Γράμματα Αναγνωστών

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΤΙΚΕΤΕΣ: Γραμματα Aναγνωστων

Ούτε εξίσωση πρώτου βαθμού;

Κύριε διευθυντά
Βρήκα τη δύναμη να παρακολουθήσω, κυρίως από το ραδιόφωνο, τις θέσεις βουλευτών για το θέμα των Σκοπίων. Πανσπερμία θέσεων. Κυρίαρχο στοιχείο ο δηθενισμός. Αφού από όλους τονίζεται η ανάγκη της επίλυσης (αλίμονο...), στη συνέχεια αρχίζει η αγωνία μήπως τυχόν υπάρξει πολιτικό κόστος για το κόμμα εξαιτίας των θέσεών του. Οι οποίες θέσεις τελικά δεν σχετίζονται κυρίως με το εθνικό συμφέρον αλλά με την προσπάθεια, μέσω της δύναμης των λόγων (εδώ κατά κανόνα παίρνουν άριστα οι εκπρόσωποι της Βουλής), να ελαχιστοποιηθεί το πολιτικό κόστος για το κόμμα τους και να μεγιστοποιηθεί το κόστος για τα άλλα κόμματα (ο αγώνας είναι κυρίως μεταξύ των δύο πρώτων κομμάτων). Είναι επόμενο με αυτή την τακτική να μην μπορεί να λυθεί γενικότερα κανένα πρόβλημα ούτε στο εσωτερικό ούτε στο εξωτερικό. Με βρίσκει σύμφωνο το κείμενο του δημοσιογράφου κ. Κώστα Ιορδανίδη που δημοσιεύθηκε στην «Καθημερινή» στις 27-5-18 με τίτλο «Το ουσιώδες έλλειμμα». Στο εν λόγω κείμενο αναφέρεται: «Αυτό που δεν εννοεί να αντιληφθεί το πολιτικό μας σύστημα –ή, εν πάση περιπτώσει, το αστικό– είναι ότι η ενσωμάτωσή μας στην ενωμένη, ούτως ειπείν, Ευρώπη συνεπάγεται πλέον δραματικές αλλαγές αντιλήψεως και διαχειρίσεως θεμάτων που θεωρούνταν λελυμένα με βάση τα ισχύοντα επί της εποχής των κυριάρχων εθνικών κρατών». Το εθνικό θέμα των Σκοπίων, απ’ ό,τι δείχνουν οι εξελίξεις, θα ακολουθήσουν και άλλα θέματα «ενέργειας» με τα γειτονικά κράτη. Για τα όντως δύσκολα αυτά θέματα και έχοντας υπόψη και τους χειρισμούς και τις συνέπειες παρομοίων θεμάτων στο παρελθόν, θα πρέπει στην εξέτασή τους να κυριαρχεί όχι το κομματικό συμφέρον αλλά το εθνικό. Πάντως, κατά την άποψή μου, η ελληνική Βουλή, ως έχει και λειτουργεί σήμερα, δυστυχώς δεν μπορεί να λύσει ούτε εξίσωση πρώτου βαθμού.

Θανος, Θανασης, Τοπογράφος μηχανικός ΕΜΠ

Ενα πανάκριβο «unfair» και η αλήθεια

Κύριε διευθυντά
Απέκτησε κάποιαν επικαιρότητα με την έκδοση και πρόσφατη παρουσίαση του βιβλίου «Οπως τα έζησα» (ΒΙΒΛΙΟ Β΄ [1981-1993]) του διακεκριμένου στελέχους - πρώην βουλευτή της Ν.Δ. και υπουργού Γιάννη Βαρβιτσιώτη. Γράφει (σελ. 216-217): «Αρχές Φεβρουαρίου του 1988 ο κ. Μητσοτάκης πραγματοποίησε μια επιτυχημένη επίσκεψη στο Λονδίνο… Στις 4 Φεβρουαρίου παραχώρησε εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη Τύπου στους εκπροσώπους των βρετανικών μέσων ενημέρωσης, οι οποίοι κατέκλυσαν τον χώρο όπου επρόκειτο να δοθεί. Ενας από τους δημοσιογράφους έθεσε ερώτηση σχετικά με το δημοψήφισμα του 1974 […] Ο Κ. Μητσοτάκης απαντώντας στα αγγλικά είπε μεταξύ άλλων: “Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το δημοψήφισμα με τον τρόπο που διεξήχθη ήταν άδικο (unfair)”».

Ημουν παρών στη συνέντευξη αυτή· μέλος της συνοδείας του προέδρου της Ν.Δ. Πιστεύω στην ιερότητα της αλήθειας. Η προσωπική μου μαρτυρία: Η πρόσκληση για τη συνέντευξη Τύπου ήταν γενική. Οι Ελληνες δημοσιογράφοι προσήλθαν όλοι. Οι Βρετανοί; Ποιος, ποια εφημερίδα ενδιαφέρεται για την επίσκεψη ενός ξένου πολιτικού; Ισως ο μόνος ήταν ο υποβαλών την ερώτηση· με όνομα πολωνέζικης χροιάς· για λογαριασμό όχι κάποιας/ου από τις γνωστές εφημερίδες και περιοδικά. Πιθανόν βαλτός. Η ερώτησή του ήταν: – Δεν νομίζετε ότι η απαγόρευση να μιλήσει ο τέως βασιλιάς από την τηλεόραση, όπως είχε επιτραπεί στους αντιπάλους του, ήταν unfair; H απάντηση ήταν άμεση· χωρίς ενδοιασμούς: – Yes it was unfair. Αυτό ήταν όλο. Ο ερωτήσας προφανώς ικανοποιήθηκε. Από την άλλη πλευρά τα fake news. Από τότε.

