ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Οι πρώτες ηχογραφήσεις

Με ενδιαφέρουσες επανεκδόσεις έργων του Μάνου Χατζιδάκι αρχίζει το 2004, χρονιά μέσα στην οποία συμπληρώνονται δέκα χρόνια από τοθάνατό του. Για τη σημαντική αυτή επέτειο έχουν προγραμματιστεί αρκετές εκδηλώσεις (και στην Πολιτιστική Ολυμπιάδα) και ασφαλώς θα οργανωθούν κι άλλες πολλές -ήδη τις μέρες αυτές παρουσιάζεται η πρώτη στο Θέατρο Τέχνης με μουσικές που έγραψε ο Χατζιδάκις για «μυθικές» σκηνοθεσίες του Κουν.

Παράλληλα, η επανέκδοση σε τρία cd εφτά έργων του Μάνου Χατζιδάκι, καθώς και του τόμου «Τα σχόλια του Τρίτου», έρχονται να θυμίσουν ζωηρά δύο από τις σημαντικότερες περιόδους, αλλά και πτυχές του έργου του δημιουργού.

Τα έργα που περιλαμβάνονται στα τρία CD (της Universal) ανήκουν στην πρώτη περίοδο του χατζιδακικού έργου (1944-1959), η οποία, αν και η νεανική του (από τα 19 έως τα 34 χρόνια του) υπήρξε από τις πιο ενδιαφέρουσες της συνολικής πορείας του μεγάλου συνθέτη, επαναστατική για τα μουσικά πράγματα του καιρού εκείνου και καθοριστική της πορείας της μουσικής μας γενικά και του τραγουδιού μας ειδικότερα για τις επόμενες δεκαετίες. Επιπροσθέτως, οι δίσκοι αυτοί φωτίζουν τις γόνιμες συνεργασίες του Χατζιδάκι με δύο από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς καλλιτεχνικούς πυρήνες της χώρας μας, το Θέατρο Τέχνης του Κουν και το Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου, πυρήνες που είχαν συγκεντρώσει γύρω τους μεγάλα ονόματα της τέχνης και του πνεύματος, όπως οι Μόραλης, Ελύτης, Γκάτσος, Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Αργύρης Κουνάδης, Τσαρούχης κ.ά.

Το πρώτο cd έχει τίτλο «Μουσική για το Ελληνικό Χορόδραμα» και περιλαμβάνει τρία από τα έργα με τα οποία ο Χατζιδάκις και η Ραλλού Μάνου συνδημιούργησαν και καθιέρωσαν τον ρηξικέλευθο τότε καλλιτεχνικό οργανισμό, ταράζοντας τα μουσικά και χορευτικά ύδατα: Εξι λαϊκές ζωγραφιές, Το καταραμένο φίδι και Ερημιά, έργα 1949-1950, τα δύο πρώτα, και 1958 το τρίτο. Το ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι πρόκειται για τις πρώτες ηχογραφήσεις των έργων αυτών, οι οποίες είχαν γίνει με τον ίδιο τον Χατζιδάκι στο πιάνο και είχαν κυκλοφορήσει για πρώτη φορά σε δίσκους 45 στροφών extended play, το 1958 το «Φίδι», με τον Γιώργο Μούτσιο στο τραγούδι, το 1959 οι «Ζωγραφιές» (ήταν η τρίτη εγγραφή αυτή) και το 1960 η «Ερημιά». Τα έργα αυτά, μαζί κι ο «Κύκλος με την κιμωλία», είχαν περιληφθεί δύο τρία χρόνια αργότερα σε έναν από τους πρώτους ελληνικούς δίσκους LP 33 στροφών με τον τίτλο «O Μάνος Χατζιδάκις παίζει Χατζιδάκι» (ο περίφημος, και χαμένος για δεκαετίες, δίσκος με το μαύρο εξώφυλλο). Είχε επανεκδοθεί μόλις το 1985 με τον ίδιο τίτλο και άλλο εξώφυλλο και με τον «Κύκλο του CNS» στη θέση των «Ζωγραφιών». Τώρα η έκδοση αυτή σε cd είναι φροντισμένη και πλήρης και με νέες ηχητικές επεξεργασίες, όπως και τα έργα των δύο άλλων δίσκων.

Το δεύτερο dc έχει τίτλο «Μουσική για το Θέατρο Τέχνης» και περιλαμβάνει δύο από τις πολλές και μνημειώδεις συνθέσεις του Χατζιδάκι στη μακρόχρονη συνεργασία του με τον Κουν -μια συνεργασία που άρχισε το 1944 και συνεχίστηκε αδιάλειπτα ώς το 1960. Εδώ έχουμε την πρώτη μορφή των «Ορνίθων», δηλαδή τη θεατρική εκδοχή του έργου, πριν το μεταγράψει ο συνθέτης ως καντάτα. Υπάρχει και ο «Κύκλος με την κιμωλία», τραγούδια από το ομώνυμο έργο του Μπ. Μπρεχτ σε απόδοση O. Ελύτη, με ερμηνευτή τον πρώτο διδάξαντα Γιώργο Μούτσιο. O ίδιος πρωταγωνιστεί και στην ερμηνεία των «Ορνίθων» συνοδεία ηθοποιών του θιάσου. Είναι οι πρώτες ηχογραφήσεις των έργων και είχαν εκδοθεί σε 45άρια κι αυτές, 1959 ο «Κύκλος» και 1960 οι «Ορνιθες».

Ο τρίτος δίσκος περιλαμβάνει άλλα δύο σπουδαία έργα της πρώτης περιόδου της χατζιδακικής δημιουργίας -κι αυτά στην πρώτη τους ηχογράφηση: «Για μια μικρή λευκή αχιβάδα» και «O κύκλος του C.N.S.». Το πρώτο συνετέθη το 1947 και είναι το πρώτο έργο του που είδε σε δίσκο -ηχογραφήθηκε το 1954 από την Philips Holland με τον Γιάννη Παπαδόπουλο στο πιάνο. Τα υπέροχα τραγούδια του «Κύκλου του C.N.S.», σε στίχους του ίδιου του Χατζιδάκι, ηχογραφήθηκαν για πρώτη φορά το 1959 με τον επίσης πρώτο διδάξαντα Γιώργο Μούτσιο και τον συνθέτη στο πιάνο. O 45άρης δίσκος που τα περιείχε δεν είχε επανεκδοθεί ώς το 1985, ενώ τώρα τα έχουμε και σε cd.

Από τον «Εξάντα», τέλος, κυκλοφόρησε η έκτη έκδοση ενός φημισμένου βιβλίου του Μάνου Χατζιδάκι, «Τα σχόλια του Τρίτου». Στον τόμο αυτό είχε συγκεντρώσει ο ίδιος 36 από τα σχόλιά του που είχε μεταδώσει από το Γ΄ Πρόγραμμα της EPT από το 1978 ώς το 1980. Σχόλια που είχαν προκαλέσει πολλές συζητήσεις και άλλα σχόλια τότε και αργότερα, αφού το βιβλίο έχει κάνει με την τωρινή έξι επανεκδόσεις. H καινούργια έχει ένα σπουδαίο αβαντάζ: συνοδεύεται από ένα cd στο οποίο ακούγεται ο ίδιος ο Χατζιδάκις να διαβάζει τρία από τα διασημότερα σχόλιά του: «Το πρόσωπο του τέρατος κι ο φόβος μήπως το συνηθίσουμε», «O λαχειοπώλης τ’ ουρανού» και «Οταν ελευθερωθούμε από τη δυναστεία των τεχνών και από τη δυστυχία των καλλιτεχνών».