ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Το γλυκύ έαρ της Χίου

ΜΑΡΩ ΚΟΥΡΗ

Φωτογραφίες: ΜΑΡΩ ΚΟΥΡΗ

ΕΤΙΚΕΤΕΣ: Χίος

Μεσαιωνικά χωριά μοσχοβολάνε μαστίχα και ροδόσταμο, πευκόφυτες αμμουδιές συνυπάρχουν με ηφαιστειογενείς παραλίες, λιβάδια με κόκκινες τουλίπες, βουνά από σιδηρόπετρα, γενοβέζικα καπεταναίικα με πορτοκαλεώνες, άνθρωποι φιλόξενοι και έθιμα που κρατούν αιώνες.

Το οδοιπορικό μας ξεκινά από το σιδηρόπετρο όρος Αίπος, που ενέπνευσε τον Χιώτη αρχιτέκτονα Δημήτρη Πικιώνη. Στον χωμάτινο δρόμο που ακολουθούμε μας συντροφεύουν αετοί, κορυδαλλοί και πέρδικες, ενώ κατά διαστήματα αγναντεύουμε τις μάντρες που φαντάζουν μέσα στην απεραντοσύνη του μοναδικού τοπίου σαν έργα σύγχρονης τέχνης. Κάπου εκεί εμφανίζεται το Πελιναίο, όρος λατρείας του ομώνυμου Δία, και πιο κάτω διακρίνονται τα ίχνη του αρχαίου δρυόδασους, όπου -σύμφωνα με τον ιστορικό Γ. Ζολώτα- ξαπόσταζε ο Ομηρος. Αφήνοντας μια εξαιρετικά απότομη χαράδρα, προβάλλει σαν αιωρούμενη από τεράστιο βράχο η μεσαιωνική καστροπολιτεία του εγκαταλελειμμένου Ανάβατου. Περίπου τρία χιλιόμετρα μετά, φτάνουμε στα μεσαιωνικά Αυγώνυμα.

Κατευθυνόμενοι προς τη Χώρα, συναντάμε τους Αγίους Πατέρες με την εκκλησιά στη σπηλιά και το «ατελιέ αγιογραφίας» (τέλη 19ου - αρχές 20ού αιώνα). Ακολουθεί η αυτοκρατορική Νέα Μονή, μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, με τα ξακουστά ψηφιδωτά του 11ου αι., που έχτισαν Βυζαντινοί μαστόροι του Κωνσταντίνου του Μονομάχου το 1042 στο κέντρο του νησιού, εκεί όπου τέμνονται οι διαγώνιοί του.

Στη χώρα (και στον κάμπο)

Ατέλειωτες οι περιπλανήσεις στα σοκάκια του κατοικήσιμου κάστρου με τις βίγλες και τα μπεντένια (περίγυρος), στην πλατεία της πόλης, με το τζαμί που στεγάζει το Αρχαιολογικό Μουσείο, στην περίφημη απλωταριά, τον εμπορικό πεζόδρομο με τα παλιά, γραφικά μαγαζιά στα δρομάκια δεξιά και αριστερά της, στην παραλία με τα καφέ urban αισθητικής και τα βιομηχανικού σχεδιασμού κλαμπ, με μπιραρίες και μπαράκια το ένα δίπλα στο άλλο. Στο Ναυτικό Μουσείο εκτίθενται πίνακες του Βρονταδούση πλοιογράφου Αριστείδη Γλύκα και στη Βιβλιοθήκη Κοραή ανεξάντλητοι θησαυροί και χειρόγραφα του Κοραή. Στα παλιά λουτρά φιλοξενείται σήμερα η Δημοτική Πινακοθήκη.

Συνεχίζοντας τη βόλτα στη γειτονιά του Κάμπου, δεν ξεχνάμε ότι τον δημιούργησαν οι εύποροι Φαναριώτες που έφυγαν μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης και οι Ενετοί που παρέμειναν στο νησί μέχρι το 1556, όταν η Χίος έπεσε στα χέρια των Τούρκων. Σήμερα, απολαμβάνουμε την ποδηλατάδα στην αριστοκρατική γειτονιά με τα γενοβέζικα αρχοντικά, που κρύβονται πίσω από πανύψηλες, πετρόχτιστες μάντρες και κυπαρίσσια.

