Γράμματα Αναγνωστών

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΤΙΚΕΤΕΣ: Γραμματα Aναγνωστων

Σας θυμίζει κάτι το Συνέδριο του 1878;

Κύριε διευθυντά
Διδάσκει η ιστορική αναδρομή. Η διάσκεψη του Βερολίνου για τη Λιβύη, που συντονίζει η ενοχλημένη από τις ελληνικές επιλογές προς Γαλλία και ΗΠΑ γερμανική διπλωματία, έχει το προηγούμενό της στο Συνέδριο του Βερολίνου του 1878, στο οποίο η Ελλάδα δεν είχε προσκληθεί από τον Μπίσμαρκ, αν και το αντικείμενο του συνεδρίου αφορούσε ζωτικά εθνικά της συμφέροντα. Τώρα επιχειρείται πισώπλατη μαχαιριά – τέτοια ήταν και το 1941 η γερμανική επίθεση, ενώ η Ελλάδα μάτωνε στην Αλβανία:

Η Ελλάδα εξαιρείται από τη διάσκεψη της κ. Μέρκελ. Πρόκειται για μελετημένη προσβολή και ταπείνωση, που μπορεί όμως να γίνει θρυαλλίδα πατριωτικής ανάφλεξης για τον ελληνικό λαό, να τον συσπειρώσει και να αποβεί τελικά επωφελής για τα εθνικά συμφέροντα.

Το 1878, με την ενεργό υποστήριξη της Γαλλίας και του «ενθέρμου φιλέλληνος» Γαμβέττα, όπως γράφει ο Σπ. Μαρκεζίνης στην «Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος», αποσοβήθηκαν τα χειρότερα και αποφασίστηκε η προσάρτηση της Θεσσαλίας και μέρους της Ηπείρου στην Ελλάδα.

Αν και δεν είχε προσκληθεί επισήμως η ελληνική κυβέρνηση, είχε υποστήριξη άλλων ισχυρών χωρών και έστειλε αντιπροσωπεία που, εμφανώς, ήταν θεατής και ακροατής, έδρασε όμως αποτελεσματικά στο παρασκήνιο.

Το κατά πόσον υπάρχουν και τώρα ανάλογες συνθήκες και δυνατότητες είναι θέμα ειδικών πληροφοριών και γνώσεων. Αντίθετα, θέμα των απλών πολιτών είναι να εκτιμήσουν κατά πόσον συνέβαλαν στην ανόρθωση του διεθνούς κύρους της χώρας, το οποίο είχε ήδη πληγεί από την κρίση, ο πολιτικός πολυμορφισμός με τα νταούλια της Κρήτης από τη μια μεριά και οι αυταπάτες και τα όπισθεν ολοταχώς από την άλλη.

Γερασιμος Μιχαηλ Δωσσας, Θεσσαλονίκη

Οι οινόφλυγες μπαχαλάκηδες της αρχαιότητας, ο βανδαλισμός των Ερμών και τα ηθικά παραγγέλματα

Κύριε διευθυντά
Θερμές ευχές για την καινούργια χρονιά.

Εξαιρετικά ενδιαφέρον το κείμενο «Ο αρχαίος λαϊκισμός και οι κληρονόμοι του» του επιστολογράφου σας Γεράσιμου Μιχαήλ Δώσσα («Η Καθημερινή», 4/1/20), αναφερόμενο στον ακρωτηριασμό των ερμαϊκών στηλών, το 415 π.Χ., στις συνακόλουθες τραγικές συνέπειες και στον παραλληλισμό με σύγχρονα γεγονότα. Η ιστορική αφήγηση από τον Θουκυδίδη, στο 6ο βιβλίο της Ξυγγραφής του, μου δίνει την αφορμή να μεταφέρω ορισμένες σκέψεις σχετικές με τον βανδαλισμό των Ερμών.