Προτού καν τελειώσει η συνέντευξη, η παραποιημένη εκδοχή (ότι το unfair αναφερόταν γενικώς στο δημοψήφισμα) είχε βρει γόνιμο έδαφος στην αντιπολίτευση και στα μέσα επικοινωνίας που, κατά μεγάλη πλειονότητα, την υποστήριζαν. Και έκτοτε, από εκεί και πέρα, τρέχα να βρεις το δίκιο σου.

Θα επικαλεσθώ ακόμα έναν μάρτυρα. Τον Δημοσθένη Δημοσθένους Παιανιέα: «Δει γαρ, ω άνδρες Αθηναίοι, τον βουλόμενόν τι ποιήσαι την πόλιν υμών αγαθόν, τα ώτα πρώτον υμών ιάσασθαι· διέφθαρται γαρ· ούτω πολλά και ψευδή και πάντα μάλλον ή τα βέλτιστα ακούειν είθισθε». (Ισχύει και σήμερα: Οποιος θέλει, Αθηναίοι [Ελληνες], να κάμει κάτι καλό στην πόλη [χώρα] σας, πρώτα να σας γιατρέψει τα αυτιά· διότι έχουν διαφθαρεί· τόσο πολύ έχετε συνηθίσει να ακούτε τα πολλά και τα ψεύτικα παρά τα βέλτιστα.) Και η κατάληξη με τον Αριστοτέλη: «Αμφοίν όντοιν φίλοιν, όσιον προτιμάν την αλήθεια».

Νικ. Λ. Γ. Λιναρδατος

Το «θρίλερ» με ΠΓΔΜ και η γλώσσα μας

Κύριε διευθυντά
Το κεντρικό πρωτοσέλιδο θέμα στην «Καθημερινή» της Κυριακής (3/6) ήταν «Θρίλερ σε δόσεις για το Σκοπιανό», ενώ κατά το Λεξικό Μπαμπινιώτη «Θρίλερ» είναι ταινία ή ανάγνωσμα… που προκαλεί στον θεατή ή αναγνώστη αισθήματα αγωνίας ή και τρόμου. Διερωτήθηκα ποιοι Ελληνες κατατρύχονται από τα αισθήματα αυτά για την εξέλιξη ή και την έκβαση της προσπάθειας της ΠΓΔΜ να εξασφαλίσει εισιτήριο για το ΝΑΤΟ και την Ε.Ε. (με την έκθυμη συμπαράσταση των τελευταίων), εκτός από όσους θέλησαν αρχικά να τη χρησιμοποιήσουν ως αντιπερισπασμό και για κομματικούς λόγους, παρασύροντας και τους άλλους (αθέλητα;) στο παιχνίδι αυτό. Μήπως τελικά έμπλεξαν (μπλέξαμε;) όλοι με το «φούσκωμα» του θέματος σε βαθμό ανεξέλεγκτο;

Με αφορμή την –υπερθεωρητική– συζήτηση για την από δεκαετιών ταυτότητα και γλώσσα των συγκεκριμένων γειτόνων μας (με απλή συμβατική αλλαγή κειμένων), θυμήθηκα ότι στην παλαιολιθική εποχή των νομικών μου σπουδών είχα μάθει πως επίσημη γλώσσα του κράτους μας ήταν η γλώσσα του Συντάγματος και των νόμων του.

Πράγματι, το άρθρο 107 του Συντάγματος του 1911, που ίσχυε μέχρι την 1-1-1952, όριζε ότι: «Επίσημος γλώσσα του Κράτους είναι εκείνη, εις την οποίαν συντάσσεται το πολίτευμα και της Ελληνικής νομοθεσίας τα κείμενα…».

Μήπως κάποια τέτοια διατύπωση θα μπορούσε να είναι χρήσιμη;

Κ. Γ. Μπονιφατσης

Ο Ιων Δραγούμης, οι κομιταζήδες κ.ά.

