Ο browser σας είναι παλιάς τεχνολογίας!

Αναβαθμίστε τον για να δείτε σωστά αυτό το site. Αναβαθμίστε τον browser σας τώρα!

×

Η φούσκα των δισ. και η «βασίλισσα»

Το υποτιθέμενο ψηφιακό νόμισμα OneCoin, η δίωξη στις ΗΠΑ και οι χιλιάδες Έλληνες επενδυτές.

Scroll Down

«Πάρε τα χρήματα, τρέχα και κατηγόρησε κάποιον άλλον». Με αυτά τα λόγια η Ρούγια Ιγκνάτοβα φέρεται να περιέγραφε σε email προς συνεργάτη της τι θα έκανε εάν ναυαγούσαν τα επιχειρηματικά σχέδιά της. Ώσπου στις 25 Οκτωβρίου 2017 η Βουλγάρα που προσείλκυσε επενδυτές από κάθε γωνιά της Γης διατρανώνοντας ότι θα κατατρόπωνε το bitcoin, εξαφανίστηκε. Επιβιβάστηκε σε πτήση της Ryanair στη Σόφια με προορισμό την Αθήνα και έκτοτε αγνοείται. Το FBI και εξαπατημένοι πολίτες αναζητούν μέχρι και σήμερα τα ίχνη της γυναίκας που συστηνόταν ως «βασίλισσα των κρυπτονομισμάτων».

Η Ρούγια Ιγκνάτοβα, δημιουργός του OneCoin.

Το 2014 η Ιγκνάτοβα δημιούργησε το OneCoin υποστηρίζοντας ότι θα γινόταν το μεγαλύτερο ψηφιακό νόμισμα στον κόσμο. Είχε σπουδάσει στην Οξφόρδη, ήταν κάτοχος διδακτορικού στη Νομική και διαφήμιζε το προϊόν της με φαντασμαγορικές εκδηλώσεις. Μιλούσε σε συνέδρια από τη Φρανκφούρτη μέχρι την Κουάλα Λουμπούρ ντυμένη με ακριβές τουαλέτες. Εμφανίστηκε στη σκηνή της Wembley Arena στο Λονδίνο πλάι σε πίδακες φωτιάς. Σε πριβέ πάρτι γενεθλίων της τραγούδησε ο Τομ Τζόουνς. Οικογένειες από την Ευρώπη μέχρι την Αφρική και την Ασία πούλησαν τα ακίνητα τους, πήραν δάνεια, ή παρακίνησαν συγγενείς και φίλους να εμπιστευτούν τις αποταμιεύσεις τους στο όραμά της. Χιλιάδες επενδυτές έχουν ως βάση τους και την Ελλάδα.

Για τις αμερικανικές εισαγγελικές αρχές, όμως, η Ιγκνάτοβα φέρεται να είχε στήσει μια «πυραμίδα» δισεκατομμυρίων δολαρίων προωθώντας ένα ψεύτικο κρυπτονόμισμα. Κατηγορείται από τις ΗΠΑ για ξέπλυμα χρήματος και οικονομική απάτη. Τον περασμένο μήνα ο αδερφός της Κονσταντίν αποδέχτηκε παρόμοιες κατηγορίες εναντίον του και ενδέχεται να μπει σε πρόγραμμα προστασίας μαρτύρων. Ακόμη ο Αμερικανός δικηγόρος Μαρκ Σκοτ, πρώην συνεργάτης της Ιγκνάτοβα, κρίθηκε ένοχος σε δικαστήριο της Νέας Υόρκης για «ξέπλυμα 400 εκατομμυρίων δολαρίων από τα κέρδη της απάτης του OneCoin». Στις 21 Φεβρουαρίου 2020 πρόκειται να ανακοινωθεί η ποινή που θα του επιβληθεί.

Βίντεο: Το πάρτι γενεθλίων της Ιγκνάτοβα στο Λονδίνο, όπου τραγούδησε ο Τομ Τζόουνς.

