ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Ωριμοι» οι αγοραστές της μουσικής

Είναι μια αδιαμφισβήτητη τάση, μια πραγματικότητα που πολλοί προσπαθούν να εξηγήσουν από διαφορετικές σκοπιές. Τα ιερά τέρατα του ’60 και του ’70 -από τον Μπομπ Ντίλαν και τους Ρόλινγκ Στόουνς έως τον Πολ Μακάρτνι και τον Ερικ Κλάπτον- εξακολουθούν να κυριαρχούν στα χιτ παρέιντ της δισκογραφίας, ενώ γκρουπ σαν τους Backstreet Boys τους N’ Sync και τις Spice Girls έχουν ήδη ξεχαστεί. Η πρώτη εξήγηση είναι δημογραφική. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Αμερικανικής Δισκογραφικής Ενωσης, πάνω από το ένα τέταρτο των πωλήσεων δίσκων της προηγούμενης χρονιάς πήγε σε αγοραστές άνω των 45 ετών – αύξηση του μεριδίου αυτού κατά 15% σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία.

«Είναι η ρεβάνς των baby boomers, μιας γενιάς που αποφάσισε να μείνει νέα για πάντα – και να διασκεδάζει», εξηγούν οι κοινωνιολόγοι. Τα παιδιά του δημογραφικού «μπουμ», της μεγάλης αύξησης των γεννήσεων που καταγράφηκε στις ΗΠΑ από το 1946 έως το 1964 (συνολικά 78 εκατομμύρια, δηλαδή το 26% του αμερικανικού πληθυσμού), έχουν σήμερα τον έλεγχο της χώρας. Πολλοί από αυτούς ήταν τη δεκαετία του ’60 εξεγερμένοι νέοι, χίπις και αμφισβητίες του κατεστημένου. Μερικοί διατηρούν τις ριζοσπαστικές ιδέες τους, ωστόσο όλοι είναι αδηφάγοι καταναλωτές των προϊόντων της σόου μπίζνες. Στην πλειονότητά τους, αλλωστε, έχουν και την οικονομική άνεση για να ικανοποιούν τις πολιτιστικές ορέξεις τους. «Ποιος θα ήταν διατεθειμένος να πληρώσει 750 δολάρια για να πάει στη συναυλία της 64χρονης Μπάρμπρα Στρέιζαντ;», ρωτάει η εφημερίδα Νιου Γιορκ Τάιμς. «Και ποιοι ανέβασαν το τελευταίο άλμπουμ του Μπομπ Ντίλαν στην κορυφή του καταλόγου επιτυχιών;».

Πλατινένιος ο Τέιλορ

Δεν πρέπει, λοιπόν, να προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το καινούργιο CD του Τζέιμς Τέιλορ έγινε πλατινένιο, ούτε η μεγάλη επιτυχία των τελευταίων άλμπουμ του Ροντ Στούαρτ («μια σειρά ριμέικ κλασικών ποπ τραγουδιών, με ραγισμένη φωνή», έγραψε ένας κριτικός). Ούτε οι τεράστιες πωλήσεις του τελευταίου άλμπουμ του 80χρονου Τόνι Μπένετ «Duets» (όπου τραγουδάει μαζί με μια πλειάδα διάσημων αστεριών της μουσικής) που το ανέδειξαν στη μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία της μακρόχρονης καριέρας του.

Το «γκριζάρισμα» της μουσικής αγοράς επήλθε βαθμιαία στην Αμερική. Ακόμα και στη διάρκεια της μεγάλης ακμής αστεριών όπως η Μπρίτνεϊ Σπίαρς, στα τέλη της δεκαετίας του ’90, όταν η εφηβική σκηνή προσέλκυε όλη την προσοχή, οι καταναλωτές άνω των 45 ετών αποτελούσαν πολύ σημαντικό κομμάτι της αγοράς των δισκογραφικών. Η διαφορά μεγάλωσε έκτοτε. Πέρσι, οι άνω των 45 αγόρασαν το 25,6% των δίσκων, ενώ οι έφηβοι και οι εικοσάρηδες (μια ομάδα πιο επιρρεπής στη μουσική πειρατεία) αντιπροσώπευσαν μόλις το 12%.

