ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Ο γάμος στη λογοτεχνία

Τζέφρυ Ευγενίδης
«Σενάριο γάμου»
Μετάφραση Αννα Παπασταύρου
Εκδ. Πατάκη, σελ. 624
Τιμή 19,90 ευρώ

Ο Ελληνοαμερικανός συγγραφέας Τζέφρυ Ευγενίδης έχει το ίδιο επίθετο με τον Σμυρνιό έμπορο που ο Τόμας Ελιοτ απαθανάτισε στους στίχους της «Ερημης Χώρας», αλλά και με τον παντοπώλη του Σεμπάστιαν Μπάρρυ στο μυθιστόρημά του «Εις Γη Χαναάν». Κάλλιστα λοιπόν θα μπορούσαμε να τον θυμόμαστε ως έναν λογοτεχνικό ήρωα, αν δεν γινόταν πασίγνωστος με το βραβείο Πούλιτζερ και τα 3,5 εκατομμύρια κομμάτια που πούλησε το βραβευμένο του βιβλίο «Μiddlesex».

Το πρόσφατο μυθιστόρημά του, που κυκλοφόρησε στα ελληνικά με τον τίτλο «Σενάριο γάμου» (εκδόσεις Πατάκη) έχει όλα τα στοιχεία να γίνει και αυτό ευπώλητο. Σίγουρα πολλές γυναίκες θα ταυτιστούν με τη νεαρή ηρωίδα του που διχάζεται ανάμεσα σε δύο τόσο διαφορετικούς άνδρες, ενώ οι άρρενες αναγνώστες θα θυμηθούν τα νιάτα τους, όταν ήταν περισσότερο «κυνηγοί» και λιγότερο «σύντροφοι». Μπορεί οι πολλές λογοτεχνικές αναφορές των πρωταγωνιστών, να κουράσουν ή να δυσκολέψουν τους αμύητους, ωστόσο η πλοκή θα τους αποζημιώσει.

Το ίδιο και οι παρατηρήσεις του Ευγενίδη για τους Ελληνες, καθώς ο ένας από τους δύο εραστές της κεντρικής ηρωίδας, έχει ρίζες ελληνικές. Η επίσκεψή του μάλιστα στην Ελλάδα, τη δεκαετία του ογδόντα, περιγράφεται σε αρκετές σελίδες ως μια επίσκεψη σε τριτοκοσμική χώρα της Μέσης Ανατολής, που διοικούν κάποιοι «τρελοί σοσιαλιστές».

Παρά τα πολλά προτερήματα του μυθιστορήματος, δεν είναι λίγοι εκείνοι στις Ηνωμένες Πολιτείες, που κατηγόρησαν τον συγγραφέα για ρηχότητα, απλοϊκότητα, έλλειψη φαντασίας. Μα του αναγνώρισαν και ορισμένα θετικά. Το κυριότερο, σύμφωνα με τους Αμερικανούς κριτικούς, είναι ότι ξανανοίγει έναν διάλογο για τις ερωτικές σχέσεις, τη συμβίωση, τους όρους και τις προϋποθέσεις που μας οδηγούν στον γάμο, τον ίδιο τον γάμο και την τεκνοποιία, παρατηρώντας πως μετά τους μυθιστοριογράφους του 19ου αιώνα, ελάχιστοι δημιουργοί ασχολήθηκαν με αυτά τα καθημερινά, οικεία, θέματα.

Κι όμως κανείς σήμερα δεν συμμερίζεται, φανερά τουλάχιστον, την άποψη του παππού του ή του πατέρα του για τις προγαμιαίες σχέσεις, την επιλογή της νύφης, την προίκα κ.ά.

Η ζωή μας έχει γίνει εξαιρετικά πολύπλοκη, νέα δεδομένα έχουν ανατρέψει παλιές θεωρίες και δοξασίες, αλλά οι άνθρωποι εξακολουθούν να αρραβωνιάζονται, να παντρεύονται, να κυνηγούν την ευτυχία που θα τους χαρίσει το μοναδικό έτερον ήμισυ.

Η συζήτηση που έχει ανοίξει το βιβλίο στην απέναντι όχθη του Ατλαντικού, μας υπενθυμίζει ότι τα μεγάλα μυθιστορήματα, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, δεν παρεμβαίνουν μόνο στον χώρο της λογοτεχνίας, μα και στην ίδια την κοινωνία δημιουργώντας ρήγματα, αντιπαραθέσεις, νέες συνθέσεις. Θυμάστε εσείς κάποιο ελληνικό μυθιστόρημα που να απασχόλησε έντονα την ελληνική κοινωνία τα τελευταία είκοσι χρόνια; Εγώ, εκτός από την «Ορθοκωστά» του Θανάση Βαλτινού δεν θυμάμαι κάποιο άλλο.