Μέχρι και σήμερα από τα κεντρικά της εταιρείας στη Σόφια αρνούνται όλες τις κατηγορίες. Υποστηρίζουν ότι πληρούν όλες τις νόμιμες προδιαγραφές. Από τις αρχές Δεκεμβρίου η  επίσημη ιστοσελίδα τους δεν ήταν διαθέσιμη και λίγες ημέρες αργότερα επανεμφανίστηκε αλλάζοντας πάροχο.

Μιλώντας με Έλληνα που είχε γνωρίσει τη «βασίλισσα των κρυπτονομισμάτων», με ανθρώπους που προσεγγίστηκαν για να επενδύσουν τα χρήματά τους, ή συμμετείχαν σε εκδηλώσεις προώθησης του κρυπτονομίσματος, η «Κ» ερευνά την απήχηση του OneCoin στη χώρα μας.

Το αποτύπωμα στην Ελλάδα

Σύμφωνα με αμερικανικά δικαστικά έγγραφα που είναι σε γνώση της «Κ», από το 2014 μέχρι το 2016 η εταιρεία OneCoin είχε κέρδη 2,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Το 60% των επενδυτών βρίσκονταν στην Κίνα, 18% στην Ευρώπη και 15% στην Αυστραλία. Ο Βρετανός δημοσιογράφος Τζέιμι Μπάρτλετ, ο οποίος ερεύνησε την ιστορία της Ιγκνάτοβα στο ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ του BBC «The missing cryptoqueen» («Η αγνοούμενη βασίλισσα των κρυπτονομισμάτων»), παραχώρησε στην «Κ» στοιχεία που διέρρευσαν στον ίδιο και δείχνουν τις επενδύσεις που έγιναν από την Ελλάδα το πρώτο εξάμηνο του 2016. Εκείνη την περίοδο συνολικά 211.970 ευρώ επενδύθηκαν στο υποτιθέμενο κρυπτονόμισμα από τη χώρα μας. Το ποσό μπορεί να μην είναι μεγάλο συγκριτικά με τα εκατομμύρια που δαπανήθηκαν το ίδιο διάστημα σε άλλα κράτη, δεν είναι όμως αμελητέο.

Τα στοιχεία που παραχώρησε στην «Κ» ο Βρετανός δημοσιογράφος Τζέιμι Μπάρτλετ για τις επενδύσεις στο OneCoin από την Ελλάδα το πρώτο εξάμηνο του 2016. Λείπουν δύο εβδομάδες, ενώ ο αριθμός των επενδυτών δεν είναι απόλυτος. Μπορεί τα ίδια πρόσωπα να επένδυσαν περισσότερες από μία φορές σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Δεδομένου ότι η προώθηση του OneCoin συνεχίστηκε στην Ελλάδα και διεθνώς τα επόμενα χρόνια το συνολικό ποσό που δαπανήθηκε από τη χώρα μας πρέπει να είναι μεγαλύτερο.

«Πάρτε μέρος στην οικονομική επανάσταση!» ήταν το κεντρικό μήνυμα σε αφίσα συνεδρίου για την προώθηση του OneCoin στην Αθήνα. Η εκδήλωση επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στο ξενοδοχείο President στις 27 Αυγούστου 2016. Παρόμοιες ενέργειες έγιναν και τα επόμενα χρόνια.

Όσοι είχαν ήδη επενδύσει προσπαθούσαν να πείσουν άλλους. Αρχικά στόχευαν στον περίγυρό τους. «Η συνάδελφός μου με προσέγγισε την άνοιξη του 2018. Δεν ήξερα εάν ήταν θύτης ή θύμα. Μου είπε ότι ο άντρας της έχει επενδύσει σε ένα κρυπτονόμισμα που θα γίνει πιο μεγάλο από το bitcoin. Μου έδειξε φωτογραφίες από συνέδρια. Εάν ρωτούσα κάτι παραπάνω, όπως για τους σέρβερ της εταιρείας, έλεγε εξωφρενικά πράγματα. Αρνήθηκα την κατήχηση», λέει στην «Κ» εργαζόμενη σε εταιρεία της Αθήνας. Μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας γιατί παραμένει συνάδελφος με τη γυναίκα που αποπειράθηκε να τη στρατολογήσει.