Κατ’ αρχάς, οι ερμαϊκές στήλες ή Ερμές ήταν μαρμάρινες ή λίθινες ορθογώνιες στήλες, οι οποίες έφεραν στην κορυφή την κεφαλή του θεού Ερμή και στην εμπρόσθια όψη της στήλης φαλλό, σύμβολο της παραγωγικής δύναμης της φύσης. (Βλ. στήλες στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών καθώς και ανακαλυφθείσα στήλη στον χώρο του Παναθηναϊκού Σταδίου.)Οι στήλες τοποθετούνταν συνήθως προ των ναών και των ιερών, στα γυμνάσια, στα στάδια, στις αγορές, στις οδούς, ως οδοδείκτες ή ορόσημα, αλλά και στα πρόθυρα οικιών επιφανών Αθηναίων. Συνήθως έφεραν χαραγμένο και κάποιο έμμετρο ηθικό παράγγελμα, για διδασκαλία ή διαπαιδαγώγηση του λαού, όπως: στείχε δίκαια φρονών, μη φίλον εξαπάτα κ.ά.

Δεν είχε, όμως, ποτέ διευκρινιστεί από τους καθηγητές μου στην περίοδο της μαθητείας μου στο γυμνάσιο, αλλά και αργότερα στο πανεπιστήμιο, ότι οι εν ευθυμία και μέθη διατελούντες νέοι της Αθήνας, την αποφράδα εκείνη νύχτα του 415 π.Χ., αμφισβητούντες το πνεύμα της αθηναϊκής δημοκρατίας, απέκοψαν μ’ ένα σφυράκι όχι τις κεφαλές των Ερμών (!) –πράγμα δυσκολότατο, χρονοβόρο και επίπονο–, αλλά τους προεξέχοντες φαλλούς: πάντων ακρωτηριασθέντων πλην ενός (Πλουτ. Αλκιβ. 18 – Νικ. 2, 13) τα αιδοία τους Ερμάς περικοπήναί φασι και τους ταύτα δράσαντας Ερμοκοπίδας καλείσθαι (Σχολ.). Η πράξη, ιερόσυλη και ασεβής, θεωρήθηκε τρομοκρατική και απαίσιος οιωνός για τον έκπλου.

Η πληροφορία του Θουκυδίδη (Στ΄, 27) είναι σαφής: Οι Ερμαί μια νυκτί οι πλείστοι περιεκόπησαν τα πρόσωπα (δηλ. στο έμπροσθεν μέρος). Και τους δράσαντας ήδει ουδείς… Και το πράγμα μειζόνως ελάμβανον… και επί ξυνωμοσία άμα νεωτέρων πραγμάτων και δήμου καταλύσεως γεγενήσθαι.

Στη συγκεκριμένη μνεία του Θουκυδίδη συνεπικουρεί και η μαρτυρία του Αριστοφάνη, στην κωμωδία «Λυσιστράτη», η οποία παρουσιάσθηκε στα Λήναια το 411 π.Χ. Ο κορυφαίος του Χορού, απευθυνόμενος στους Λάκωνες, ενδεδυμένους συνήθως με κοντούς χιτωνίσκους, τους συνιστά να καλύψουν τα γυμνά σκέλη τους με ιμάτια: όπως των Ερμοκοπιδών μη τις υμάς όψεται (1094).

Αναστασιος Αγγ. Στεφος, δ.φ. Ειδικός Γραμματέας της Π.Ε.Φ.

Ω, γέροντες βαψομαλλιάδες

Κύριε διευθυντά
Η αναφορά του κ. Στέφανου Κασιμάτη στη στήλη του της 19.12.2019 στους βαψομαλλιάδες μού θύμισε μια σχετική παλιά ιστορία, την οποία σας παραθέτω.

Οι βασιλείς της Σπάρτης ήταν εκ του αξιώματος και ανώτατοι δικαστές. Μια μέρα ενώ δίκαζε ένας εξ αυτών, παρουσιάστηκε στη δίκη ως μάρτυρας ένας γέρος με βαμμένα μαλλιά. Βλέποντάς τον ο βασιλιάς είπε: «Τι γαρ ούτος υγιές ειπεί όστις το ψεύδος ου μόνον εις την ψυχήν έχει, αλλά και εις την κεφαλήν περιφέρει, πειρώμενος πολιάν ούσαν την κόμην βαφή αφανίζειν;» και τον απέβαλε.

