ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Τα θαυμαστά βιβλιοπωλεία της Πόλης

Στην Ιστικλάλ Καντεσί, στο παλιό Πέρα της Κωνσταντινούπολης, κάποιοι περιμένουν ότι η περιοχή θα αρχίσει να παίρνει επάνω της. Από τους πρώτους που το μυρίστηκαν είναι τα νέου ύφους βιβλιοπωλεία που δίνουν το στίγμα μιας νέας εποχής. Από το Ταξίμ ώς το ύψος του Λυκείου του Γαλατά Σαράι, με κατεύθυνση το Τούνελ, εκεί δηλαδή που θα περάσουν υποχρεωτικά όλοι οι τουρίστες της Κωνσταντινούπολης, λειτουργούν εδώ και λίγα χρόνια τρία ξεχωριστά βιβλιοπωλεία με πολλούς αγγλόφωνους τίτλους, βάθος τίτλων και ειδίκευση. Παρόμοια σε αυτό το στυλ δύσκολα συναντά κανείς σε μη αγγλόφωνες χώρες.

Είναι ο καθρέφτης της νέας Τουρκίας, των διανοουμένων και ταξιδεμένων αστών, των φοιτητών και των καλλιτεχνών, της κοινωνικής ελίτ και των ξένων κατοίκων της Πόλης.

Τα δύο έχουν ονόματα ελληνικά («Homer» και «Pandora»), το τρίτο έχει όνομα από τη βρετανική λογοτεχνία («Robinson Crusoe»). Και τα τρία διευθύνονται από τρεις ταλαντούχες γυναίκες, με πίστη στο μέλλον και με πάθος για τη δουλειά τους. Είναι βιβλιοπωλεία -μπουτίκ, υψηλής αισθητικής, χαρακτηριστικής ατμόσφαιρας, σε δύο επίπεδα το καθένα, με πλήθος τίτλων- η χαρά κάθε βιβλιόφιλου.

Από καθαρή περιέργεια αρχικά, η επαφή με την αγορά βιβλίου της Τουρκίας αναζητεί κοινά σημεία, όψεις της παγκοσμιοποιημένης συνθήκης. Στους πάγκους της μεταφρασμένης λογοτεχνίας στα τουρκικά, βλέπει κανείς όλους τους Αμερικανούς και Ευρωπαίους συγγραφείς. «Κατά ένα περίεργο λόγο», λέει η Αysen Salcan, ιδρύτρια του «Homer», «τα βιβλία του Πολ Οστερ είναι ιδιαίτερα δημοφιλή στην Τουρκία και εκδίδονται ταυτόχρονα με την αγγλόφωνη έκδοση!». Περισσότεροι Τούρκοι διαβάζουν περισσότερα βιβλία λέει η γενική εκτίμηση, χωρίς, όμως, αυτό να σημαίνει ότι οι Τούρκοι διαβάζουν. Σε περιοχές της Κωνσταντινούπολης με αμιγή ευρωπαϊκό χαρακτήρα υπάρχουν επίσης νέα, ενημερωμένα βιβλιοπωλεία, όπως στο Νισάντασι όπου υπάρχει το «Patika» ή στο Μπεμπέκ, πάνω στον Βόσπορο, όπου βρίσκει κανείς το βιβλιοπωλείο «P & Ρ».

Αλλά στο παλιό κέντρο της Κωνσταντινούπολης, στο «Σύνταγμα» και στην «Ομόνοια» της Πόλης δηλαδή, και όχι στο «Κολωνάκι» και στην «Κηφισιά», η αλλαγή των τελευταίων χρόνων στον τομέα των βιβλιοπωλείων είναι εντυπωσιακή. Παρότι δεν υπάρχουν τα πολυώροφα βιβλιοπωλεία της Αθήνας, τα νέα γενιάς καταστήματα έχουν στυλ, αλλά πάνω απ’ όλα έχουν ουσία. Υπάρχουν και οι παλιές καραβάνες με πολλούς τίτλους στην ίδια περιοχή, όπως το βιβλιοπωλείο Eren στο Sofyali Sokak (που έχει γίνει δημοφιλής δρόμος με μπαρ και εστιατόρια). Και λίγο πιο κάτω μία νοσταλγική εικόνα της παλιάς Πόλης, το βιβλιοπωλείο που διατηρούν ακόμη (με τους δικούς τους ρυθμούς) οι αδελφές Κοέν. Στη βιτρίνα εξώφυλλα γαλλικών εκδόσεων της δεκαετίας του ’60.