Το μάρκετινγκ

Η διάδοση του OneCoin βασίστηκε στις πρακτικές του πολυεπίπεδου μάρκετινγκ συστάσεων, γνωστού και ως δικτυακού μάρκετινγκ. Ο Κωνσταντίνος Μπακάλης λέει ότι είχε βρει την ιδέα μιας εναλλακτικής οικονομίας «εξαιρετική». Έγινε ανεξάρτητος συνεργάτης του δικτύου προώθησης OneLife το 2016. Διοργάνωναν εβδομαδιαία ενημερωτικά και μηνιαία εκπαιδευτικά σεμινάρια. Λέει ότι το προϊόν τους ήταν μια εκπαιδευτική ακαδημία για τα χρηματοοικονομικά. Οι συμμετέχοντες αγόραζαν εκπαιδευτικά πακέτα αξίας από 140 έως 5.500 ευρώ. Με κάθε πακέτο λάμβαναν ως «δώρο» έναν αριθμό «tokens», τα οποία τους έδιναν πρόσβαση στη δημιουργία του ιδιωτικού νομίσματος. Τα μέλη τους στην Ελλάδα έφταναν τις 3.500.

Η δημιουργός του OneCoin λατρεύεται, ακόμη και σήμερα παρά τις αποκαλύψεις και την εξαφάνισή της, σε πολλά σημεία του κόσμου.

Σύμφωνα με τη σχετική δικογραφία στις ΗΠΑ, όποιος έφερνε νέα μέλη λάμβανε ως προμήθεια το 10%-25% της αξίας του εκπαιδευτικού πακέτου που αγόραζε ο νεοεισερχόμενος. Ωστόσο μόνο το 60% αυτού του ποσού μπορούσε να εισπραχθεί σε μετρητά. Το υπόλοιπο 40% αντιστοιχούσε είτε σε OneCoins ή σε «tokens». Ο κ. Μπακάλης λέει ότι αγόρασε ένα εκπαιδευτικό πακέτο αξίας 5.530 ευρώ και έφτασε να έχει 50.000 OneCoins. Η βουλγαρική εταιρεία υποστηρίζει ότι ένα ψηφιακό νόμισμά της αντιστοιχεί σήμερα σε περίπου 30 ευρώ. Θεωρητικά λοιπόν ο κ. Μπακάλης θα ήταν σήμερα εκατομμυριούχος, εάν βέβαια υπήρχε τρόπος να μετατρέψει σε κάποιο ανταλλακτήριο το υποτιθέμενο κρυπτονόμισμα σε μετρητά. Επί χρόνια η Ιγκνάτοβα υποσχόταν ότι κάποια στιγμή θα λειτουργήσει αυτό το ανταλλακτήριο. Μέχρι σήμερα αυτό δεν έχει συμβεί.

Τον Αύγουστο του 2016 ο κ. Μπακάλης λέει ότι γνώρισε την Ιγκνάτοβα στη Σόφια, σε μια κλειστή συνάντηση 50 ανεξάρτητων συνεργατών. «Η ομιλία της ήταν σύντομη, ηγετική και αυστηρή. Έκανε συστάσεις για τον τρόπο που θα έπρεπε να επικοινωνούμε την ιδέα και μας ζήτησε να εστιάσουμε στην Ακαδημία, όχι στο νόμισμα. Με εντυπωσίασε οφείλω να ομολογήσω και με έκανε να αισθανθώ πως μπορεί να φέρει εις πέρας αυτό το τόσο απαιτητικό εγχείρημα», λέει στην «Κ». «Μου έδωσε την εντύπωση ενός ευφυούς επιχειρηματία και με έπεισε για το όραμά της. Σήμερα καταλαβαίνω πως έκανα λάθος».

Ο κ. Μπακάλης λέει ότι σταμάτησε να προωθεί ενεργά την OneLife τον Απρίλιο του 2019. Πριν από τρεις μήνες ενημέρωσε την εταιρεία ότι διακόπτει τη συνεργασία του και έκλεισε την ιστοσελίδα OneLife Hellas. Λέει ότι αποχώρησε γιατί είχε βασικές διαφωνίες με τον τρόπο ανάπτυξης του δικτύου. «Δεν μου δόθηκε κάποιο ιδιαίτερο προνόμιο ή ρόλος από την εταιρεία», διευκρινίζει.

