ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΑΠΟΨΗ : Μνημείο-φόρος τιμής στα θύματα της 11/9

Μία δεκαετία μετά την τραγωδία των Δίδυμων Πύργων, θα διοργανωθεί στις 11 Σεπτεμβρίου 2011 τελετή μνήμης για τα θύματα, ενώ την επόμενη ημέρα, το «9/11 Memorial» -που αναμένεται να αποτελέσει τον δημοφιλέστερο προορισμό της Νέας Υόρκης- θα υποδεχτεί τους πρώτους επισκέπτες του. Στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που προκηρύχθηκε πριν από οκτώ χρόνια, επελέγη η πρόταση «Αντικατοπτρίζοντας τις απώλειες» του αρχιτέκτονα Michael Arad και του αρχιτέκτονα τοπίου Peter Walker, η οποία επικράτησε ανάμεσα σε περίπου 5.000 συμμετοχές από 63 χώρες.

Κυρίαρχη πρόθεση του σχεδιασμού των Arad και Walker ήταν η δημιουργία ενός Τόπου Μνήμης στο Σημείο Μηδέν, ο οποίος θα αναφέρεται στη σύγκρουση, στην τραγωδία και ταυτόχρονα στην ελπίδα, στην προοπτική. Σε μια έκταση περίπου 32 στρεμμάτων, οι δύο υπερμεγέθεις τετραγωνικής κάτοψης καταρράκτες, πάνω σε ανακλαστικές λίμνες, συνιστούν τον πυρήνα της σύνθεσης τοποθετημένοι ακριβώς στα αποτυπώματα των Δίδυμων Πύργων. Στο ορειχάλκινο χείλος τους είναι χαραγμένα τα ονόματα των 3.300 θυμάτων της 11ης Σεπτεμβρίου. Συμβολίζοντας την απώλεια -σαν δάκρυα που χύνονται ασταμάτητα στα έγκατα της Γης- οι δύο τεράστιες αυτές υδάτινες «τρύπες» σκηνοθετούν με έναν απέριττο και ταυτόχρονα δραματικό τρόπο τον χρόνο που δεν υφίσταται πλέον.

Ομως, όπως ήδη ειπώθηκε, το «9/11 Memorial» υπαινίσσεται επίσης την προοπτική για ένα ελπιδοφόρο αύριο. Ετσι, ένα τοπίο 416 φυλλοβόλων βελανιδιών σε συστοιχίες παραπέμπει, μέσω του ετήσιου κύκλου των δέντρων, στην αέναη αναγέννηση της φύσης. Τα ίδια συγκροτούν το «πράσινο» δώμα του σχετικού μουσείου, του σιδηροδρομικού σταθμού και των υπολοίπων χρήσεων που αναπτύσσονται 22 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Η αρχιτεκτονική σύνθεση θέλει να παράξει μια ζωντανή λειτουργία πλήρως ενταγμένη στους καθημερινούς ρυθμούς της πόλης, παρά ένα απόμακρο ιεροποιημένο μνημείο, ενόσω επιδιώκει παράλληλα να αναδείξει τον ρόλο του δημόσιου χώρου ως συνδετικού στοιχείου της κοινωνίας. Ο ίδιος ο Arad, καθώς βρισκόταν στο Μανχάταν κατά τη στιγμή της επίθεσης, βίωσε την καταστροφή αλλά και τη συνεύρεση χιλιάδων πολιτών που κατέφυγαν στις πλατείες της πόλης, βοηθώντας και παρηγορώντας ο ένας τον άλλον.

Παρόλο τον γιγαντιαίο προϋπολογισμό των 519 εκατ. δολαρίων και την κριτική που ασκείται για τον σχεδιασμό του Μνημείου επειδή θεωρείται ενεργοβόρο, παρ’ όλες τις μίζερες διαφωνίες για τον τρόπο υλοποίησής του -που πάντοτε συνοδεύουν τη δημιουργία τέτοιας φύσης και κλίμακας έργων- είναι σίγουρο ότι το «9/11 Memorial» εγκαθιστά στην πόλη της Νέας Υόρκης ένα ισχυρό και μαζί χρήσιμο τοπόσημο, ένα σύμβολο παγκόσμιας εμβέλειας, και σ’ αυτό θα μείνω.

* O κ. Δημήτρης Ποτηρόπουλος είναι αρχιτέκτων.