ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Αποψη: Η ελληνική αιγιαλίτιδα ζώνη, περιήγηση και περιοδολόγηση

ΧΡΗΣΤΟΣ ΡΟΖΑΚΗΣ*

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:

Η πρόσφατη ανακοίνωση από τον τέως υπουργό των Εξωτερικών, στην τελετή παράδοσης και παραλαβής του ΥΠΕΞ, σηματοδοτεί την ανακοίνωση μιας δίχρονης προετοιμασίας του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος για τη διεύρυνση της αιγιαλίτιδας ζώνης στο Ιόνιο Πέλαγος, από τα 6 ν.μ. στα 12 ν.μ.

Αλλά το ίδιο το σχέδιο του Προεδρικού Διατάγματος προβλέπει ότι η διεύρυνση στο Ιόνιο αποτελεί ένα πρώτο στάδιο, που θα ακολουθηθεί και από άλλα, με αποτέλεσμα όλος ο ηπειρωτικός κορμός της Ελλάδας, καθώς και τα νησιά Εύβοια και Κρήτη να αποκτήσουν με τη σειρά τους μια αιγιαλίτιδα ζώνη 12 ν.μ.

Η διεύρυνση της αιγιαλίτιδας ζώνης στο Ιόνιο είναι το αποτέλεσμα μιας ευχέρειας που δίνει στα παράκτια κράτη η Σύμβαση του 1982 για το Δίκαιο της Θάλασσας να επεκτείνουν την αιγιαλίτιδα ζώνη ώς τα 12 ν.μ., κανόνας ο οποίος, λόγω της εκτεταμένης επικύρωσής του από κράτη, και λόγω της πρακτικής των κρατών που έχει ακολουθήσει, έχει μετατραπεί και σε εθιμικό κανόνα, που δεσμεύει και τα μη συμμετέχοντα κράτη στη Σύμβαση. Η διεύρυνση είναι από τις ελάχιστες μονομερείς ενέργειες που επιτρέπει το Δίκαιο της Θάλασσας, κι έτσι κάθε παράκτιο κράτος έχει τη δυνατότητα αυτήν, χωρίς τη ρητή συναίνεση των γειτόνων του ή της διεθνούς κοινότητας στο σύνολό της.

Οι λόγοι που κατέστησαν επιτακτική την επέκταση της αιγιαλίτιδας στο Ιόνιο, είναι η επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (AOZ) με την Αλβανία και η αντίστοιχη με την Ιταλία. Παράλληλα εφαρμόστηκαν, με την ευκαιρία, το κλείσιμο των κόλπων, που έγιναν έτσι νερά απόλυτης κυριαρχίας, και οι ευθείες γραμμές βάσης σε αντικατάσταση της φυσικής ακτογραμμής, που και μας στερούσε μικρών τμημάτων εθνικής κυριαρχίας, και περιέπλεκε, λόγω της πολυσχιδούς μορφολογίας των ακτών, τα εξωτερικά όρια της αιγιαλίτιδας, τα οποία ακολουθούσαν τις εκκεντρικές γραμμές της φυσικής ακτογραμμής.

Οπως είναι γνωστό, η συμφωνία οριοθέτησης με την Αλβανία δεν κυρώθηκε ούτε, φυσικά, επικυρώθηκε από την Αλβανία, γιατί το Συνταγματικό Δικαστήριο των Τιράνων την κήρυξε αντισυνταγματική και, ως εκ τούτου, δεν συνεχίστηκε ποτέ η διαδικασία κύρωσης/επικύρωσης από τις αλβανικές αρχές. Σήμερα, με τη βελτίωση των ελληνοαλβανικών σχέσεων, προχωρούμε σε συνολικές ρυθμίσεις στις εκκρεμότητες με την Αλβανία, που περιλαμβάνουν και τη συμφωνία της οριοθέτησης. Κατά συνέπεια, η επέκταση της αιγιαλίτιδας θα έχει, ως αποτέλεσμα, πρώτον να τροποποιηθούν, υπέρ ημών, οι γραμμές βάσης, από φυσική ακτογραμμή σε ευθείες γραμμές, δίνοντας ένα μικρό ποσοστό θαλάσσιας έκτασης στην Ελλάδα, όπως, κι αυτό είναι πιο σημαντικό, περιοχές που στο παρελθόν αποτελούσαν ανοιχτή θάλασσα, υποκείμενη στο καθεστώς της υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ, να περιέρχονται αυτομάτως στην Ελλάδα, μειώνοντας το προς διανομή τμήμα της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ.