«Δυστυχώς οι ιδρυτές και εμπνευστές της ιδέας ήταν αυτοί που την κατέστρεψαν στο τέλος. Με μεγάλη μου λύπη και έκπληξη διάβασα όσα ομολόγησε ο κ. Ιγκνάτοφ στην Αμερική. Η εταιρεία μέσω των εκπροσώπων της μας έδινε όλες τις διαβεβαιώσεις για την ολοκλήρωση του εγχειρήματος και μας καθησύχαζε σχετικά με όλες τις φήμες που κυκλοφορούσαν», λέει ο κ. Μπακάλης.

Καλλιστεία για την προώθηση του OneCoin

Παρά το γεγονός ότι η Ιγκνάτοβα είχε αποσυρθεί από τη δημόσια σφαίρα το 2017 και παρά τη σύλληψη του αδερφού της στις 6 Μαρτίου 2019 στο αεροδρόμιο του Λος Αντζελες, η προώθηση του OneCoin συνεχιζόταν διεθνώς. Αυτό το σκοπό φαίνεται ότι είχαν και τα καλλιστεία Miss OneLife που διοργανώθηκαν τον περασμένο Απρίλιο στο Βουκουρέστι της Ρουμανίας. Η Σοφία Κρανιά εκπροσώπησε την Ελλάδα έπειτα από πρόταση που δέχτηκε ο μάνατζέρ της. Ήταν ένα από τα 30 μοντέλα που διαγωνίστηκαν. Δεν γνώριζε κάτι για το υποτιθέμενο κρυπτονόμισμα. «Ήταν ανοργάνωτα», λέει στην «Κ». «Μαθαίναμε το πρόγραμμα την τελευταία στιγμή».

Βίντεο των διοργανωτών για τα καλλιστεία Miss OneLife.

Η κ. Κρανιά λέει ότι προτού αναχωρήσουν για τη Ρουμανία τους είχαν υποσχεθεί πως οι 10 πρώτες κοπέλες θα έπαιρναν αμοιβή 500 ευρώ σε μετρητά. Τελικά τα βραβεία τους ήταν σε OneCoins. «Τους είπαμε ότι θέλουμε κανονικά χρήματα και απάντησαν ότι δεν γίνεται. Μας είπαν ότι μας συμφέρει», λέει. «Από την πρώτη στιγμή που πήγα εκεί σκέφτηκα ότι μπορεί να είναι απάτη».

Η ίδια έλαβε 1.500 OneCoins τα οποία υποτίθεται ότι μπορεί να τα εξαργυρώσει σε ταξίδια. Όχι σε αεροπορικά εισιτήρια, όπως της διευκρίνισαν, αλλά για να καλύψει έξοδα διαμονής και διατροφής. Αυτές οι παροχές της προσφέρονται, όπως της εξήγησαν, στην πλατφόρμα Dealshaker. Πέρα όμως από τις περιορισμένες σχετικές επιλογές η κ. Κρανιά λέει ότι μέχρι και πριν από δύο μήνες ο υποτιθέμενος λογαριασμός της εκεί ήταν κενός. Ακόμη περιμένει, όπως λέει, και αμοντάριστα τηλεοπτικά πλάνα που οι διοργανωτές υποσχέθηκαν ότι θα στείλουν σε κάθε συμμετέχουσα.

Το OneCoin παρουσιάζει το Dealshaker ως μεγάλη πλατφόρμα συναλλαγών. Πράκτορας του FBI, επικαλούμενος και την ομολογία συνεργαζόμενου μάρτυρα, υποστηρίζει σύμφωνα με αμερικανικά δικαστικά έγγραφα ότι αυτή η πλατφόρμα στήθηκε για να παραπλανήσει τους επενδυτές και να τους δώσει την εντύπωση ότι τα κρυπτονομίσματά τους έχουν κάποια αξία. 

