ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Ο κίνδυνος της τεχνοκρατικής αλαζονείας στη Δύση

ΑΝΤΩΝΗΣ ΖΑΪΡΗΣ*,ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΙΕΛΛΑΣ*

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:

Στη μετά την κρίση περίοδο στη Δύση, αν κανείς προβεί σε ψύχραιμο απολογισμό και ποιοτική ανάλυση της συμπεριφοράς των πολιτικών και οικονομικών ελίτ, θα διαπιστώσει μια ιδιάζουσα τεχνοκρατική αλαζονεία και υπεροψία στην πρόταξη ωφέλιμων εθνικών λύσεων και σοβαρών επεξεργασμένων προτάσεων για την αντιμετώπιση κρίσιμων οικονομικών, αλλά και κοινωνικών προβλημάτων.

Η αδυναμία αυτή αναγνώρισης και κατανόησης των κρίσιμων προβλημάτων από τις ηγεσίες σε παγκόσμιο επίπεδο ήταν απολύτως ορατή, γεγονός που, από τη μια, συμπαρέσυρε χρονικά την κρίση επί μία δεκαετία και, από την άλλη, ενδυνάμωσε κινήματα και προσωπικότητες που εξέφρασαν ακραίο λαϊκιστικό πολιτικό λόγο. Με τον τρόπο αυτό, ο κοινωνικά και πολιτικά εκφρασμένος λαϊκισμός έλαβε κρίσιμο μερίδιο στην πολιτική αγορά, καθώς σε σχέση με τα παραδοσιακά κόμματα είχε να αντιπροτείνει «άμεσα εφαρμόσιμες» λύσεις, με δήθεν φιλολαϊκό αφήγημα. Οι δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις στάθηκαν αμήχανες, καθώς το δυσμενές και τοξικό περιβάλλον λιτότητας έδωσε ώθηση στον λαϊκισμό, προκαλώντας ταυτόχρονα ισχυρές αντιμεταρρυθμιστικές αντιστάσεις από πλευράς κοινωνίας λόγω δυσκολίας αφομοίωσης. Από την άλλη, έπρεπε να ξεπεραστούν δύο κυρίαρχα εμπόδια. Πρώτον, η παγιωμένη αναχρονιστική νοοτροπία, σε ένα βαθμό δικαιολογημένη δεδομένης της πολύχρονης κρίσης, αντιτάχθηκε στο μακροπρόθεσμο βασανιστικό ορίζοντα υλοποίησης μεταρρυθμίσεων. Τούτο αναδεικνύει την ανάγκη ουσιαστικής ενημέρωσης της κοινωνίας για την αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων που διευκολύνουν τις ζωές όλων, μακριά από πελατειακές, μονοσήμαντες αντιλήψεις και νοοτροπίες.

Δεύτερον, η πρόταξη της έννοιας του ιδίου συμφέροντος εις βάρος του συλλογικού, εφόσον οι σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες της Δύσης έχασαν, μπροστά στην επιδίωξη του κέρδους, κάθε έννοια αλληλεγγύης, συνεργατικότητας και κοινωνικής υπευθυνότητας, ταυτισμένες με το ίδιον προσωπικό όφελος, που συνεπαγόταν κύρος, αναγνώριση, κινητοποίηση εσωτερικών μηχανισμών ανάδειξης και καταξίωσης, βασισμένων εν πολλοίς στην ανθρώπινη ματαιοδοξία.