Κύριε διευθυντά
Σύμφωνα με το προοίμιο του συντάγματος της ΠΓΔΜ, η «Δημοκρατία της Μακεδονίας» βασίζεται στις κρατικές και νομικές παραδόσεις της «Δημοκρατίας του Κρουσόβου» και είναι εθνικό κράτος του «μακεδονικού λαού». Θεωρούν δηλαδή τη «Δημοκρατία του Κρουσόβου», αυτό το εφήμερο δημιούργημα της εξέγερσης του Ιλιντεν, προοίμιο της ΠΓΔΜ. Ομως στο Κρούσοβο, την ακρόπολη του ελληνισμού της βόρειας Μακεδονίας, όπου πλειοψηφούσαν οι βλαχόφωνοι Ελληνες, η εξέγερση αυτή ήταν έργο Βουλγάρων επαναστατών υπό τον σκληρό Gotse Deltchev, που με κύριο σύνθημα «Η Μακεδονία στους Μακεδόνες», οραματίζονταν αυτονομία και ακολούθως προσάρτηση της Μακεδονίας, μια πρακτική που εφάρμοσαν με επιτυχία στην Ανατολική Ρωμυλία. Κατά τον Μακεδονικό Αγώνα (1904-1908), οι Βούλγαροι κομιτατζήδες έστησαν το αρχηγείο τους στους βάλτους των Γιαννιτσών, τα ελληνικά αντάρτικα σώματα όμως έφραξαν την κάθοδό τους στη θερμή θάλασσα του Αιγαίου. Ο Τίτο, με την παρότρυνση του Στάλιν, στήνει το 1944 το ψευδεπίγραφο κράτος, έθνος, γλώσσα των Σκοπίων, με ιστορική αποστολή την «επανένωση» της Μακεδονίας.

Οι «ιστοριογράφοι» των Σκοπίων διοχετεύουν ατεκμηρίωτα επινοήματα και πολλά από αυτά γίνονται αποδεκτά από τους ξένους ως αλήθειες. Ο Βούλγαρος Σαμουήλ Σκοπιανός, οι Ελληνες φωτιστές των Σλάβων Αγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος Σκοπιανοί, οι Βούλγαροι κομιτατζήδες του Ιλιντεν Σκοπιανοί. Ο Eric Hobsbaum έγραψε: «Εθνος χωρίς παρελθόν είναι έννοια αυτή καθ’ εαυτήν αντιφατική. Το κύριο συστατικό ενός έθνους είναι το παρελθόν του». Η Ελλάδα άργησε να αφυπνισθεί, αντί επιθετικής πολιτικής ενημέρωσης, άφησε τη διεθνή κοινή γνώμη να ακούει Μακεδονία και να εννοεί Σκόπια. Παραχωρήσαμε πολλά και τώρα επιζητούμε έναν «έντιμο» συμβιβασμό με το γειτονικό κράτος. Ο Ιων Δραγούμης, από το προξενείο του Μοναστηρίου όπου συντόνιζε τον αγώνα στη δυτική Μακεδονία, έλεγε: «Ελληνες, σώσατε τη Μακεδονία, για να σας σώσει η Μακεδονία».

Μιχαηλ Θ. Τουμπουρας, Ομότ. καθ. ΑΠΘ


Ετος 1948, στην Ελλάδα του πολυαίμακτου αλληλοσπαραγμού. Σε μια κατασκήνωση Κατηχητικών Σχολείων στην Αθήνα, μακριά από τον αχό του Εμφυλίου, ένας αεικίνητος νεαρός ομαδάρχης κερδίζει τον σεβασμό, την αγάπη μα και τον θαυμασμό των παιδιών, εκπέμποντας ευγένεια και καλοσύνη. Ο «κύριος Τάσος» ήταν ξεχωριστός και ως προπονητής της (ανίκητης) ομάδας μπάσκετ των «Εργατών»: «Αντε, πάμε με ψυχή, παιδιά»... Ο επιστολογράφος της «Κ» θυμάται με συγκίνηση τον «κύριο Τάσο», μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας Αναστάσιο. Στη φωτογραφία, ο φωτισμένος ιεράρχης συγχαίρει μέλος παιδικής χορωδίας ενορίας, σε παλαιότερη εκδήλωση-αφιέρωμα στα χριστιανικά τραγούδια, στο Μέγαρο Μουσικής.

«Με ψυχή βρε, να παίζετε μπάσκετ, μας έλεγε ο κύριος Τάσος...», φωτεινός από τότε

Κύριε διευθυντά
«Εσείς που λέτε ότι αγαπάτε τόσο πολύ το μπάσκετ, γιατί δεν βάζετε όλη σας την ψυχή όταν παίζετε;» Ηταν η απορία-παρόρμηση του νεαρού ομαδάρχη μας, όταν έβλεπε κάποια υποτόνωση της απόδοσης, κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού...

Στο μακρινό 1948, στην κατασκήνωση των Κατηχητικών Σχολείων, στην Αγία Παρασκευή, υπό την εποπτεία του υπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας. Ο νεαρός ομαδάρχης, ελάχιστα μεγαλύτερος από εμάς, ήταν η ενεργητική και δραστήρια ψυχή όχι μόνον της δικής μας ομάδας των εργασιών, αλλά όλης της κατασκήνωσης. Δεν στεκόταν ούτε λεπτό. Οργάνωνε ομιλίες, διαλέξεις, εκδρομές, εξορμήσεις, παιγνίδια μεταξύ των ομάδων, αγώνες. Η δική μας ομάδα, οι «Εργάτες», διακρινόταν τις πιο πολλές φορές. Κι όταν πειράζαμε τους ηττημένους που έχαναν από εμάς, εκείνοι είχαν έτοιμη την απάντηση. «Μα εσείς έχετε ομαδάρχη-αρχηγό τον Τάσο...». Φυσικά, δεν μπορούσαμε να φαντασθούμε τότε, ποια θα ήταν η κατοπινή τόσο ανοδική πορεία του ομαδάρχη-φίλου.