Πίσω στον 21ο αιώνα και η εντύπωση ότι ένα κομμάτι της νέας Κωνσταντινούπολης τρέχει μπροστά παραμένει ισχυρή.

«Η κρίση του 2000 επηρέασε αρνητικά όλους τους κλάδους, αλλά τώρα υπάρχει ανάκαμψη», λέει η Seda Ates, η νεαρή διευθύντρια του «Robinson Crusoe», που έχει βιτρίνα πάνω στον πεζόδρομο της Ιστικλάλ. «Τώρα υπάρχουν περισσότεροι εκδοτικοί οίκοι και η τάση μεγαλώνει». Υπάρχουν ισχυρές αντιφάσεις, όπως και σε όλη την Τουρκία. Από τη μια τα πειρατικά αντίτυπα που μαστίζουν την αγορά και από την άλλη οι μικρές ομάδες με εκλεπτυσμένα ενδιαφέροντα. Για τη Seda Ates η αγορά του βιβλίου δεν μπορεί να εξεταστεί χωριστά από την αγορά τέχνης που γνωρίζει επίσης άνθηση. «Πέρυσι στην Μπιενάλε της Κωνσταντινούπολης πουλήσαμε πολλούς τίτλους τέχνης και παραγγέλνουμε ειδικά βιβλία για να είμαστε εφοδιασμένοι στη διάρκεια των διεθνών φεστιβάλ. Πρέπει τα ράφια μας να είναι ενημερωμένα».

Για την Αϊσέν Σαλτσάν του βιβλιοπωλείου «Homer» υπήρχε μια μεγάλη πρόκληση. «Αρχισα να πουλάω αγγλόφωνα βιβλία σε τιμή κόστους. Αν δεν το έκανα, οι πελάτες μου θα στρέφονταν στο amazon. com. Αύξησα τον αριθμό των τίτλων κι έτσι πουλούσα ποιότητα σε μεγάλη ποσότητα». Η Αϊσέν Σαλτσάν είναι αρχαιολόγος και το βιβλιοπωλείο της, που είναι παράλληλα και εκδοτικός οίκος ειδικεύεται σε αρχαιολογία, φιλοσοφία, ιστορία και φωτογραφία. Βιβλία πανεπιστημιακών οίκων της Βρετανίας και των ΗΠΑ, λευκώματα, μελέτες συνυπάρχουν με πιο βατά για το ευρύ κοινό θέματα. «Αμερικανοί συνεργάτες μας ανέφεραν ότι είμαστε στα τέσσερα πιο ενημερωμένα βιβλιοπωλεία στην Ευρώπη σε βάθος τίτλων». Για την Τουρκία, καθοριστικός ήταν ο ρόλος της Κτηματικής Τράπεζας (Yapi Kredi Bankasi) που γύρω στο 1990 εγκαινίασε σειρά εκδόσεων υψηλού αισθητικού προφίλ. «Ως τότε δεν υπήρχε μεγάλο ενδιαφέρον για το ντιζάιν του βιβλίου», λέει η Αϊσάν Σαλτσάν.