Εκείνο το οποίο προκαλεί κάποια ιλαρότητα είναι οι μυστακιοφόροι και γενειοφόροι βαψομαλλιάδες, μεταξύ των οποίων και κάποιοι πατέρες του έθνους ανεξαρτήτως παρατάξεων, οι οποίοι ενώ βάφουν τα μαλλιά τους (η σύγχρονη χημεία προσφέρει προς τούτο μια ευρεία ποικιλία χρωμάτων) αφήνουν γκρίζα τα μουστάκια και τα γένια τους (εξαιρείται ο κ. Παύλος Πολάκης, στον οποίο μπορούν να προσαφθούν διάφορα, αλλά όχι ότι είναι βαψομαλλιάς). Δυστυχώς, η αναξιοπιστία δεν έχει καμία σχέση με το χρώμα των μαλλιών και χαρακτηρίζει και αρκετούς ασπρομάλληδες, μεταξύ των οποίων και τον απερχόμενο Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τα πεπραγμένα του οποίου υπενθυμίζει ο κ. Κώστας Μπονιφάτσης με την επιστολή του στην «Καθημερινή» της 31.12.2019. Στην περίπτωσή του ισχύει το αρχαιοελληνικό «τα γεγενημένα ουκ απογίγνεται και εν τω Αδει ουκ έστι μετάνοια», και δεν μπορεί να ισχύσει το νεοελληνικό «τα υστερνά τιμούν τα πρώτα», διότι και τα υστερνά του δεν είναι καλύτερα από τα πρώτα του.

Με τις καλύτερες ευχές μου για το νέο έτος.

Θ. Καλοπίσης, Συνταξιούχος ιατρός, Π. Φάληρο

Πλουραλισμός απόψεων στα «συν» της «Κ»

Κύριε διευθυντά
Το γνωστό ερώτημα «τι καπνό φουμάρει;», βάσει της βιβλιογραφίας, ανάγεται στα βυζαντινά χρόνια και αφορούσε το ποιόν μιας προς φορολόγηση οικίας. Σύμφωνα με πιο σύγχρονη εκδοχή, ενός (αποβιώσαντος) συγγενή μου από την Κομοτηνή, προπολεμικά, οι καπνιστές της περιοχής, λόγω έλλειψης τσιγαρόχαρτου, τύλιγαν τα φύλλα του ντόπιου καπνού με ένα κομμάτι εφημερίδας που εκ των πραγμάτων φανέρωνε τις πολιτικές πεποιθήσεις τους. Πρόδηλος, συνεπώς, ο σκοπός του ερωτήματος και, συναφώς, οι από πολλών δεκαετιών αναγνώστες της εκατόχρονης πια «Καθημερινής» μέχρι και το πρόσφατο παρελθόν θα χαρακτηρίζονταν «συντηρητικοί». Αντιθέτως, με τις, συχνά, «προωθημένες» απόψεις του κύριου άρθρου και των περισσότερων συντακτών-αρθρογράφων της εφημερίδας για σημαντικά θέματα, όπως η συμφωνία των Πρεσπών και η αποτέφρωση των νεκρών, ο συλλήβδην χαρακτηρισμός ως «συντηρητικών» των αναγνωστών της, τουλάχιστον της τελευταίας 10ετίας, απλά δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Από την ακόμη και διαγώνια ανάγνωση της αρθρογραφίας, εύκολα γίνονται αντιληπτές απόψεις που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα πεποιθήσεων, συχνά ευθέως αντικρουόμενες μεταξύ τους (π.χ. επτά συντάκτες διακείμενοι απροκάλυπτα υπέρ της ακτιβίστριας Γκρέτας, δύο κατά), στοιχείο που αποτελεί το μεγάλο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της εφημερίδας. Ποια καλύτερη έμπρακτη απόδειξη πολυφωνίας, πέρα από καλές προθέσεις και διακηρύξεις;