Αεικίνητος στις εμπνεύσεις, αεικίνητος στις προσφορές, αποτελεσματικός σε ό,τι αναλάμβανε. Πτυχιούχος καθηγητής πανεπιστημίου, πολυγραφότατος συγγραφέας, βαθυστόχαστος διανοητής, έφθασε μητροπολίτης πια, να αναγάγει σε ύψιστη προσφορά την ιεραποστολή στην Αφρική, στην Ουγκάντα για χρόνια και χρόνια. Τον ύμνο της ομάδας μας, των «Εργατών», τον έκαμε πράξη, αποτέλεσμα, προσφορά. «Κασμάδες, φτυάρια, αξίνες στον ώμο, εμπρός παιδιά, χαρούμενα κινάμε να κτίσωμε γερά», έτσι άρχιζε ο ύμνος των «Εργατών», ο ύμνος μας.

Εξοικονομεί ακόμη μέχρι σήμερα χρόνο, ώστε όλα να τα προφθαίνει, πανεπιστημιακές ομιλίες, συγγραφή πολλαπλή, βαθυστόχαστη, ανέγερση σχολείων, νοσοκομείων, μοναστηριών, εκκλησιών. Πώς να φανταστούμε τέτοια ιλιγγιώδη ανέλιξη, το ταπεινό 1948, για έναν από εμάς;

Ηταν αδύνατο τότε. Εδώ κοντεύει να είναι απλησίαστο, αδύνατο σήμερα, που τα ζούμε, τα βλέπουμε όλα αυτά, να εκτυλίσσονται μπροστά στα μάτια μας, κι είμαστε πολλοί, παρά πολλοί όσοι είχαμε κι έχουμε ακόμη μέχρι σήμερα, την ευκαιρία και την τιμή να τα ζούμε όλα αυτά, παρακολουθώντας τον. Φυσικά, μιλώ-γράφω, για τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας, Αναστάσιο Γιαννουλάτο, και το γράμμα αυτό είναι μια βιωματική μαρτυρία, που βεβαίως συγκρούεται με τη δεδομένη ταπεινοφροσύνη του Μακαριώτατου, αλλά, τι να κάνουμε, δεν παύει να είναι βιωματική.

Δημητρης Τσουμπος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων, Πατήσια, Αθήνα

Ροθ και Ρούζβελτ, Λίντμπεργκ και Τραμπ

Κύριε διευθυντά
Το 2004 ο πρόσφατα εκλιπών Αμερικανός συγγραφέας Φίλιπ Ροθ δημοσίευσε το μυθιστόρημα «Η συνωμοσία εναντίον της Αμερικής». Σύμφωνα με το σενάριο, τις εκλογές της 5ης Νοεμβρίου 1940 δεν κέρδισε ο απερχόμενος πρόεδρος Φραγκλίνος Ρούζβελτ αλλά ο Ρεπουμπλικανός Τσαρλς Λίντμπεργκ. Ο Λίντμπεργκ έγινε εθνικός ήρωας όταν το 1927 πέταξε χωρίς στάση από τη Ν. Υόρκη στο Παρίσι, αλλά αργότερα γοητεύτηκε από τον Χίτλερ. Ως εκπρόσωπος της «Επιτροπής Πρώτα η Αμερική» (America First Committee) προωθούσε τον απομονωτισμό και τη μη συμμετοχή της χώρας του στον πόλεμο με το μέρος των Συμμάχων. Στη διάρκεια της ολιγόμηνης προεδρικής θητείας του, υπέγραψε συμφωνίες φιλίας με τη Γερμανία και την Ιαπωνία και προχώρησε σε διώξεις κατά των Αμερικανοεβραίων.

Ο Ντόναλντ Τραμπ εξελέγη πρόεδρος της Αμερικής με το σύνθημα του Λίντμπεργκ («Πρώτα η Αμερική») και έκτοτε προωθεί μεθοδικά την απομόνωση της Αμερικής όχι μόνον από τους παραδοσιακούς συμμάχους της αλλά από ολόκληρο τον κόσμο: με την απόσυρση της χώρας του από τη συμφωνία των Παρισίων για το κλίμα, την επιβολή δασμών σε εισαγόμενα προϊόντα, που οδηγεί σε παγκόσμιο εμπορικό πόλεμο, την αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής και παρόμοιες πολιτικές.

Ο Τραμπ κινείται στον χώρο της φαντασίας όχι μόνον ως πολιτικό έκτυπο του μυθιστοριογραφικού Λίντμπεργκ, αλλά και επειδή υποστηρίζει ότι το σύνθημα «Πρώτα η Αμερική» δεν σημαίνει «Η Αμερική μοναχή της» («America alone»), ενώ συμβαίνει αυτό ακριβώς. Πρόκειται για ένα καπρίτσιο της Ιστορίας, η οποία για πολλοστή φορά γελάει εις βάρος των επαναστατικών φαντασιώσεων: με την πολιτική του Τραμπ έγινε πραγματικότητα το σύνθημα του Μάη του ’68 «Η φαντασία στην εξουσία».