Ο γύρος των χωριών

Ο Ψυχάρης στο «Ταξίδι μου» εκθειάζει την ντοπιολαλιά των ανθρώπων, προκαλώντας τον αναγνώστη να έρθει να ακούσει πώς μιλούνται τα Ελληνικά στο Πυργί, όπου οι όψεις των σπιτιών διακοσμούνται με μαυρόασπρα, ξυστά, γεωμετρικά σχέδια.

Στον Εμποριό, ερχόμαστε για κολύμπι στην παραλία με τα μαύρα βόλια. Από το ιδεώδες λιμανάκι με τα ψαροταβερνάκια «έφευγαν» κάποτε οι αρχαίοι αμφορείς με το χιώτικο κρασί ή «αριούσιο οίνο» - το εκλεκτότερο και ακριβότερο κρασί της αρχαιότητας. Ανηφορίζουμε στα λίθινα καλντερίμια του λόφου Προφήτη Ηλία, με αντάλλαγμα το πανόραμα από τα ερείπια των ναών της Αθηνάς και του Απόλλωνα.

Στην καλοδιατηρημένη, μεσαιωνική Βέσσα ένας πρώην σεφ φτιάχνει χειροποίητα ζυμαρικά από μανταρίνι, μελάνι σουπιάς, μαστίχα, σοκολάτα κ.ά. Θα τα βρούμε στο «χιώτικο κελάρι» του.

Η ειδυλλιακή πλατειούλα της Σιδηρούντας, όταν ο ήλιος βασιλεύει, ορθώνεται χτισμένη σε απόκρημνο βράχο πάνω από το πέλαγος.

Λίγες στροφές βορειότερα, ο δρόμος φτάνει στη Βολισσό με την πιο ωραία είσοδο, που κοσμείται από το καλοδιατηρημένο σχολείο με τα 100 παραθύρια, στην κορυφή ενός λόφου. Ο περίπατος στο χωριό θα μας «φιλέψει» χαμόγελα, γεύσεις και ξεχασμένες τέχνες των ντόπιων, ενώ η αρμύρα του κύματος φτάνει ώς την κορυφή του ερειπωμένου κάστρου.

Ξεχωριστές οι αγιογραφίες στη Μονή Μουνδών, από όπου ρεμβάζουμε τη Βολισσό.

Ανηφορίζοντας στα χωριά της Αμανής, στρίβουμε αριστερά στο χωματόδρομο προς Παλιά Ποταμιά. Το ανήλιαγο χωριό-φάντασμα, με τα χαριτωμένα πετρόχτιστα σπίτια να «κρέμονται» στη βουνοπλαγιά, φωτίζεται μόνο τα Χριστούγεννα, όταν γυναίκες ανάβουν κεράκια στα ρημαγμένα παραθύρια. Τα άφθονα τρεχούμενα νερά ακούγονται σα νανούρισμα.

Βορειότερα, ο δρόμος βυθίζεται στην οργιαστική βλάστηση από πλατάνια και καρυδιές, μέχρι τα Λεπτόποδα. Ζητάμε από έναν κάτοικο να μας ανοίξει το Λαογραφικό Μουσείο. Το μικροσκοπικό καφενείο που διατηρεί ο σύλλογος είναι μεν ανοιχτό, εμείς όμως θα ψήσουμε τον καφέ, θα ετοιμάσουμε το μεζέ, θα σερβίρουμε το γλυκό κουταλιού, θα κόψουμε σαλάτα ή θα βρούμε τα λουκούμια, το υποβρύχιο και τη σούμα, το τάβλι, τα παλιά τεύχη κόμικς και «Θησαυρού». Στο τέλος πληρώνουμε το λογαριασμό στο τσίγκινο κουτί. Υπάρχει τιμοκατάλογος.

Βορειοανατολικά, τα Καρδάμυλα είναι τόπος καταγωγής καραβοκύρηδων και των περισσότερων εφοπλιστών. Κοντά στον μεσαιωνικό οικισμό Σπήλια θροΐζει ο αιωνόβιος πλάτανος της πλατείας και στο παραθαλάσσιο Μάρμαρο «ριλαξάρουμε» και απολαμβάνουμε την άνοιξη.

