ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Οι έρευνες ενός σκύλου» οδηγούν στον Κουνς

Στο διήγημα «Ερευνες ενός σκύλου» που ο Φραντς Κάφκα έγραψε το 1922, ένας σκύλος με ανθρώπινο νου, απομονώνεται από την κοινότητα στην οποία ανήκει για να στοχαστεί πάνω στην ίδια του τη φύση. Με πνεύμα αμφισβήτησης, αποξενωμένος από τους ομοίους του -παρότι ενδιαφέρεται για την κοινωνία των σκύλων και την αγαπά – δοκιμάζει τα όρια της ύπαρξής του και παλεύει να απαντήσει τα ερωτήματα που τον απασχολούν.

Η oμότιτλη έκθεση «Investigations of a Dog, Εργα από τις συλλογές του Face» που παρουσιάζεται στον πέμπτο και τελευταίο της σταθμό στο Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ, εμπνέεται από το συγκεκριμένο διήγημα και από την ανάλυση του έργου του Κάφκα από τους Felix Guattari και Gilles Deleuze. Το FACE είναι ακρωνύμιο για το Foundation of Arts for a Contemporary Society, ένα δίκτυο που συσπειρώνει πέντε διαφορετικά Ιδρύματα Σύγχρονης Τέχνης από την Ευρώπη. Σημείο αναφοράς για την έκθεση είναι ο όρος της «ελάσσονος λογοτεχνίας». Στην ανάλυση των Γάλλων φιλοσόφων αναφέρεται σε ένα είδος περιθωριακής λογοτεχνίας που όμως έχει τη δυνατότητα να ανατρέπει στοιχεία του κυρίαρχου συστήματος ακριβώς επειδή χρησιμοποιεί κάποια στοιχεία του.

Οι διοργανωτές προσπαθούν να μεταφέρουν την πολιτική, κατά την άποψή τους, χροιά που έχει το διήγημα του Κάφκα σε μία έκθεση σύγχρονης τέχνης. Κατά αναλογία με τον σκύλο και τα ερωτήματα που τον απασχολούν σε σχέση με τον ίδιο και την ομήγυρή του – η έκθεση εξετάζει τα όρια και τις δυνατότητες της τέχνης καθώς και τη σχέση της με το κοινωνικό σύνολο. Τα έργα έχουν επιλεγεί με κριτήριο το κατά πόσο θίγουν κοινωνικο-πολιτικά ζητήματα όπως η οικονομική ανισότητα, οι φυλετικές διακρίσεις, οι θρησκευτικές συγκρούσεις. Ενταγμένη σε μία κυρίαρχη τάση εκθέσεων σύγχρονης τέχνης με πολιτικό προβληματισμό (παράδειγμα η έκθεση Τέχνης Πολιτική που έγινε φέτος στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης), θέτει στον εαυτό της ένα φιλόδοξο εγχείρημα.

Η έννοια του πολιτικού

Ταυτόχρονα όμως προσδίδει ένα τέτοιο μεγάλο εννοιολογικό φάσμα στην έννοια του πολιτικού, με κίνδυνο αφενός να «χωράει» έργα ακόμα και όταν ο συσχετισμός τους με το θεωρητικό πλαίσιο στο οποίο παρουσιάζονται, δεν είναι ιδιαίτερα δυνατός και αφετέρου να αμβλύνει την έννοια του όρου «πολιτικό» ώστε κάποιες στιγμές ενδεχομένως να χάνει την αιχμή του. Οπως και σε πολλές άλλες θεματικές εκθέσεις, ένα από τα ερωτήματα που εγείρονται είναι το κατά πόσο το «περιτύλιγμα» της τέχνης επηρεάζει και την ανάγνωσή της. Αρκούν από μόνα τους τα έργα για να επικοινωνήσουν την πολιτική θέση που η έκθεση προφασίζεται ή χρειάζεται ένα θεωρητικό πλαίσιο;