Χρηματοδοτούν συναυλίες

Η τάση αυτή προβλέπεται να ενισχυθεί από την AARP (American Association of Retired Persons), την παντοδύναμη αμερικανική οργάνωση των συνταξιούχων, που μετράει 37 εκατομμύρια εγγεγραμμένους και είναι ένα από τα πιο ισχυρά «λόμπι» σε καιρό εκλογών. Τα αρχικά AARP συνδέονταν άλλοτε με φτηνές κρουαζιέρες στις Μπαχάμες και διακοπές εκτός περιόδου τουριστικής αιχμής. Τώρα όμως η Ενωση Συνταξιούχων ετοιμάζεται να γίνει χορηγός σε περιοδείες δημοφιλών καλλιτεχνών της ποπ και ροκ μουσικής. Αυτό γίνεται στο πλαίσιο της εκστρατείας της για εγγραφή νέων μελών, καθώς τα παιδιά που μεγάλωσαν με το ροκ εντ ρολ έχουν πλέον γκρίζα μαλλιά.

Το πρόβλημα είναι να πειστούν οι καλλιτέχνες να βάλουν δίπλα στο όνομά τους τα επίφοβα αρχικά, όπως επισήμανε στη Χέραλντ Τρίμπιουν ο Τζόνι Πόντελ, ατζέντης με μακρόχρονη πείρα στο «κλείσιμο» καλλιτεχνών για συναυλίες, με ονόματα όπως ο Αλις Κούπερ και ο Πίτερ Γκάμπριελ στο πελατολόγιό του. «Το χρηματικό κίνητρο είναι πολύ ισχυρό, αλλά το πρόβλημα για τους καλλιτέχνες είναι ότι διστάζουν να παραδεχτούν πως έχουν γεράσει».

Οπως κι αν είναι, οι ώριμοι καταναλωτές είναι ένας στόχος πολύ δελεαστικός για να αγνοηθεί. Εχουν μεγάλο διαθέσιμο εισόδημα, αλλά και υψηλό προσδόκιμο ζωής. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του MetLife Mature Market Institute, η αγοραστική τους δύναμη στις ΗΠΑ φτάνει στο άνευ προηγουμένου ύψος των 2,1 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, επταπλάσιο του εισοδήματος που διαθέτουν μαζί οι γενιές Χ και Υ, δηλαδή οι σημερινοί τριαντάρηδες και εικοσάρηδες.

Επιπλέον, όπως και οι δισκογραφικές εταιρείες, δεν συμπαθούν το παράνομο «κατέβασμα» μουσικής από το Ιντερνετ. Προτιμούν και έχουν τη δυνατότητα να αγοράζουν δίσκους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο. Ενα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία είναι ότι στην ψηφιακή μουσική αγορά οι άνω των 50 καλύπτουν το 24% των πωλήσεων online. Αν και οι καταναλωτές αυτοί δεν μεγάλωσαν με το Ιντερνετ, έχουν αποκτήσει αρκετή άνεση ώστε να παραγγέλνουν CD, αν και όχι τόσο για να ψάχνουν και να «κατεβάζουν» κομμάτια. Ετσι εξηγείται το γεγονός ότι στο πρόσφατο Top 10 της Amazon.com περιλαμβάνεται το άλμπουμ του Τόνι Μπένετ Duets, η νέα συνεργασία του Ερικ Κλάπτον με τον Τζ. Τζ. Κέιλ και εορταστικά άλπουμ του Τζέιμς Τέιλορ και της Μπέτι Μίντλερ.