Χιώτικο Πάσχα

Ο ρουκετοπόλεμος, έθιμο παλιό όσο και η ναυτοσύνη στον Βροντάδο, έχει ρίζες στην Οθωμανική αυτοκρατορία, όταν οι Τούρκοι μάζεψαν τα κανόνια από τις εκκλησίες του νησιού φοβούμενοι τις αλυτρωτικές τάσεις. Οι Χιώτες, όμως, είχαν μάθει να γιορτάζουν την Ανάσταση με κανονιοβολισμούς. Τότε, οι ενορίτες του Αγίου Μάρκου έφτιαξαν την πρώτη ρουκέτα και μετέφεραν τη γνώση στην απέναντι ενορία της Παναγιάς Ερυθειανής. Από το 1896 εκτοξεύονται μεταξύ των εκ διαμέτρου απέναντι ναών οι πύρινες ρουκέτες, μεταμορφώνοντας τον βρονταδούσικο ουρανό. Η παρασκευή τους από νίτρο, θειάφι και κάρβουνο ξεκινά από τα Χριστούγεννα. Πέρυσι, και οι δύο ενορίες έριξαν 120.000 ρουκέτες.

Πανοραμική θέαση με πρώτο πλάνο τα λαμπερά ημικύκλια των ρουκετών θα χαρείτε από το Αίπος και το ξωκλήσι του Αγίου Μακαρίου. Οι τολμηροί βιώστε την Ανάσταση στα «μέτωπα», δηλαδή σε μία από τις δύο εκκλησιές. Ολη τη Μεγάλη Εβδομάδα, εξάλλου, λειτουργεί έκθεση σχετική με την ιστορία του εθίμου του ρουκετοπόλεμου, στο πρώην δημαρχείο Ομηρούπολης, ενώ την ημέρα του Πάσχα γίνεται ελεγχόμενη ρίψη ρουκετών με τη συμμετοχή επισκεπτών στο Γούβι του Βροντάδου και ξενάγηση στο πεδίο της... μάχης.

Το μεσημέρι της Μεγάλης Παρασκευής είναι η μόνη ώρα μέσα στο χρόνο που ζωντανεύει έρημο το χωριό Κυδιάντα, όπου ο κόσμος κάνει μόνος του -χωρίς παπά- τον Επιτάφιο.

Κατανυκτική Ανάσταση και περιφορά του Επιταφίου λαμβάνουν χώρα επίσης στο Καστροχώρι της Βολισσού ή μέσα στο κάστρο της Χώρας.

Μυσταγωγική είναι η ατμόσφαιρα, όταν ψέλνουν οι μοναχοί στη Νέα Μονή και στα μεσαιωνικά, λίθινα σοκάκια των Μεστών αχνοφωτίζουν τα φανάρια, μετατρέποντας την περιφορά του Επιταφίου σε κινηματογραφική σεκάνς.

Στις πλατείες των Αυγωνύμων, στα Μέσα Δίδυμα και τα Μεστά, από το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου οι ντόπιοι στήνουν σωρό ξύλων για το φανό, το ομοίωμα του Ιούδα που πυροδοτείται μετά την Ανάσταση, και ο κόσμος γλεντά με βιολιά, ούτια και κλαρίνα χορεύοντας συρτά μέχρι το πρωί.

Τα πανηγύρια του Πάσχα στα Μεστά και στη Βολισσό είναι πασίγνωστα.

Επίσης, νωρίς το πρωί της Δευτέρας του Πάσχα, στα Λεπτόποδα, η λιτανεία της εικόνας του Αγίου Γεωργίου κατεβαίνει από παραμυθένιο μονοπάτι προς τα Αγιάσματα, όπου πηγάζει θειούχο ίαμα στη θάλασσα, και από εκεί πάλι πίσω στο ορεινό χωριό, όπου οι ντόπιοι βράζουν κρέας στο τσουκάλι, μετατρέποντας το παλιό σχολειό σε μαγειρείο. Φροντίστε να μάθετε πού θα γίνουν τα πανηγύρια και τα κεράσματα του Αγίου Γεωργίου.

Μετάβαση

Αεροπορικώς από την Αθήνα με την Olympic Air (Τ/801 801 0101, 210-35.50.500 www.olympicair.com) και ακτοπλοϊκώς από τον Πειραιά με πλοίο της Hellenic Seaways (T/210-41.99.000, www.hellenicseaways.gr) και της Blue Star Ferries (Τ/18130, www.bluestarferries.gr).