Μιχαηλ Πασχαλης, Ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης

...Τι δε τερπνόν άτερ χρυσέης Αφροδίτης;

Κύριε διευθυντά
Στα όσα, για τις δυσκολίες του γήρατος και τον φόβο που από αρχαιοτάτων χρόνων προκαλούσαν στους ανθρώπους τα γεράματα, αναφέρονται στην επιστολή του κ. Ι. Κ. Γεωργίου («Καθημερινή», 2 Ιουνίου 2018), ας προστεθούν και κάποιοι στίχοι του πατέρα της ερωτικής ελεγείας Κολοφώνιου ποιητή Μίμνερμου, που ήκμασε τον 7ο αι. π.Χ. Για να χαρακτηρίσει το γήρας, μεταξύ άλλων επιθέτων (οδυνηρόν, αισχρόν, κακόν), χρησιμοποίησε με επιμονή και το επίθετο αργαλέον, για το οποίο στο λεξικό των Liddell και Skott παρατίθενται οι ακόλουθες ερμηνείες: Αργαλέος: χαλεπός, σκληρός, οχληρός, αφόρητος, βαρύς. Ο Θρασύβουλος Σταύρου, μεταφράζοντας τους στίχους από τα σωζόμενα του Μίμνερμου «επήν δε τούτο τέλος παραμείβεται ώρης/ αυτίκα δη τεθνάναι βέλτιον ή βιοτόν», τους αποδίδει ως εξής: «όταν της πλέριας ακμής την κορφή ξεπέρασε κανένας / απ’ τη ζωή πιο καλός τότε είν’ ο θάνατος πια». Η πλέρια ακμή είναι τα νιάτα κι ο αρχαίος ποιητής του έρωτα το λέει και το ξαναλέει: «[…] τεθναίην, ότε μοι μηκέτι ταύτα μέλοι […] («Κάλλιο η ζωή μου να σβήσει»… αν μου λείψουν της νιότης οι χαρές. (Μετάφραση Ν. Ι. Καζάζη) Και ποιες οι χαρές αυτές, το λέει στην αρχή: «Τις δε βίος, τι δε τερπνόν άτερ (=άνευ, χωρίς) χρυσέης Αφροδίτης;». Τι ζωή, ποια ευχαρίστηση χωρίς της Αφροδίτης τα μαγνάδια; Και το…όπερ έδει δείξαι του ποιητή είναι ακριβώς αυτό: Οτι χάνονται, γίνονται «αρπαλέα» τα «άνθεα της ήβης ανδράσιν ηδέ γυναιξίν», τα λουλούδια, οι χαρές της αγάπης και του έρωτα για τους άντρες και τις γυναίκες. Αν μη τι άλλο, κι αυτή ακόμη η εξίσωση των δύο φύλων σ’ ένα πεδίο των σχέσεών τους που για αιώνες ήταν ανδροκρατικό, στέλνει μια επιπλέον ακτίνα Ιωνικού-Ελληνικού φωτός στην κενόσπουδη εποχή μας.

Γερασιμος Μιχαηλ Δωσσας, Θεσσαλονίκη

Mα, ντελίβερι στο κοιμητήριο;

Κύριε διευθυντά
Εκείνο το φθινοπωρινό απόγευμα δεν σταμάτησε να χτυπάει το τηλέφωνο του νέου σύγχρονου καφενείου - ψητοπωλείου στο μικρό (κομβικό) ορεινό χωριό της Κάτω Γορτυνίας. Η υπηρεσία διανομής προϊόντων (delivery) ήταν κάτι το πρωτόγνωρο («καινοτομία») για τα δεδομένα της περιοχής και οι κάτοικοι την είχαν αγκαλιάσει από τις πρώτες κιόλας μέρες.

Ομως, μία από τις τελευταίες παραγγελίες δυσκόλεψε τον νεοπροσληφθέντα διανομέα Τάκη, που ήταν πολύ πρόσφατα φερμένος από κοντινή κωμόπολη, ως ερωτικός μετανάστης: «10 καλαμάκια κοτόπουλο και πέντε μπίρες στον Αγιο Ταξιάρχη».

Είναι γεγονός ότι το συγκεκριμένο χωριουδάκι είχε πολλούς ναΐσκους, ξωκκλήσια και τοπωνύμια βγαλμένα από τη λατρευτική ζωή και παράδοση του τόπου. Τον Ταξιάρχη Μιχαήλ όμως δεν τον είχε ξανακούσει ο Τάκης. Ως εμπειρότερος, ο ιδιοκτήτης του καταστήματος έδωσε (μειδιώντας με σημασία) οδηγίες εντοπισμού («αζιμούθιο»).

