ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Οι άνθρωποι υποφέρουν όπου κι αν βρίσκονται

Αρναλδουρ Ινδρίδασον

Φορμόλη

μετ. Εφη Τσιρώνη

εκδ. Λιβάνης

Το μυθιστόρημα «Φορμόλη» από κάθε άποψη έχει μεγάλο ενδιαφέρον. Και εξαιτίας της υπόθεσης, της πλοκής του, αλλά και γιατί προέρχεται από μια μακρινή χώρα, την Ισλανδία, για την οποία γνωρίζουμε ελάχιστα. Δύο ονόματα την φέρνουν στο νου: ο Χάλντορ Λάξνες, σημαντικός πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας, που τιμήθηκε το 1955 με το Βραβείο Νομπέλ Λογοτεχνίας, και η Μπγιορκ, η εκκεντρική μουσικός και τραγουδίστρια. Πριν από λίγα χρόνια, μάλιστα, έγινε λόγος γι’ αυτόν τον άγνωστό μας τόπο, όταν συζητήθηκε στις εφημερίδες η είδηση της δημιουργίας Κέντρου Γενετικών Ερευνών στο Ρέικιαβικ, την πρωτεύουσα του νησιού, για να μελετηθούν οι γενετικές ανωμαλίες, οι οποίες μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά. Εξάλλου λόγω της ομοιογένειας των κατοίκων και του ολιγάριθμου πληθυσμού οι έρευνες σ’ αυτόν τον τομέα ευνοούνται.

Συνεχείς ανατροπές

Ο Αρναλδουρ Ινδρίδασον (γενν. 1961), δημοσιογράφος και κριτικός, στο έργο του «Φορμόλη», το οποίο τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερου Αστυνομικού Μυθιστορήματος των Σκανδιναβικών Χωρών και γυρίστηκε σε ταινία το 2006, χειρίζεται με άνεση την ιστορία του. Ο λόγος κυλάει γρήγορα και η μία ανατροπή διαδέχεται την άλλη. Σ’ ένα διαμέρισμα βρίσκεται νεκρός ένας ηλικιωμένος άντρας, ενώ δίπλα του υπάρχει το σημείωμα: «εγώ είμαι αυτός», φράση αινιγματική, η οποία ωστόσο θα δρομολογήσει κάποιες ενέργειες προς τη σωστή κατεύθυνση. Την υπόθεση αναλαμβάνει ο επιθεωρητής Ερλενδουρ μαζί με τους συνεργάτες του. Είναι πολλά χρόνια χωρισμένος και έχει δύο παιδιά, μια κόρη, που πολεμάει με τους εφιάλτες των ναρκωτικών, κι ένα γιο, ο οποίος δεν εμφανίζεται καθόλου στην ιστορία, μόνο αναφέρεται η ύπαρξή του και το γεγονός ότι έχει ολοκληρωθεί η απεξάρτησή του από τις επικίνδυνες ουσίες.

Ο φόνος, τα οικογενειακά δράματα θα μπορούσαν να συμβούν οπουδήποτε και η Ισλανδία φαίνεται ότι δεν αποτελεί την εξαίρεση. Δεν είναι ο παράδεισος, η παρθένα γη του Βορρά, όπου οι κάτοικοί της ζουν ευτυχισμένοι, μακριά από τη μόλυνση του περιβάλλοντος, πολέμους και ανταγωνισμούς. Οι περιπέτειες των ηρώων δείχνουν ότι ο θεσμός της οικογένειας περνάει και εκεί κρίση, ενώ τα ναρκωτικά και το αλκοόλ μαστίζουν τους νέους, όπως συμβαίνει άλλωστε και σε κάθε άλλη προηγμένη κοινωνία. Διαπιστώνεται επίσης ότι η κατάθλιψη είναι η αιτία πολλών περιπτώσεων αυτοχειρίας, καθώς και ότι οι νεοπλασματικές ασθένειες δεν υστερούν σε συχνότητα εμφάνισης.

Το σημείωμα και μια φωτογραφία θα οδηγήσουν τον επιθεωρητή στο παρελθόν του ηλικιωμένου, το ένα γεγονός θα αποκαλύπτει το επόμενο, το ένα πρόσωπο θα φέρνει στο φως μια αλυσίδα ατόμων, που εμπλέκονται με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο με την υπόθεση. Μικροί οικογενειακοί κύκλοι εφάπτονται και αποδεικνύεται ότι συνδέονται με κάτι κοινό, το οποίο ορισμένα μέλη τους αγνοούν. Ανθρώπινες καταστάσεις, που θα μπορούσαν να συμβούν οπουδήποτε, φανερώνουν το απλό: ότι οι άνθρωποι υποφέρουν όπου κι αν βρίσκονται, είτε σε ηλιόλουστες περιοχές είτε σε σκοτεινές και βροχερές, όταν δεν είναι παγωμένες, όπως εν προκειμένω στην Ισλανδία.

Το κλειδί του DΝΑ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον σ’ αυτό το καλογραμμένο αστυνομικό μυθιστόρημα έχει η σύνδεση της υπόθεσης της δολοφονίας με τα επιστημονικά δεδομένα, που αφορούν στη Γενετική. Στο Κέντρο Γενετικών Ερευνών έχουν συγκεντρωθεί ιατρικά στοιχεία για όλους τους κατοίκους του νησιού, για να μελετηθούν οι πληροφορίες και να δοθεί η εικόνα της κατάστασης της υγείας ολόκληρου του έθνους. Εδώ θα αναζητηθεί και η σχέση, η οποία μπορεί να υπάρχει ανάμεσα σε πρόσωπα που εμπλέκονται με το φόνο. Αλλού φαίνεται ότι οι γυναίκες κατέχουν ηγετικές θέσεις στη διοίκηση και στις επιχειρήσεις, κάτι που συναντάται σε όλες τις σκανδιναβικές χώρες. Παρ’ όλα αυτά, στο μυθιστόρημα κυρίαρχο ρόλο παίζει ο άντρας και μάλιστα η πατρική μορφή. Από τη μια ο επιθεωρητής αγωνίζεται να κερδίσει την εμπιστοσύνη της κόρης του, που παραπαίει ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις παραισθήσεις, από τον τακτοποιημένο και οριοθετημένο κόσμο στο χάος, την παρακμή και την καταστροφή, κι από την άλλη ο πατέρας θύτης, ο οποίος, επειδή συμπεριφέρεται ανεύθυνα και ολέθρια, γίνεται εν τέλει θύμα. Η βία θαρρείς και κληροδοτείται, όπως η νόσος. Οι ήρωες του Ινδρίδασον κινούνται σ’ ένα σκοτεινό και ομιχλώδες τοπίο, που είναι τόσο ζοφερό όσο και το παρελθόν τους, όσο οι σχέσεις τους με τους άλλους. Οταν αποκαλύπτονται τα μυστικά τους, η αποκατάσταση της αλήθειας και της τάξης γίνεται με τον πιο οδυνηρό τρόπο. Ολοκληρωμένοι χαρακτήρες, δράση, σύνδεση με κοινωνικά προβλήματα αλλά και ερωτήματα, που προκύπτουν από την πρόοδο της επιστήμης, είναι ορισμένα από τα πλεονεκτήματα του πρώτου ισλανδικού αστυνομικού μυθιστορήματος στα ελληνικά.