Ενδεικτικό, βέβαια, του ακόμη περιορισμένου κοινού σε σχέση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, είναι ο αριθμός των αντιτύπων. Ενα μεταφρασμένο μυθιστόρημα τυπώνεται σε 1.000 αντίτυπα αλλά υπάρχει πλέον μεγάλη προσφορά σε τίτλους. Ομως, όπως λέει η Ece Dalkir, του βιβλιοπωλείου «Pandora», «όλο και περισσότεροι Τούρκοι υιοθετούν τη συνήθεια να διαβάζουν στα μέσα μαζικής μεταφοράς».

Εξειδίκευση και κοινό

Στον «Robinson Crusoe» υπάρχει μία βάση δεδομένων για 170.000 τίτλους, ενώ στα ράφια διατίθενται 75.000 τίτλοι. Η Ece Sedan λέει ότι η ίδια είναι αισιόδοξη για το μέλλον του κλάδου. Οπως τα περισσότερα καταστήματα του κέντρου της Κωνσταντινούπολης, έτσι και τα βιβλιοπωλεία παραμένουν ανοικτά την Κυριακή, εδώ και δύο χρόνια, από τις 12 ώς τις 7.30 μ.μ. ενώ τις καθημερινές ανοίγουν στις 10 π.μ. «Τις Κυριακές έχουμε διαφορετικό κοινό», λέει η Αϊσάν Σαλτσάν. «Τουρίστες και άνθρωποι με γενικά ενδιαφέροντα. Πουλάμε λευκώματα, βιβλία μαγειρικής και παιδικά». Η εξειδίκευση συνυπάρχει με τη φύση του γενικού βιβλιοπωλείου. «Είχαμε δημιουργήσει ένα πελατολόγιο 600 ατόμων. Με την έκδοση πολλών βιβλίων κατορθώσαμε να το αυξήσουμε». Το «Homer», που πήρε το όνομά του από την αγάπη της ιδιοκτήτριάς του στον αρχαίο κόσμο, το βρίσκεις σε πάροδο της Ιστικλάλ, διαγωνίως απέναντι του Λυκείου Γαλατά Σαράι και κάτω από το Ταχυδρομείο. Είναι μικρό σε εμβαδόν, έχει ισόγειο και υπόγειο, αλλά η ατμόσφαιρα ανταμείβει. Στο «Robinson Crusoe» το δεύτερο επίπεδο βρίσκεται σε όροφο, όπως και στο «Pandora», που είναι το πιο κοντινό στην Πλατεία Ταξίμ. Η «Pandora» δημιούργησε ένα από τα πρώτα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία της Τουρκίας (www.pandora.co.tr), πρακτική που ακολούθησε και το «Homer» (www. homerbooks.com).

Και στα τρία αυτά βιβλιοπωλεία μπορείτε να βρείτε βιβλία κυρίως στα αγγλικά, απόηχος ενός παλιού κοσμοπολιτισμού και προάγγελος του νέου προφίλ που κατακτά η Κωνσταντινούπολη. Ή τουλάχιστον ένα μέρος της. Αν βρεθείτε στην περιοχή και σας αρέσουν τα παλιά βιβλία, κάντε μία στάση στο Denizler, κοντά στο «Robinson Crusoe». Εξαιρετικές συλλογές, υψηλή αισθητική, χτυπημένες τιμές. Στην Τουρκία τα βιβλία δεν είναι φθηνά ωστόσο. Ενα λεύκωμα με χοντρό εξώφυλλο και με καλή εκτύπωση κοστίζει περίπου 50 με 60 ευρώ. Πιο φθηνά βιβλία μπορείτε να βρείτε στα πιο λαϊκά βιβλιοπωλεία της Ιστικλάλ αλλά η ποικιλία είναι περιορισμένη και η επιλογή περιορισμένη.

Τα νέα βιβλιοπωλεία της Κωνσταντινούπολης μπορούν να σταθούν σε οποιαδήποτε μεγαλούπολη της Δύσης και αυτό είναι μία πρόσφατη κατάκτηση της τουρκικής κοινωνίας που δείχνει μία κατεύθυνση οπωσδήποτε θετική.