Το εκκλησάκι του Αρχαγγέλου ήταν στο τέρμα του δρόμου, πίσω από το λόφο με τα σκληρά κυπαρισσόμηλα…

Ποδηλατώντας, ο ντελιβεράς εντυπωσιάστηκε από το φυσικό κάλλος του –ελαφρώς μυστηριακού– τοπίου. Πυκνή βλάστηση, ψηλά δέντρα που έκρυβαν τον ουρανό, ποικιλία χρωμάτων. Μια ησυχία την οποία «τάραζε» μόνο το νοσταλγικό κελάρυσμα από την πηγή της Παλιόβρυσης που πότιζε τη γη και «ξεδιψούσε» τις (μεταφυσικές ενίοτε) αναζητήσεις, προσδοκίες και ελπίδες των ντόπιων τα τελευταία πάρα πολλά χρόνια.

Φθάνοντας, οι απορίες του Τάκη λύθηκαν. Μόλις είχε εισέλθει στο κοιμητήριο! Τι κακόγουστη φάρσα ήταν αυτή; Ακούς εκεί! Σουβλάκια και μπίρες στη μαρμαροσκεπή γειτονιά της σιωπής!; Πλην όμως, πίσω από τη μεγάλη λευκή πικροδάφνη ακούγονταν ομιλίες και ο γνώριμος επίπονος ήχος από σφυρί και καλέμι. Ο Γιώργος, ο πλέον δημοφιλής άνθρωπος του χωριού, ένας κοσμαγάπητος 70χρονος συνταξιούχος τελείωνε –πάντοτε σύμφωνα με τα τοπικά ήθη– τις χωματουργικές και δομικές μικροεργασίες για την κατασκευή του τάφου του! Τόσο απλά! Οι δύο σκαπανείς που είχαν αναλάβει το project –πέραν της συμφωνημένης αμοιβής– έπρεπε να φάνε και να πιουν επί τόπου, τώρα που το μακάβριο (;) «παραδοτέο» στο κενό μνήμα («κιβούρι») ολοκληρωνόταν. Με χαμόγελα και όμορφη διάθεση ο Γιώργος, οι δύο χειρώνακτες και η συμπαθής φιγούρα του διανομέα Τάκη μοιράστηκαν φαγητό, ποτό και πήραν όλοι μαζί τον δρόμο της επιστροφής. Το νέο καφενείο (αν και «μοντέρνο») έκλεινε σιγά σιγά για βράδυ. Ολο το χωριό θα πήγαινε νωρίς για ύπνο καθότι ξημέρωνε η 6η Σεπτεμβρίου και η Εκκλησία τιμά την Ανάμνηση του «εν Χώναις θαύματος» του Αρχαγγέλου Μιχαήλ… Το μικρό εκκλησιδάκι του Ταξιάρχη θα λειτουργιόταν, θα γιόρταζε! Εκεί, πίσω από το λόφο με τα σκληρά κυπαρισσόμηλα, υπό τις «υπερκόσμιες μελωδίες» του νερού της Παλιόβρυσης…

Ιωαννης Μιχαηλ Μιχαλακοπουλος, Γορτυνία

Θεόδωρος Βασιλάκης, σπουδαίος Ελληνας

Κύριε διευθυντά
«Δεν επιθυμώ να κάνω κατάχρηση του χρόνου σας. Και δεν θα μακρηγορήσω. Υπήρξα πάντοτε εκ πεποιθήσεως και χαρακτήρα ολιγόλογος. Αλλωστε, μια επαγγελματική ζωή πενήντα χρόνων με έχει διδάξει να δρω όσο μπορώ περισσότερο και να μιλώ όσο γίνεται λιγότερο». Με αυτά τα λόγια ο Θόδωρος Βασιλάκης ευχαρίστησε τα μέλη του ΙΟΒΕ, κατά την απονομή της τιμητικής διάκρισης «Αριστείο ΙΟΒΕ» πριν από τρία χρόνια. Την αφιέρωσε στην οικογένειά του, την Εμμανουέλλα, σύντροφο στη ζωή και τη δουλειά, από το ξεκίνημά τους, τους δύο γιους τους, Ευτύχη και Γιώργο, που παρέλαβαν τη σκυτάλη, τους συνεργάτες και εργαζομένους των επιχειρήσεών του, τη δεύτερη οικογένειά του.

Ο προσφάτως εκλιπών Θόδωρος Βασιλάκης ήταν ένας σπάνιος συνδυασμός οραματιστή, ρομαντικού πατριώτη, ακαταπόνητου δημιουργού, υποδειγματικού εργοδότη. Τελειομανής, χαμηλών τόνων, με αρχές που υπηρέτησε με συνέπεια σε όλη του τη ζωή. Ξεροκέφαλος, «κεφαλάς», όπως τον πείραζε η Εμμανουέλλα, δηλαδή επίμονος στους στόχους του, χωρίς να λογαριάζει τις δυσκολίες και τα εμπόδια, που τελικά υπερνικούσε.