Σχετικά, τώρα, με την Ιταλία, οι προσπάθειες που καταβάλλονται είναι η μετατροπή της Συμφωνίας του 1977 για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, έτσι ώστε να εκσυγχρονιστεί και να γίνει συμφωνία για την ΑΟΖ. Η επίτευξη της συμφωνίας καθυστερεί διότι προσκρούει στις αντιρρήσεις Ιταλών αλιέων, που αλιεύουν ελεύθερα, εκτός ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης, και που φοβούνται ότι ο εκσυγχρονισμός της συμφωνίας για την υφαλοκρηπίδα σε συμφωνία ΑΟΖ θα τους στερήσει πόρους, αφού το αποκλειστικό δικαίωμα αλιείας, εντός αυτής της ζώνης, θα περιέλθει στην Ελλάδα. Με τη διεύρυνση της αιγιαλίτιδας στα 12 ν.μ. το πρόβλημα λύνεται αυτομάτως, διότι το ζήτημα της αλιείας περιέρχεται στην Ελλάδα, ως δικαίωμα κυριαρχίας, και οι Ιταλοί αλιείς πρέπει να ζητήσουν άδεια από τις ελληνικές αρχές, προκειμένου να επιδοθούν στο αγαπημένο τους άθλημα. Mε δεδομένο ότι οι Ιταλοί αλιείς αλιεύουν μέσα στα 12 ν.μ.

Αναφορικά με το ερώτημα αν το γεγονός της μερικής οριοθέτησης αποκλείει την περαιτέρω οριοθέτηση της αιγιαλίτιδας του Αιγαίου, σημαντικό είναι να αναφέρουμε τα εξής: η οριοθέτηση της αιγιαλίτιδας του Ιονίου αποτελεί τμήμα μόνο μιας συνολικής οριοθέτησης, που θα καλύπτει το σύνολο των θαλασσών που περικλείουν τη χερσαία Ελλάδα. Θα ακολουθήσει η οριοθέτηση της αιγιαλίτιδας των ηπειρωτικών ακτών του Αιγαίου, καθώς και των ακτών της Εύβοιας και της Κρήτης όπως αναφέραμε παραπάνω.

Για τα νησιά του Αιγαίου έχει προκριθεί μια διαφοροποιημένη οριοθέτηση, ούτως ώστε να αποφευχθεί η μετατροπή αυτού του πελάγους σε ελληνική λίμνη. Και τούτο επειδή η επέκταση της αιγιαλίτιδας σε όλα τα ελληνικά νησιά θα έκλεινε το Αιγαίο στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα, αφού και το νομικό καθεστώς της αιγιαλίτιδας προβλέπει ασφυκτικό έλεγχο του πλου ενός πλοίου, το οποίο βρίσκεται υπό συνεχή παρακολούθηση των τοπικών αρχών εάν τον πραγματοποιεί με τον όρο της αβλαβούς διέλευσης. Εάν όχι, το παράκτιο κράτος μπορεί να διακόψει τον πλου και να υποχρεώσει το πλοίο ή να συμμορφωθεί με την αβλαβή διέλευση ή να εξέλθει από την αιγιαλίτιδα.

Με δεδομένο ότι δεν είναι η Τουρκία ο μοναδικός μαζί με την Ελλάδα χρήστης του Αιγαίου, αλλά τη θάλασσα αυτήν χρησιμοποιούν ως μοναδική δίοδο προς και από τον Εύξεινο Πόντο η Ρωσία, η οποία μάλιστα τη θεωρεί ως τη μόνη θερμή θάλασσα που την οδηγεί προς τη Μεσόγειο και προς τον υπόλοιπο κόσμο, και οι ΗΠΑ, οι οποίες έχουν στρατηγικά συμφέροντα στον Πόντο, αντιλαμβάνεται κανείς τη σημασία μιας διόδου ανοικτής θάλασσας που να απολαμβάνει την ελευθερία των θαλασσών. Και κάτι τέτοιο προϋποθέτει τη διαφοροποιημένη οριοθέτηση της ελληνικής αιγιαλίτιδας, ώστε να υπάρξουν τμήματα ανοικτών θαλασσών στο Αιγαίο Πέλαγος.

Επίσης, η μερική οριοθέτηση έφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της αχρησίας άσκησης του δικαιώματος επέκτασης. Εκτός από το γεγονός ότι είναι πολύ προβληματική η ύπαρξη της αχρησίας στο Διεθνές Δίκαιο, η Ελλάδα έχει επανειλημμένως τονίσει ότι η επέκταση στα 12 ν.μ. στο Αιγαίο θα λάβει χώρα όταν αυτή θεωρήσει ότι οι συνθήκες είναι κατάλληλες γι’ αυτήν την ενέργεια. Σε ένα δίκαιο συναινετικό και που στηρίζεται στην κρατική βούληση, η οποία πρέπει να εκφραστεί, θα ήταν παράξενο αν η αχρησία αποτελούσε λόγο για την αδρανοποίηση του δικαιώματος.

Εν κατακλείδι, πιστεύουμε ότι το σχέδιο της μερικής οριοθέτησης της αιγιαλίτιδας στο Ιόνιο Πέλαγος αποτελεί ένα εγχείρημα εκσυγχρονισμού του θεσμού, που παρά τον τρόπο με τον οποίο κοινοποιήθηκε αποτελεί μια μείζονα επιτυχία της εξωτερικής μας πολιτικής.

* Ο κ. Χρήστος Ροζάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Έντυπη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