Χάρη σ’ αυτή την «ακμαία» μερίδα των καταναλωτών, άλλωστε, έχει αρχίσει να μετριάζεται η εμμονή του Χόλιγουντ στην «απόσυρση» των ώριμων ηθοποιών, ιδίως των γυναικών. Η Μέριλ Στριπ, η Τζέσικα Λανγκ, η Νταϊάν Κίτον και η Γκόλντι Χον εξακολουθούν να βρίσκονται στο προσκήνιο, ενώ οι υπερώριμοι Κλιντ Ιστγουντ και Τζακ Νίκολσον διατηρούν στο ακέραιο την αίγλη τους.

Η μεταπολεμική γενιά ήταν αυτή που επί έξι δεκαετίες πρωτοστατούσε στην επιβολή των τάσεων και των συρμών – από το χούλα-χουπ ώς τη μίνι φούστα, από τη ροκ μουσική ώς τη σεξουαλική απελευθέρωση, από τον φεμινισμό ώς την αισθητική χειρουργική. Και τώρα που οι άνθρωποι της γενιάς αυτής πλησιάζουν την ηλικία της συνταξιοδότησης, φαίνεται ότι θέλουν να αλλάξουν την αντίληψη της κοινωνίας για την ωριμότητα και τα γηρατειά. Δεν έχουν την πρόθεση να εγκαταλείψουν τη νεανική συμπεριφορά και ας έχουν περάσει τα ηλικιακά ορόσημα των 50 και των 60.

Το περιοδικό των συνταξιούχων έγινε της μόδας

Χαρακτηριστική είναι επίσης, στον χώρο του Τύπου, η εξέλιξη του «AARP Magazine», του περιοδικού των συνταξιούχων. Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που ήταν ένα μηνιαίο περιοδικό για τους ηλικιωμένους, γεμάτο συμβουλές για τους ρευματισμούς και τη στεφανιαία νόσο, έρευνες για φτηνά μαγαζιά και συνταγές εναντίον της χοληστερίνης. Τον τελευταίο καιρό, όμως, έχει μετατραπεί σε ένα μοδάτο περιοδικό που φιλοξενεί στο εξώφυλλό του σταρ όπως ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο, η Σούζαν Σάραντον, ο Πολ Μακάρτνεϊ, ο Στίβεν Σπίλμπεργκ, ο Ρίτσαρντ Γκιρ, η Κάντις Μπέργκεν, ο Ρόμπιν Ουίλιαμς, η Γκόλντι Χον, ο Κέβιν Σπέισι και άλλοι ώριμοι αλλά λαμπεροί αστέρες. Το έντυπο, που πρωτοεκδόθηκε το 1958 από την Εθελ Πέρσι Αντρους, μια συνταξιούχο καθηγήτρια Λυκείου, δέχεται τώρα έντονο φλερτ από το Χόλιγουντ και τη δισκογραφική βιομηχανία. Στην ύλη του περιλαμβάνονται παρουσιάσεις και κριτικές ταινιών, βιβλίων, δίσκων και τηλεοπτικών προγραμμάτων, αλλά και άρθρα με τίτλους «Πώς να γυρίσετε την Ιταλία με ποδήλατο» και «Αφρική: το τέλειο σαφάρι χωρίς παιδιά». Οπως λέει ο Τζέιμς Φίσμαν, ο σημερινός διευθυντής του, είναι το έντυπο με τη μεγαλύτερη κυκλοφορία: διαθέτει 37 εκατομμύρια συνδρομητές, οι οποίοι πληρώνουν 12,5 δολάρια τον χρόνο για τη συνδρομή τους στην AARP. Σε μια χώρα με 76 εκατομμύρια κατοίκους άνω των πενήντα ετών, οι οποίοι δεν δείχνουν καμιά διάθεση να εγκαταλείψουν τις χαρές της ζωής και της κατανάλωσης, σε κανέναν δεν συμφέρει να σνομπάρει την παντοδύναμη «Ενωση Συνταξιούχων». Το έχουν καταλάβει ο Ελτον Τζον και ο Τζέιμς Τέιλορ, οι οποίοι έδωσαν συναυλία στο ετήσιο συνέδριο της AARP φέτος, ενώ ο Ροντ Στούαρτ και οι Earth Wind and Fire ετοιμάζονται να εμφανιστούν στο συνέδριο του 2007.