Μεταξύ των έργων που παρουσιάζονται η εγκατάσταση της Κάντι Νόλαντ, τα χαρτοκοπτικά «ταμπλώ» της Κάρα Γουόκερ, οι φωτογραφίες του Boris Mikhailov, η «Αφρικο-αμερικανική» σημαία του Ντέιβιντ Χάμονς, η αναποδογυρισμένη καρέκλα -εγκατάσταση (μία υπόμνηση στις καρέκλες που χρησιμοποιούνται στις ανακρίσεις) του Μπρους Νάουμαν, η προσφάτως βραβευμένη εγκατάσταση του Χανς Φέλντμαν με αρχεία πρωτοσέλιδων δημοσιευμάτων γύρω από την 11η Σεπτεμβρίου (το συγκεκριμένο έργο δεν έχει παρουσιαστεί στους προηγούμενους σταθμούς της έκθεσης) και η βιντεοεγκατάσταση του Artur Zmijewski που δείχνει διαδηλώσεις από όλη την Ευρώπη είναι ανάμεσα στα περισσότερο εμφανώς πολιτικά έργα.

Στο σύνολο, εκπροσωπούνται σαράντα καλλιτέχνες μεταξύ των οποίων η Ελληνίδα Ντιάνα Μαγκανιάς.

Ισως το μεγαλύτερο ενδιαφέρον της έκθεσης όμως να μην είναι το πολιτικό περιεχόμενο των έργων και της θεματικής της αλλά το ότι η ίδια, είναι προϊόν συλλογικής εργασίας και διαδοχικών αναγνώσεων, ότι δηλαδή έχει προκύψει από τις ίδιες τις διαδικασίες της συλλογικότητας και της επικοινωνίας που προβάλλει ως πολιτικά χρήσιμες και ως αναπόσπαστα δεμένες με την πολιτική σκέψη. Σαν μία σκυτάλη που περνάει από χέρι σε χέρι, η θεματική της έκθεσης περνάει από διαδοχικές αναγνώσεις – αυτή η ροή και συνεργασία είναι και μία από τις ιδιαιτερότητές της.

Το ίδιο το Face είναι προϊόν συνεργασίας και αποσκοπεί στον διάλογο. Συστάθηκε το 2008 και είναι μία σύμπραξη πέντε ευρωπαϊκών ιδρυμάτων σύγχρονης τέχνης: του ΔΕΣΤΕ, του ιδρύματος Ellipse της Πορτογαλίας, του ιδρύματος Sandreto Re Rebaudengo που έχει έδρα το Τορίνο, του La Maison rouge στο Παρίσι και του Magasin 3 της Στοκχόλμης. Τα ιδρύματα έχουν ως κοινό το ενδιαφέρον τους για τη σύγχρονη τέχνη, ενώ κάποια περισσότερο από άλλα πιο συνδεδεμένα με την ιδιωτική συλλογή στην οποία βασίζονται και τον συλλέκτη που τη δημιούργησε όπως το ΔΕΣΤΕ που είναι ταυτισμένο με τον Δάκη Ιωάννου και τη συλλογή του.

Πρώτη συνεργασία

Παρά τις κάποιες διαφορές τους, τα ιδρύματα αυτά αποφάσισαν να ενεργοποιηθούν από κοινού με σκοπό τη μεγαλύτερη προβολή της σύγχρονης τέχνης. Με αυτόν τον τρόπο μεγιστοποιούν και τη δική τους προβολή, ενώ ταυτόχρονα εκφράζουν το βεληνεκές που αποκτούν η ιδιωτική πρωτοβουλία και οι ιδιωτικές συλλογές στον χώρο της σύγχρονης τέχνης. Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτή είναι η πρώτη μόνιμη συνεργασία του ιδρύματος ΔΕΣΤΕ με άλλα ιδρύματα του εξωτερικού στην οποία παρουσιάζει έργα της δικής του συλλογής με έργα άλλων συλλογών, ενέργεια η οποία ενδεχομένως να δηλώνει μία μεγαλύτερη εξωστρέφεια ενός ιδρύματος που μέχρι τώρα εστίαζε στην δική του συλλογή.

Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ, Φιλελλήνων 11 & Εμ. Παππά, Νέα Ιωνία.

Διάρκεια έκθεσης έως 30/10. Ωρες λειτουργίας: Τετάρτη 12 – 8 μ. μ. και Σάββατο 10 π. μ. – 2μ. μ. Είσοδος ελεύθερη. Τηλ. 210.27 58 490 HYPERLINK http: //www. deste. gr www. deste. gr