ΜΟΥΣΕΙΑ

Η αποκατάσταση του Νέρωνα

Η νέα έκθεση στο Βρετανικό Μουσείο επιχειρεί να ερμηνεύσει τη στερεότυπα αρνητική εικόνα του.

i-apokatastasi-toy-nerona-561353791

Η εικόνα του Νέρωνα να παίζει λύρα απαγγέλλοντας στίχους καθώς ατενίζει τη φλεγόμενη Ρώμη είναι μία από τις πιο στερεότυπες εικόνες στην ανάγνωση του αρχαίου κόσμου τον πρώτο μετά Χριστόν αιώνα.

Ο Νέρων, ο οποίος πέθανε μόλις 30 ετών, έμεινε στην παγκόσμια συνείδηση ως ένας διεφθαρμένος αυτοκράτορας, δολοφόνος της μητέρας του Αγριππίνας και των συζύγων του, αλλά και ένας χαρακτήρας με ακραία χαρακτηριστικά επίδειξης και ναρκισσισμού.

Κληρονομώντας την εξουσία από τον Κλαύδιο το 54 μ.Χ., ο Νέρων έζησε μια εποχή μεγάλων μεταβολών, κλυδωνισμών και κοινωνικών αναταράξεων.

Η νέα έκθεση του Βρετανικού Μουσείου στο Λονδίνο επιχειρεί αν όχι να ανασκευάσει, τουλάχιστον να αποκαταστήσει εν μέρει την εικόνα του Νέρωνα κρατώντας αποστάσεις από τη στερεότυπη πρόσληψη της ιστορικής κληρονομιάς του.

Είναι η έκθεση που θα εγκαινιάσει τη νέα περίοδο μετά την πανδημία, καθώς το Μουσείο θα ανοίξει, εκτός απροόπτου, στις 17 Μαΐου και η έκθεση θα εγκαινιαστεί δέκα ημέρες μετά.

Ο «Νέρων» του Βρετανικού Μουσείου συνεχίζει την παράδοση διερεύνησης του ρωμαϊκού κόσμου με μεγάλες παραγωγές, όπως ήταν εκείνη του 2008 με θέμα τον αυτοκράτορα Αδριανό – από τις πλέον επιτυχημένες των τελευταίων ετών.

Μια έκθεση για τον «Νέρωνα» στην εποχή μας έρχεται να συνομιλήσει με θέματα που ιεραρχούνται σε υψηλή βαθμίδα και από την τρέχουσα αντίληψη του κόσμου, όπως είναι ο λαϊκισμός και η φενάκη της εξουσίας σε μεταβαλλόμενες συνθήκες ενός κλυδωνιζόμενου κόσμου.

i-apokatastasi-toy-nerona0Ο Νέρων υπήρξε λαϊκιστής, φορολόγησε άγρια τους προύχοντες, γι’ αυτό και οι ρωμαϊκές ελίτ διαφοροποιήθηκαν. Η έκθεση επιχειρεί να δείξει την υποτιμημένη δημοτικότητα του Νέρωνα στα πλατιά κοινωνικά στρώματα με έναν τρόπο φρέσκο και κατανοητό.

Πώς δηλαδή η φιλολαϊκή πολιτική του, τα μεγάλα έργα, το κυνήγι των πλουσίων, οι αθλητικοί αγώνες, οι επιτυχίες στο εξωτερικό και η αγοραία συμπεριφορά καλλιέργησαν το έδαφος για να εμπεδωθεί ένας στενός ψυχικός σύνδεσμος με τους πληβείους και τους κατατρεγμένους της εποχής.

Ο Νέρων, μας λέει η έκθεση, ήταν ένα λαϊκό πρότυπο, ένας αυτοκράτορας που λατρεύτηκε από τους «πολλούς», και που το όνομά του βρέθηκε χαραγμένο σε αυθόρμητες εκδηλώσεις ταύτισης και αγάπης, σε πέτρα, μάρμαρο και βράχο. Εκρήξεις ηφαιστείου από τον Βεζούβιο, δέκα χρόνια μετά τον θάνατο του Νέρωνα, έφεραν σε γνώση των αρχαιολόγων γκράφιτι της εποχής με το όνομα του αυτοκράτορα.

Στην έκθεση, παρουσιάζονται τέτοια δείγματα από την Πομπηία. Ο επιμελητής της έκθεσης, Θόρστεν Οπερ, παρουσιάζει μια πολύπτυχη έκθεση χωρίς να αγνοεί καμία παράμετρο, ούτε καν το «κόκκινο νήμα» (όπως είπε στον «Γκάρντιαν») που διατρέχει την οπτική, το νήμα δηλαδή του αίματος και της καταπίεσης στα εδάφη που εξουσίαζε η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Ο Νέρων, ο μητροκτόνος, ο αυτοκράτορας που παιάνιζε στο θέαμα της καιόμενης πόλης, έρχεται στο προσκήνιο ως μια σύνθετη και τραγική μορφή. Λατρεύτηκε και μισήθηκε. Ενα άγαλμα του Βεσπασιανού, ο οποίος έγινε αυτοκράτορας το 69 μ.Χ., ανακαλύφθηκε πως είχε δημιουργηθεί αναπλάθοντας ένα παλαιότερο άγαλμα με τη μορφή του «μισητού» Νέρωνα.

Το ζήτημα των αγαλμάτων είναι μια παλιά ιστορία. Αυτό το άγαλμα είναι ένα από τα εκθέματα και χάρη στην τεχνολογία θα εμφανίζεται με τις δύο εκδοχές του.

Η έκθεση για τον Νέρωνα συνεχίζει και προεκτείνει μια μεγάλη συζήτηση ιδεών που άρχισε μετά το 1990 και που τολμούσε αντιστοιχίσεις με τον κόσμο της ύστερης αρχαιότητας.