Οι οικονομικές επιπτώσεις σε πολλά κράτη της Δύσης υπήρξαν εξαιρετικά δυσμενείς και βαριές. Η αναγκαιότητα άμεσης επιβολής μέτρων για αποτροπή περαιτέρω δημοσιονομικού εκτροχιασμού στη χώρα μας «γέννησαν» αδικαιολόγητα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, που δεν συνάδουν με τον ρόλο του κράτους στην οικονομία και στην κοινωνία και υπονομεύουν την ανάπτυξη και τις επενδύσεις. Η αντιμετώπιση βεβαίως του δημοσιονομικού ελλείμματος και του ελλείμματος ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, λόγω υστέρησης εξαγωγών, στέφθηκε με επιτυχία λόγω των προηγούμενων μέτρων. Δημιούργησε, ωστόσο, σήμερα δύο νέου τύπου ελλείμματα, εξίσου σοβαρά, που τόσο οι θεσμοί όσο και η δική μας προηγούμενη κυβέρνηση δυσκολεύτηκαν να διαχειριστούν. Πρόκειται για το έλλειμμα επενδύσεων και το έλλειμμα χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας. Συνολικά στη χώρα επενδύουμε περίπου το 10% του ΑΕΠ από 20% που ήταν την περίοδο προ κρίσης. Οσον αφορά το έλλειμμα χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας, αυτό θα σταματήσει να υφίσταται σταδιακά όταν ενεργοποιηθούν μηχανισμοί και εισέλθει σε πλήρη κανονικότητα η εξασφάλιση πρόσβασης του εγχώριου τραπεζικού συστήματος στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου και χρήματος με ικανοποιητικά επιτόκια. Είναι ενθαρρυντική η κίνηση του ελληνικού Δημοσίου στις 16/7/2019, που δανείστηκε 2,5 δισ. με επιτόκιο 1,9% μέσω 7ετούς ομολόγου, ενώ οι προσφορές ξεπέρασαν τα 13 δισ. υπερκαλύπτοντας κατά πέντε φορές την έκδοση.

Εστιάζοντας στην Ελλάδα της επόμενης μέρας, απόλυτη προτεραιότητα συνιστούν δύο βασικές κατευθύνσεις πολιτικής που σχετίζονται με το brand positioning της χώρας. Η πρώτη είναι η τοποθέτηση της χώρας μας στην οικονομία μέσα από ένα νέο εθνικό παραγωγικό μοντέλο που θα κληθεί να υπηρετήσει η παρούσα κυβέρνηση, καθώς είναι απαραίτητο να αλλάξουν και να επαναπροσδιοριστούν οι συσχετισμοί που αφορούν τις έννοιες κεφάλαιο, παραγωγή, αγορά, δημόσιος τομέας, εργασιακές σχέσεις, συνδικαλισμός.

Η δεύτερη είναι η τοποθέτηση της χώρας στο διεθνές σκηνικό που απαιτεί επανασχεδίαση της εξωτερικής πολιτικής, με αξιοποίηση των διεθνών συσχετισμών, και διακριτό ενεργό ρόλο για την Ελλάδα, στο πλαίσιο ανάληψης πρωτοβουλιών και εφαρμογής ενεργών πολιτικών εντός της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ολα αυτά βεβαίως χρήζουν πολιτικών εμπνευσμένων ηγεσιών που διαθέτουν επιστημονική και τεχνολογική επάρκεια πρωτίστως, αλλά κυρίως εμπειρία πραγματικότητας και γνώση του διεθνούς περιβάλλοντος και της λειτουργίας της αγοράς.

Η χώρα χρειάζεται και τα δύο. Με ικανότητα σύνθεσης διαφορετικών αντιλήψεων και συγκεκριμένο στοχοθετημένο όραμα που θα προσεγγίζει την πραγματικότητα του μέσου πολίτη. Με ανεπτυγμένο κριτήριο αντιπροσωπευτικότητας και ευαισθησία σε θέματα κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης. Χώρα απαλλαγμένη από ερασιτεχνισμούς, πειράματα, προσωπικές αλαζονείες και εγωκεντρισμούς. Στην υπηρεσία του γενικού και όχι των επιμέρους συμφερόντων, καθώς οι πολιτικές επιλογές του σήμερα έχουν το ελάττωμα να επιβεβαιώνονται αύριο.

* Ο δρ Αντώνης Ζαΐρης είναι αναπλ. αντιπρόεδρος ΣΕΛΠΕ, μέλος της Ενωσης Αμερικανών Οικονομολόγων και της Αμερικανικής Φιλοσοφικής Εταιρείας.

* Ο δρ Γεώργιος Δίελλας διδάσκει στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης.

Έντυπη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