Η τελευταία πτήση

«Κάποιοι υποφέρουν από κατάθλιψη, ή έχουν αυτοκτονικές τάσεις. Άλλοι είναι θυμωμένοι. Πρόκειται για μια διεθνή απάτη που άγγιξε μέχρι και τα πιο φτωχά κράτη. Άνθρωποι επένδυσαν τις οικονομίες μιας ζωής σε αυτό το νόμισμα και βυθίστηκαν στα χρέη», λέει σε τηλεφωνική μας επικοινωνία από τη Σκωτία η Τζεν ΜακΑνταμ. Κάποτε ήταν ένθερμη οπαδός του OneCoin. Παρότι είχε πλήρη άγνοια για τον κόσμο των κρυπτονομισμάτων επένδυσε 10.000 ευρώ και έπεισε συγγενείς της να πράξουν το ίδιο. Σήμερα διαχειρίζεται ομάδες υποστήριξης θυμάτων στο WhatsApp και στο Facebook.

Τον Απρίλιο του 2017, μία μόλις εβδομάδα μετά την ίδρυση της πρώτης ομάδας, η ΜακΑνταμ έλαβε εξώδικο από βρετανικό δικηγορικό γραφείο το οποίο εκπροσωπούσε τη βουλγαρική εταιρεία και την Ιγκνάτοβα. Την απείλησαν, όπως λέει, με αγωγή εάν δεν σταματούσε.

Σύμφωνα με τις αμερικανικές εισαγγελικές αρχές, το OneCoin δεν διαθέτει τεχνολογία blockchain, δεν εξορύσσεται αξιοποιώντας υπολογιστική ισχύ -όπως συμβαίνει στα ψηφιακά νομίσματα- ενώ η ισοτιμία του διαμορφώνεται εσωτερικά και άρα μπορεί να χειραγωγηθεί από τους δημιουργούς του. Από την πλευρά της η βουλγαρική εταιρεία υποστηρίζει ότι η ισοτιμία καθορίζεται από την προσφορά και τη ζήτηση. Ισχυρίζεται ότι διαθέτει blockchain και ότι εξορύσσει το κρυπτονόμισμα έχοντας σέρβερ στη Βουλγαρία και στο Χονκ Κονγκ.

Ο Νίκος Φίλιππας, καθηγητής Χρηματοοικονομικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και πρόεδρος του Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού, εξηγεί στην «Κ» ότι το blockchain εξασφαλίζει τη διαφάνεια περιέχοντας κάθε μπλοκ πληροφοριών, από την αρχή της δημιουργίας ενός κρυπτονομίσματος μέχρι και την τελευταία συναλλαγή. «Ανάμεσα στα χιλιάδες κρυπτονομίσματα που κυκλοφορούν είναι φυσιολογικό κάποια να είναι ''φούσκες'' ή ''απάτες''. Γι' αυτό οι επενδυτές πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί», επισημαίνει.

Ο δημοσιογράφος Τζέιμι Μπάρτλετ ερευνούσε επί μήνες την ιστορία του OneCoin για το ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ στο BBC. Όπως λέει στην «Κ», σε αρκετές περιπτώσεις συναντούσε ανθρώπους που είχαν γίνει μέρος της «πυραμίδας» και δεν ήταν απολύτως ξεκάθαρο εάν ανήκαν στην κατηγορία του θύτη ή του θύματος.

«Πολλοί όντως πίστεψαν στο OneCoin και στρατολόγησαν συγγενείς και φίλους έχοντας καλές προθέσεις. Θεωρούσαν ότι θα πλουτίσουν μαζί. Επειδή εισέπρατταν όμως μια μικρή προμήθεια ακουσίως εξαπατούσαν τους πιο κοντινούς τους ανθρώπους», λέει. «Γι' αυτό οι απάτες τύπου "πυραμίδας" είναι ύπουλες. Διαλύουν οικογένειες, φιλίες». Διαπίστωσε ακόμη ότι θιασώτες του OneCoin μιλούσαν για αυτό με θρησκευτική ευλάβεια, όχι με όρους οικονομικής επένδυσης. Η ΜακΑνταμ λέει ότι δέχτηκε απειλές για τη ζωή της από οπαδούς του κρυπτονομίσματος όταν αποφάσισε να μιλήσει εναντίον του.