Διαμονή

Volissos Holiday Homes (T/22740-21.700, 6932-193.375). Αρτια εξοπλισμένες κατοικίες, κτισμένες στο βορειοδυτικό ακρωτήρι του νησιού με εκλεπτυσμένη διακόσμηση. Το πρωινό σερβίρεται στο καφέ του πευκοδάσους με διπλή θέα από ψηλά, προς τη γραφική μαρίνα και την παραλία Λευκάθια. Υπέροχα από εδώ και τα ηλιοβασιλέματα.
Φάμπρικα (T/22740-22.045, 6973-887.574, www.chiosfabrika.gr). Διαθέτει χτιστά κρεβάτια στην ξύλινη σοφίτα και μπαλκονάκια που κοιτούν τη Βολισσό. Το πρωινό περιλαμβάνει πεντανόστιμα εδέσματα, από φρέσκα υλικά της οικογενειακής φάρμας.
Αρχάγγελος (Τ/22710-31.416, www.mesta-houses.com). Δύο αυτόνομα σπίτια στην περίοπτη και ήσυχη κορυφή των Μεστών, πλήρως επιπλωμένα και εξοπλισμένα, με οργανωμένη κουζίνα και μεταξύ άλλων DVD με ποικιλία ταινιών.
Medieval Castle (Τ/22710-76.345, www.mcsuites.gr). 14 ατμοσφαιρικές σουίτες, που βρίσκονται διάσπαρτες στα Μεστά.
Argentikon Luxury Suites (Τ/22710-33.111, www.argentikon.gr). Πολυτελέστατο αρχοντικό με κήπους, μονοπάτια και πισίνα στον μεθυστικό Κάμπο.
Μαυροκορδάτικο (Τ/22710-32.900-1, www.mavrokordatiko.com). Ανακαινισμένο ιστορικό αρχοντικό του 1736, επίσης στον Κάμπο.
Κυβέλη (Τ/22710-94.300, http://kyvelihotel.gr). 32 επιπλωμένα διαμερίσματα στο λιμανάκι της Δασκαλόπετρας Βροντάδου.
Grecian Castle (Τ/22710-44.740, www.greciancastle.gr). Βρίσκεται στη Χώρα και διαθέτει 51 δωμάτια και 4 σουίτες, πλήρως εξοπλισμένα με mini bar, ψύξη-θέρμανση, ραδιόφωνο, δορυφορική τηλεόραση και τηλέφωνο.\

Για κρατήσεις που αφορούν τη διαμονή σας επισκεφθείτε τo:
www.booking.com

Φαγητό

Στη Χώρα:

Χότζας (Γεωργίου Κονδύλη 3, Τ/22710-42.787). Στον κήπο του πασίγνωστου από το 1882 ταβερνείου θα γευτούμε μελιτζάνες κοκκινιστές, φακόρυζο, τυρόπιτα με γλυκό του κουταλιού μανταρίνι, φάβα, συκώτι στα κάρβουνα, βλίτα τσιγαριστά με φέτα και για κέρασμα ζεστά ταχινοπιτάκια.
Κεχριμπάρι (σοκάκι Αγίων Αναργύρων 7, Τ/6942-425.459). Από εδώ θα περάσει όλος ο ντουνιάς για σούμα (απόσταγμα σύκων) και σουτζουκάκια σμυρναίικα.
Καφαλτί (Δημογεροντίας 21). Εδώ τα πιάτα «χρωματίζονται» από μανιτάρια, παστό, κρέας με ρεβίθια και πατατοσαλάτα.
Κορυφαία επίσης η τυλιχτή και η τηγανητή τυρόπιτα της Αλκυώνης, τα πιροσκί και η σούμα από δικό τους καζάνι.