Αυτή η, προφανώς κατ’ επιλογήν, πολυφωνία μπορεί να δώσει λαβή σε αναγνώστες για τη διατύπωση αρνητικών σχολίων, με αυξημένη συχνότητα τους τελευταίους μήνες, συνήθως για απόψεις που δεν ταυτίζονται με τις δικές τους. Θέμα συζήτησης εγείρεται όταν οι επικρίσεις συνοδεύονται από το πιεστικό «αν δεν..., θα πάψω να αγοράζω την εφημερίδα» ή από το τελεσίδικο «επειδή..., δεν θα αγοράζω πλέον την εφημερίδα».

Πολύ πιθανόν να ενοχλούν απόψεις ορισμένων αρθρογράφων, συνήθως για συγκεκριμένα θέματα (ενδεικτικά: το μεταναστευτικό και θέματα «νόμου και τάξης»), όπως και το ενίοτε υποτιμητικό ύφος προς (και πολιτικά) πρόσωπα. Θεμιτή η αρνητική κριτική, άλλωστε ουδείς στο απυρόβλητο, αλλά με αφορμή κάποια μη αρεστή συνέντευξη ή άποψη, να γνωστοποιείται ή να επαπειλείται η διάρρηξη της σχέσης του αναγνώστη με την εφημερίδα; Εξ όνυχος τον λέοντα (για την περίσταση, τον γρύπα);

Προσωπικά, απολαμβάνω τη γραφή και την ουσία των περισσότερων αρθρογράφων (παρεμπιπτόντως, και λογοτεχνών) συνεργατών σας. Ενίοτε ενοχλούμαι από τη μεροληπτική και μονομερή αντιμετώπιση γεγονότων και προσώπων, αλλά «λατρεύω» να διαβάζω απόψεις ιστορικά παρωχημένες ή ισχυρά μειοψηφούσες στην κοινωνία (ενδεικτικά θέματα: ο αντιβενιζελισμός και η ακτιβίστρια Γκρέτα), χωρίς να απειλείται η μακρόχρονη σχέση μου με την εφημερίδα. Για να μην ξεχνιόμαστε, βεβαίως, τυχόν σημαντικό ημαρτημένο, συνήθως «δομικό υλικό», που διέλαθε τη διόρθωση, επισημαίνεται τηλεφωνικώς, διακριτικά και καλόπιστα. Ο καθείς με τον τρόπο του.

Δημ. Χατζηδακης, Δρ χημικός μηχανικός, Αθήνα

Ξετυλίγοντας μνήμες μέσω της Αρετσούς

Κύριε διευθυντά
Ο τίτλος μιας είδησης στην οικονομική «Καθημερινή» (8 Ιαν.) υπήρξε ένα προσωπικό, ανυπολόγιστο, μεθεόρτιο δώρο. Επιτρέψτε μου να μοιραστώ με τους συν-αναγνώστες τόσο την έκπληξη όσο και τη συγκίνηση. Ο τίτλος της πληροφορίας αφορούσε τις διαδικασίες ιδιωτικοποίησης για τρεις μαρίνες ανά την επικράτεια. Η μία από τις τρεις ήταν η Αρετσού.

Ενα ξεχασμένο και για πολλούς (ακόμη και για σύγχρονους κατοίκους της γενέτειράς μου Θεσσαλονίκης) άγνωστο τοπωνύμιο. Τις πολλές δεκαετίες της επαγγελματικής (και αναγνωστικής) μου διαδρομής δεν βρήκα μπροστά μου τη λέξη «Αρετσού». Ως φαίνεται, την εξουδετέρωσε η Καλαμαριά, ένα τοπώνυμο που δεν είχαν ακούσει τα αυτιά ενός 7χρονου αγοριού, παίζοντας στην αμμουδιά της Αρετσούς.

