπροστά από το γραφείο του, ο εργαζόμενος της Google θα διασκεδάσει και θα αθληθεί λίγα μέτρα μακριά από το χώρο εργασίας του, ενώ ο εργαζόμενος της Facebook, μετά τη δουλειά, θα χρειαστεί να διανύσει μια ελάχιστη απόσταση μέχρι να φτάσει στο σπίτι. Όπως ανακοινώθηκε προ ημερών, η Facebook εξασφάλισε μια έκταση 56 στρεμμάτων κοντά στα κεντρικά της γραφεία (που σχεδίασε ο Φρανκ Γκέρι) στο Μένλο Παρκ στην Καλιφόρνια, με σκοπό να δημιουργήσει εκεί ένα... χωριό! Στο σημείο θα χτιστούν 1.500 σπίτια, αποκλειστικά για τους εργαζόμενους στην εταιρεία, ενώ θα υπάρχουν ακόμη σούπερ μάρκετ, εστιατόρια, πλατείες κ.ά. Το έργο ανέλαβε το γνωστό γραφείο ΟΜΑ της Νέας Υόρκης και, σύμφωνα με τους πρώτους υπολογισμούς, θα ολοκληρωθεί το 2021.

 Όλες αυτές οι καινοτομίες βασίζονται επίσης στο γεγονός ότι οι μεγάλες εταιρείες διαπίστωσαν ότι ένας εργαζόμενος είναι λιγότερο αποδοτικός αν μένει καθισμένος σε ένα συμβατικό γραφείο. Τον ενθαρρύνουν να έχει μια ελευθερία στις κινήσεις του, να συναναστρέφεται με τους συναδέλφους του σε κήπους, καφέ ή μεγάλα ντιζαϊνάτα σαλόνια με καναπέδες και πουφ ή τραπέζια με καρέκλες-κούνιες και να ξεκουράζεται, ακόμα και να κοιμάται, στους χαρακτηριστικούς, φουτουριστικούς θαλαμίσκους ύπνου που εσχάτως βρίσκονται στη μόδα. Και είναι πολύ ενδιαφέρον να αναλογιστούμε το παράδοξο· πόση σημασία δίνουν αυτές οι εταιρείες στην ύλη, όταν τα προϊόντα που προσφέρουν είναι εν πολλοίς άυλα. ■

Περιοδικό "Κ"

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