Οι αρετές του ενσωματώθηκαν στο κορυφαίο δημιούργημά του, την AEGEAN. Ξεκίνησε από το μηδέν και σε διάστημα ολίγων ετών πέτυχε να την αναδείξει σε σημαντικό παίκτη, στον πιο δύσκολο και ανταγωνιστικό τομέα της παγκόσμιας οικονομίας, να βραβεύεται για την ποιότητα των υπηρεσιών που προσφέρει και να διαφημίζει διεθνώς την Ελλάδα και τις ομορφιές της.

Ο Θόδωρος Βασιλάκης ήταν σημαντικός γιατί απέδειξε ότι ακόμη και στην Ελλάδα της κρίσης μπορείς να έχεις οράματα και να τα πραγματοποιείς. Μπορείς να τα βάζεις με το εχθρικό στην υγιή επιχειρηματικότητα ελληνικό κράτος και να βγαίνεις νικητής. Γιατί στο έπος της AEGEAN το κράτος δεν ήταν σύμμαχός του. Ηταν απέναντί του. Τον πολέμησε για να προστατεύσει σκανδαλωδώς τον «εθνικό αερομεταφορέα», τον οποίο τελικά η AEGEAN απερρόφησε.

Προσωπικότητες όπως ο Θόδωρος Βασιλάκης και ο καπετάν Βασίλης Κωνσταντακόπουλος, αυτοδημιούργητοι και οι δύο, στέλνουν ένα ελπιδοφόρο μήνυμα προς την ελληνική κοινωνία: η Ελλάδα μπορεί να προσβλέπει σε ένα ασφαλές μέλλον όταν αυτό στηρίζεται στην υγιή επιχειρηματικότητα, που αξιοποιεί τις τεράστιες δυνατότητες της χώρας και ωφελεί το κοινωνικό σύνολο.

Β. Κοντογιαννοπουλος

Κόλαση, Παράδεισος και Ελληνες σοφοί

Κύριε διευθυντά
Στο εξαιρετικό άρθρο του Παντελή Μπουκάλα, «Υποθέσεις: Ηράκλειτος, Σωκράτης, Πλάτων, Αριστοτέλης εκκλησιαζόμενοι» («Η Καθημερινή», 3 Ιουνίου 2018), θα ήθελα να κάνω μια μικρή συμπλήρωση, σχετική με την τοιχογραφία της μονής των Φιλανθρωπηνών, στο νησάκι της λίμνης Παμβώτιδας των Ιωαννίνων.

Ο αείμνηστος καθηγητής μου Νικόλαος Τωμαδάκης (1907-93), διακεκριμένος βυζαντινολόγος και νεοελληνιστής, στο βιβλίο του «Εισαγωγή εις την Βυζαντινήν Φιλολογίαν» αναφέρει τον θεολόγο και υμνογράφο του ΙΑ΄ αιώνα Ιωάννη Μαυρόποδα, επίσκοπο Ευχαΐτων Παφλαγονίας, ο οποίος καθιέρωσε την εορτή των Τριών Ιεραρχών, ως προστατών των γραμμάτων, και του οποίου άριστα δημιουργήματα έχουν εισαχθεί στις ακολουθίες.

Ο ποιητής είναι πιστός, πιστεύει στην Κρίση και, επομένως, στην τιμωρία των αμαρτωλών και τη μη σωτηρία των αβαπτίστων, των προ της ελεύσεως του Κυρίου εθνικών. Αλλά ζητάει από τον Θεό, λόγω της καλοκαγαθίας του, να εξαιρέσει συμπαθείς σε αυτόν Ελληνες συγγραφείς, τον Πλάτωνα και τον Πλούταρχο. Οι στίχοι είναι ενδεικτικοί της προσωπικής του ευαισθησίας, της ανθρωπιστικής διάστασης και της παιδείας του.

Είπερ τινάς βούλοιο των αλλοτρίων της σης απειλής εξελέσθαι, Χριστέ μου, Πλάτωνα και Πλούταρχον εξέλοιό μοι· άμφω γαρ εισί και λόγον και τον τρόπον τοις σοις νόμοις έγγιστα προσπεφυκότες ει δ’ ηγνόησαν ως Θεός συ των όλων, ενταύθα της σης χρηστότητος δει μόνον δι’ ην άπαντας δωρεάν σώζειν θέλεις.

Μετά τρεις σχεδόν αιώνες, ο χριστινιακότατος Δάντης θα υλοποιήσει την παράκληση του Μαυρόποδος, τοποθετώντας έξω της Κολάσεως (αλλά και του Παραδείσου) τους Ελληνες σοφούς και ποιητές.

Αναστασιος Αγγ. Στεφος, δ. φ. Ειδικός Γραμματέας της ΠΕΦ

Ο «Γρίφος του Νας» και το μαράζωμά μας

Κύριε διευθυντά
Διαβάζουμε στο Λεξικό Κοινωνικών Επιστημών της Unesco έναν από τους πολλούς ορισμούς που δόθηκαν στην έννοια της δημοκρατίας. «Στην ευρύτερη έννοιά της σημαίνει έναν τρόπο ζωής σε μια κοινωνία, κάθε άτομο της οποίας θεωρείται ότι δικαιούται, εξίσου με τα άλλα άτομα, να ενδιαφέρεται για τη δυνατότητα της ανεμπόδιστης συμμετοχής του στις αξίες της κοινωνίας αυτής». Δηλαδή με τον όρο δημοκρατία εννοούμε: τρόπο ζωής, δικαιώματα, ισότητα, ανεμπόδιστη συμμετοχή και αξίες της κοινωνίας.