Καλοκαίρι του ’40, έναν-δύο μήνες προτού ξεσπάσει ο πόλεμος. Οι γονείς μου με έβαλαν στο τρένο από Αθήνα για Θεσσαλονίκη με προορισμό να μείνω με τον παππού (Μόσχο) και τη γιαγιά (Καλλιόπη) Σακελλαρίδη, μέχρι να αρχίσει το σχολείο για την Α΄ Δημοτικού. Εχοντας, ως πρόσφυγες, εγκαταλείψει υπάρχοντα και περιουσίες στις Σαράντα Εκκλησιές (τουρκιστί Κιρκ-Κλαρελί) της Ανατ. Θράκης, ύστερα από μια διετία ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας, το ζεύγος των προπατόρων φιλοξενούσε στο 2,5 δωματίων, υπερυψωμένο προσφυγόσπιτο (χάρις στον Μιχάλη Κύρκο, υπουρ. Πρόνοιας) τον πιτσιρικά εγγονό του.

Θερινοί μήνες ξεγνοιασιάς. Καθημερινή βόλτα από το σπίτι μέχρι τη θάλασσα και κύριο προορισμό την ψαροταβέρνα «Παράδεισος» με ξύλινη βεράντα δίπλα ακριβώς από το κύμα. Εκεί με φιλαράκια μαζεύαμε τα καπάκια από τις μπίρες FIX για να παίξουμε το «δούναι και λαβείν».

Με την παρουσία στην Αρετσού δεν έλειψε και η επίσκεψη στη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης. Οπως θυμάμαι, ήταν μια περισσότερο αγροτοπανήγυρη παρά οτιδήποτε άλλο. Χαραγμένα στη μνήμη μου οι τεράστιες νεροκολοκύθες, τα μεγάλα ολοστρόγγυλα καρπούζια και τα τερατώδη πεπόνια και αγγούρια.

Με την επιστροφή στην Αθήνα ήχησαν οι σειρήνες του πολέμου. Εκτοτε η Αρετσού έμεινε μνήμη. Για να επιστρέψει χάρη στην Οικ. «Κ.» έπειτα από επτά δεκαετίες. Ενα μεγάλο. ευχαριστώ.

Μαριος Καλφογλου, Συντ. ΕΣΗΕΑ, Μάδαινα Μεσσήνης

Κάποιοι πολίτες είναι σαφώς πιο ίσοι

Κύριε διευθυντά
Στο φύλλο της «Καθημερινής» της 20/12/19 υπήρξε δημοσίευμα της συνεργάτιδός σας κ. Αλεξάνδρας Κασσίμη σύμφωνα με το οποίο «επιδοτείται η ανανέωση του στόλου των ΚΤΕΛ». «Σε σχετικό νομοσχέδιο προβλέπεται το ποσό των 4.400 ευρώ ως ενίσχυση ανά λεωφορείο».

Εφιστώ την προσοχή του αναγνώστη της παρούσης ότι επιδοτείται, δεν δανειοδοτείται η ανανέωση του στόλου των ΚΤΕΛ. Δηλαδή, εγώ ο υπερήλικας συνταξιούχος, ο οποίος απώλεσα περί το 60% του εισοδήματός μου (περιλαμβάνω και τα δώρα εορτών), θα επιδοτήσω μέσω της φορολογίας τις ιδιωτικές επιχειρήσεις (ΚΤΕΛ - λεωφορειούχους) για να ανανεώσουν τα επαγγελματικά τους εργαλεία, για τη χρήση των οποίων θα τους πληρώνω κόμιστρο! Αυτό θυμίζει τις ανακεφαλαιοποιήσεις των τραπεζών, οι οποίες (τράπεζες) μας το ανταποδίδουν με σχεδόν μηδενικά επιτόκια καταθέσεων και τη γνωστή πολιτική προμηθειών για κάθε τραπεζική πράξη.

Μου προξενεί κατάπληξη ότι ο αρμόδιος υπουργός δεν κόπιασε να κάνει μια δήλωση για να μας εξηγήσει τους λόγους αυτού του νομοθετήματος.

Πολύ σχετικό με τα ανωτέρω και ιδιαιτέρως εύστοχο το κύριο άρθρο της «Καθημερινής» της 21/12/19.