Η ταχύτητα με την οποία εξαπλώθηκε το OneCoin εξέπληξε τον Μπάρτλετ. Ακόμη και σε απόμερο χωριό της Ουγκάντα, όπου ταξίδεψε, ήξεραν ποια είναι η Ιγκνάτοβα. Χαρακτηρίζει «απίστευτα έξυπνη και χαρισματική» τη δημιουργό του υποτιθέμενου ψηφιακού νομίσματος και προσθέτει ότι με διάφορες μεθόδους προσπαθούσε να δημιουργήσει την εντύπωση ότι ήταν αξιόπιστη. Όσα έλεγε για τις σπουδές της ήταν αληθή. Διεθνώς, όμως, κυκλοφορούσε και μια φωτογραφία που την εμφάνιζε στο εξώφυλλο της βουλγάρικης έκδοσης του περιοδικού Forbes. Για τους οπαδούς της αυτή ήταν μια ένδειξη του κύρους της. Ο Βρετανός δημοσιογράφος εξηγεί ότι αυτό δεν ήταν το εξώφυλλο του περιοδικού, αλλά διαφημιστική καταχώρηση.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι το δικτυακό μάρκετινγκ είχε καταλυτικό ρόλο στην αστραπιαία διάδοση του OneCoin. Σχετικά με τα εκπαιδευτικά πακέτα που προσφέρονται διεθνώς αναφέρει ότι οι επενδυτές λαμβάνουν συγγράμματα που σε μεγάλο βαθμό αποτελούν προϊόν λογοκλοπής.

Η μαρτυρία πράκτορα του FBI για το τελευταίο ταξίδι της Ιγκνάτοβα από τη Σόφια στην Αθήνα το 2017.

Έχει ακούσει πολλές φήμες για το πού μπορεί να βρίσκεται σήμερα η «βασίλισσα των κρυπτονομισμάτων». Μπορεί να ζει στο Ντουμπάι, να επισκέπτεται τακτικά τη Ρωσία, ή να μένει σε κάποια γωνιά των Βαλκανίων. Ενδέχεται ακόμη και να ταξιδεύει στη Μεσόγειο με κάποιο σκάφος. Τίποτα δεν είναι σίγουρο.

Υπάλληλος ακριβού εστιατορίου στην Αθήνα την αναγνώρισε σε φωτογραφία που του έδειξε ιδιωτικός ερευνητής για το ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ του BBC. Τους τελευταίους μήνες φέρεται να είχε γευματίσει εκεί. «Ο αδερφός της κατέθεσε σε δικαστήριο της Νέας Υόρκης ότι στο αεροδρόμιο της Αθήνας την υποδέχτηκαν άντρες που μιλούσαν ρωσικά», λέει ο Μπάρτλετ. Μπορεί να έχει αλλάξει εμφάνιση, να κινείται πλέον με πλαστό διαβατήριο και να μην έχει σταθερή βάση.

Ο πράκτορας του FBI που αναζήτησε τα ίχνη της απευθύνθηκε και στον ακόλουθο ασφαλείας της πρεσβείας των ΗΠΑ στην Αθήνα. Επίσημα δεν έχει διαπιστωθεί εάν έφυγε από την Ελλάδα για άλλο προορισμό. Ο πράκτορας πάντως θεώρησε ασυνήθιστη επιλογή για την Ιγκνάτοβα τη Ryainair. Συνήθως ταξίδευε με ιδιωτικά τζετ.

Η «ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΤΩΝ ΚΡΥΠΤΟΝΟΜΙΣΜΑΤΩΝ»

Αναζητώντας τη δημιουργό του OneCoin

Ρεπορτάζ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Μοντάζ βίντεο: ΜΥΡΤΩ ΛΕΚΑΤΣΑ

Για την Kαθημερινή της Κυριακής και το Kathimerini.gr.

Κυριακή 8.12.2019

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