Στα χωριά:

Φάμπρικα (Βολισσός, Τ/22740-22.045). Μέσα στο απείραχτο παλιό ελαιοτριβείο δοκιμάζουμε θεσπέσια μαγειρευτά, κρέατα, ζαρζαβατικά και όσπρια παραγωγής της οικογενειακής φάρμας. Πίτες πλασμένες από τα χεράκια των τριών θυγατέρων, ψητό μαστέλο, στιφάδο, γλυκίσματα.
Ανάβατος (Ανάβατος, Τ/22710-22.112, 22.522). Για ντόπια κουκιά με άγριες αγκινάρες, ρεβιθοκεφτέδες και χορτοκεφτέδες.
Μεστούσικο (Μεστά, Τ/22710-76.458). Για γύρο με μπιφτέκι λαχανικών.
Παφυλίδα (Δαφνώνας, Τ/22710-78.900). Εδώ ξεχωρίζει το χοιρινό κότσι, το σαγανάκι με χιώτικο τυρί και οι καλοτηγανισμένες πατάτες.
Μάκελλος (Πυτιός, Τ/22720 23.364). Για πίτα με γλυκιά κολοκύθα και γίδα κοκκινιστή με «χερίσια μακαρόνια».
Ρούσικο (Θυμιανά, Τ/22710-33.352) με σπεσιαλιτέ τα σουτζουκάκια και τους ρεβιθοκεφτέδες.
Δροσιά (Καταρράκτης, Τ/22710-61.430). Στο γραφικότατο ψαροχώρι, μια ταβέρνα αμιγώς γένους θηλυκού, γνωστή και ως «κυρα-Δάφνη». Εδώ, μας περιποιούνται μάνα, κόρη και εγγονή. Το χάραμα, εξάλλου, η κόρη σαλπάρει με το ομώνυμο καΐκι στα ανοιχτά, φέρνοντας το ψαράκι της ημέρας.
Γεραγίδες (πλατεία Ανω Καρδάμυλων). Στις «νεράιδες», όπως είναι το όνομά τους, ερχόμαστε για καφέ κάτω από τον πλάτανο ή χερίσια μακαρόνια, χλωρά όσπρια μαγειρευτά, καλά κρεατικά και κοπανιστή.

TIPS

- Διαβάστε το ηλεκτρονικό περιοδικό www.aplotaria.gr, ακούστε το μαστιχοτράγουδο που έγραψε μετά την πυρκαγιά του 2012 η Μαρίζα Κωχ και δείτε την ταινία «Η εαρινή σύναξις των αγροφυλάκων», που γυρίστηκε στο νησί από τον Χιώτη Δήμο Αβδελιώδη.
- Οικοτουριστικές δραστηριότητες (Τ/22710-76.084, www.masticulture.com). Στάζει σαν δάκρυ ο καρπός της μαστίχας από τη χαρακιά πάνω στο δέντρο. Πέφτει στο χώμα και οι οικο-τουρίστες μαζεύουν τη συγκομιδή τους και απολαμβάνουν ένα πικ-νικ στο μαστιχοδάσος. Eίναι πρωτότυπο να ανακαλύπτεις έναν τόπο μέσα από τις καλλιέργειες, τα μονοπάτια και τα έθιμα. Οργανώνονται ακόμη ιστιοπλοΐα στα Ψαρά και τα Αντίψαρα, πεζοπορίες στον Οθωμανικό δρόμο Αυγώνυμα - Φα - Λιθί, ποδηλασία στον Κάμπο, επίσκεψη στα ορυχεία αντιμονίου και γευσιγνωσία στα οινοποιεία Αριούσιος Οίνος, αστροπαρατήρηση και νυχτερινή πεζοπορία με πανσέληνο.
- Αν κλείσετε ραντεβού με τον ξεναγό του δήμου Θωμά Καραμουσλή (Τ/6937-786.213), θα περιηγηθείτε ελεύθερα κάποιες επαύλεις του Κάμπου. Από τις μεγαλοπρεπείς βεράντες τους ατενίζει κανείς το «πέλαγος» των εσπεριδοειδών που ξεκινά από τις αυλές και φτάνει να αγγίζει το μπλε του Αιγαίου. Στον Κάμπο επίσης επισκεφτείτε το μουσείο - καφέ - πολυχώρο εσπεριδοειδών Citrus (Αργέντη 9-11, Τ/22710-31.513, www.citrus-chios.gr).
- Εξω από το αεροδρόμιο, στην περιοχή Κοντάρι, στο καρνάγιο του καραβομαραγκού Παπόρια θα γνωρίσετε μια τέχνη που πεθαίνει πλάι στον αφρό της θάλασσας (Τ/22710-41.796).
- Στο masticha shop της Ενωσης Μαστιχοπαραγωγών στο λιμάνι, θα βρείτε ποικίλα προϊόντα από μαστίχα.

 

 

Online

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