Με αυτήν την έννοια μια δημοκρατική κοινωνία, κατά συνέπεια και η δική μας, θεωρεί αξίες της την υγεία, την παιδεία, την εργασία, συνολικά τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δικαιοσύνη, τον πολιτισμό κλπ. Αν, σύμφωνα με τον παραπάνω ορισμό, αναζητήσουμε την ανεμπόδιστη συμμετοχή όλων των πολιτών σε αυτές τις αξίες της κοινωνίας, θα διαπιστώσουμε ότι κάτι τέτοιο αποτελεί άπιαστο όνειρο για τους πλείστους, ενώ προνόμιο για τους ελαχίστους. Ας δούμε ορισμένες περιπτώσεις. Είναι ίση και ανεμπόδιστη η συμμετοχή όλων των πολιτών στην υγεία, όταν, για παράδειγμα, ο συνταξιούχος των 300 έως 700 ευρώ αδυνατεί να πληρώσει τα φάρμακά του, τις ιατρικές του εξετάσεις και κάθε άλλου είδους ιατρικές παρεμβάσεις;

Είναι ίση και ανεμπόδιστη η συμμετοχή όλων των πολιτών στην παιδεία, όταν το παιδί του ανέργου, του εργαζόμενου με μισθό των 600 ευρώ, αδυνατεί να συναγωνιστεί το παιδί μιας ευκατάστατης οικονομικά οικογένειας, τόσο στην απόκτηση εφοδίων, όσο και στις περαιτέρω σπουδές του στα ΑΕΙ;

Είναι ίση και ανεμπόδιστη η συμμετοχή όλων των πολιτών στην εργασία και στην εν γένει ποιότητα ζωής, όταν η ανεργία κινείται πάνω από το 20% ή όταν πάνω από πεντακόσιες χιλιάδες νέων ξενιτεύτηκαν για να αναζητήσουν εργασία;

Δεν θα παραθέσω περισσότερα παραδείγματα, ωστόσο θα επισημάνω πως όσο η οικονομία της χώρας μας μαραζώνει, τόσο περισσότερο τα ανθρώπινα δικαιώματα και η δημοκρατία θα συρρικνώνονται. Από την άλλη πλευρά, όσο αναπτύσσεται μια οικονομία, τόσο αναπτύσσεται και η δημοκρατία.

Η κρίση, λοιπόν, οδήγησε στην επικυριαρχία του οικονομικού επί του θεσμικού με όλες τις συνέπειες που προανέφερα. Προς επίρρωσή τους θέτω «ως υπογραφές» τις θέσεις δύο ανώτατων θεσμικών παραγόντων της χώρας μας, του Προέδρου της Δημοκρατίας, κ. Π. Παυλόπουλου και του τέως προέδρου του ΣΤΕ, κ. Ν. Σακελλαρίου, που διατύπωσαν κοινό τόπο για τον κίνδυνο της δημοκρατίας από την οικονομία.

Ο μεν πρώτος επισημαίνει «ότι ενδεχόμενη επικυριαρχία του “οικονομικού” επί του “θεσμικού”, ήτοι υποβάθμιση της αξίας των δημοκρατικών θεσμών εν ονόματι μιας δήθεν οικονομικής αποτελεσματικότητας, συνιστά μέγιστο κίνδυνο, τόσο για την αντιπροσωπευτική δημοκρατία όσο και για τον ίδιο τον πολιτισμό μας, και όχι μόνο το νομικό», ο δε δεύτερος «είχαμε, εγκαίρως, προειδοποιήσει, χωρίς δυστυχώς να εισακουστούμε, για την επερχόμενη πλήρη επικυριαρχία του οικονομικού επί του θεσμικού, που επηρέασε, καίρια, το σύνολο σχεδόν της κρατικής δράσεως και σηματοδότησε τη συνακόλουθη υποχώρηση του κράτους δικαίου και του κοινωνικού κράτους». Οι δύο, λοιπόν, αυτοί παράγοντες επισημαίνουν τον ίδιο κίνδυνο για τη δημοκρατία μας, με μία διαφορά. Ο μεν πρώτος μιλάει για ενδεχόμενη επικυριαρχία του οικονομικού επί του θεσμικού, ο δε δεύτερος για πλήρη επικυριαρχία.

Πώς όμως συμβαίνει στη χώρα μας, ενώ υποχωρούν δημοκρατία και οικονομία, η κυβέρνηση να μας λέει ότι υπάρχει ανάπτυξη και ότι έρχεται καθαρή έξοδος στις αγορές, αυτό αποτελεί έναν γρίφο που αμφιβάλλω αν ακόμη και ο καθηγητής του ΜΙΤ Κ. Δασκαλάκης, που έλυσε τον «Γρίφο του Νας», μπορεί να τον λύσει!

Γιωργος Ι. Καλες, Φιλόλογος

Έντυπη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