Την ώρα που συνέτασσα την παρούσα, άκουσα σε δελτία ειδήσεων της TV ότι επίκειται η αντικατάσταση των αυτοκινήτων των βουλευτών με άλλα ηλεκτροκίνητα, παράλληλα, δε, θα κατασκευασθούν ανάλογες εγκαταστάσεις στο πάρκινγκ της Βουλής για τη φόρτιση των μπαταριών τους.

Προσπάθησα να βρω κάποια λογική εξήγηση που να δικαιολογεί την προτεραιότητα της ηλεκτροκίνησης των βουλευτικών έναντι των άλλων κρατικών αυτοκινήτων (π.χ. νοσοκομειακών). Δεν μπόρεσα να βρω άλλο λόγο πλην ότι θα απαλλαγούν οι βουλευτές μας από το βάρος πληρωμής εξ ιδίων της βενζίνης. Ολα τα άλλα μπορούν να περιμένουν... Ακόμη και τα εξοπλιστικά.

Γεωργιος Παπαδοπουλος, Αθήνα

Ιστορικοί περίπατοι ή μήπως αναδρομές;

Κύριε διευθυντά
Στην ΕΡΤ1, στις 11/1, παρακολούθησα ανακοίνωση για προβολή της εκπομπής με θέμα «Ιστορικοί περίπατοι» και με αναφορά στην εξόντωση των Ελλήνων του Πόντου και στη Μικρασιατική Καταστροφή, για την οποία και λεγόταν ότι «είναι άγνωστος ο αριθμός εκείνων των Ελλήνων του Πόντου που πέθαναν από τις κακουχίες και την πείνα». Συγχρόνως, προβαλλόταν ταινία του πληθυσμού που όδευε στον δρόμο χωρίς επιστροφή... Διερωτήθηκα: Ταιριάζει το «περίπατοι», που σημαίνει βασικά αναψυχή, με τις εικόνες εξαθλίωσης των Ποντίων Ελλήνων και τα αναφερόμενα; Σχιζοφρενική αντίφαση; Επιπολαιότητα;

Πέραν αυτού, δεν είναι λίγοι όσοι δεν ξέρουν. Ούτε όσοι καραδοκούν για να εξωραΐσουν τα πράγματα, σκοπίμως ή αφελώς, με τη γνωστή μέθοδο της μεταβολής της καταστροφής και του αφανισμού σε «συνωστισμό» ταξιδιού. Nα μείνει το θέμα απαρατήρητο; Λεπτομέρειες θα πείτε. Αυτές όμως μας κάνουν συχνά τρωτούς. Κάποιοι τις μαζεύουν προχωρώντας και σε συμπεράσματα... «Μόνοι μας να βγάζουμε τα μάτια μας;». Το έχουμε κάνει αρκετές φορές και συνεχίζουμε.

Στη γλώσσα μας, με πορεία τριών χιλιετών, κάπως δικαιολογούμαστε. Δύσκολη, αλλά και πάμπλουτη. Κάλλιστα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί αντί «περίπατοι» το «αναδρομές». Εξάλλου, υπήρξαν περίοδοι ειρήνης και ευχάριστης ιστορικής επίσκεψης για τον ελληνικό λαό.

Είχα επιστρέψει την προηγουμένη από την Ελβετία, όπου, και αυτή τη φορά σε διάφορες περιπτώσεις διαπίστωνα με βαθιά ικανοποίηση την ύπαρξη της ελληνικής γλώσσας μας. Παράλληλα, την αντίστοιχη ικανοποίηση και το ενδιαφέρον ανθρώπων άλλων γλωσσών για τη συμμετοχή τους στη χρήση-διατήρηση του πολιτιστικού αυτού πλούτου. Η ευθύνη μας μεγάλη. 

Χρειάζεται πολλή ευαισθησία και προσοχή. Η γλώσσα είναι ο καθρέπτης της σκέψης μας προς τους άλλους. Θολώνει και λερώνει εύκολα...

Νικος Παπαδοπουλος, Καθηγητής Ψυχολογίας (Παν/μια Κρήτης και Heidelberg)

Έντυπη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