ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Η εξέγερση του απλού ανθρώπου

i-exegersi-toy-aploy-anthropoy-561380185

Το 1513 ο Ισπανός συγγραφέας Γκαμπριέλ Αλόνσο ντε Χερέρα έγραφε για την οικονομική πραγματικότητα της εποχής του πως «μια λίμπρα προβατίσιου κρέατος κοστίζει σήμερα όσο άλλοτε κόστιζε ολόκληρο το πρόβατο». Τον 16ο αιώνα ελάχιστα είδη πρώτης ανάγκης δεν ακολούθησαν εξωφρενικά ανοδική πορεία. Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως σε σχέση με το σιτάρι που ήταν πρωταγωνιστής στην καθημερινή διατροφή, η αύξηση της τιμής έφτασε σε ποσοστό 425%. Οι συνέπειες για τις στρατιές των φτωχών αγροτών που αγωνίζονταν να επιβιώσουν αντιμετωπίζοντας εκτός από την πείνα και τις παράλογες απαιτήσεις της τάξης των μεγαλοκτηματιών, ήταν τρομακτικές. 

Ο 16ος αιώνας έχει μείνει στην ιστορία της Ευρώπης και για τις φοβερές αγροτικές εξεγέρσεις με τη ρίζα τους να βρίσκεται, σχεδόν πάντοτε, στην επισιτιστική κρίση. Οι Ούγγροι χωρικοί, το γερμανικό αγροτικό κίνημα του «φτωχού Conrand», εξεγέρσεις στην Ισπανία, στη Γαλλία, στην Αγγλία, εξαθλιωμένοι πληθυσμοί προτεσταντών αλλά και καθολικών –το κοινό αίτημα σε αρκετές περιπτώσεις ξεπερνούσε τις θρησκευτικές διαφορές–, εξέφραζαν τη λαϊκή δυσαρέσκεια, διεκδικώντας το δικαίωμά τους στην επιβίωση. 

Η πιο σημαντική απ’ όλες τις εξεγέρσεις του 16ου αιώνα ήταν ο Πόλεμος των Χωρικών της Γερμανίας με ηγέτη έναν λόγιο, κληρικό και κοινωνικό επαναστάτη, τον Τόμας Μύντσερ. Η ιστορία του είναι λίγο-πολύ γνωστή. Ηρθε σε ρήξη με τον λουθηρανισμό τον οποίο αρχικά ασπάστηκε, περιόδευσε σε διάφορες γερμανικές πόλεις κάνοντας λόγο για ισοπολιτεία, ελευθερία, κοινοκτημοσύνη των αγαθών, οργάνωσε τους οπαδούς του σε στρατό, ο οποίος τελικά συνετρίβη στο πεδίο της μάχης από το βαρύ ιππικό των ευγενών. 

Ο Μύντσερ συνελήφθη, βασανίστηκε φρικτά, εκτελέστηκε μπροστά στο πλήθος. «Ζητιάνοι, βυρσοδέψες, θεριστές, κακόμοιροι κοιτάζουν, κοιτάζουν! Και τι βλέπουν; Βλέπουν τον μικρό άνδρα κάτω από το μεγάλο φορτίο. Βλέπουν έναν άνθρωπο όπως οι ίδιοι, με δέσμιο σώμα. Πόσο μικρός είναι ένας άνθρωπος, εύθραυστος και βίαιος, ασταθής και αυστηρός, ενεργητικός και αγχώδης. Ενα βλέμμα. Ενα πρόσωπο. Ενα δέρμα. Ξαφνικά ο πέλεκυς πέφτει και κόβει τον λαιμό». 

Στον «Πόλεμο των Φτωχών» που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις, ο Ερίκ Βυϊγιάρ, που δικαίως αποκαλείται «σπεσιαλίστας των σύντομων ιστορικών αφηγημάτων», αφηγείται τη γνωστή ιστορία, σε ένα αριστούργημα 80 σελίδων, πυκνό, λιτό, δυνατό. Ενα καθηλωτικό έργο – υπόμνηση για την ανισότητα, τη φτώχεια, τον διαχρονικό και πάντα επίκαιρο αγώνα για επιβίωση.