ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Η μαθηματική αρμονία και η αταξία της πανδημίας

i-mathimatiki-armonia-kai-i-ataxia-tis-pandimias-561401422

Δεν είναι συνηθισμένο να σου μιλάει κάποιος για τη γεωμετρία και να εξηγεί τη σημασία της για την κατανόηση του χώρου, φέρνοντας ως παράδειγμα το γήπεδο του χόκεϊ επί πάγου. Από την άλλη, δεν είμαστε όλοι ζωγράφοι· ούτε βέβαια είμαστε ο Κρις Γιανάκος (Cris Gianakos). 

Ο 87χρονος Ελληνοαμερικανός καλλιτέχνης της διασποράς, αναγνωρισμένος διεθνώς για το έργο του με παρουσία σε μεγάλα μουσεία του κόσμου, ενσαρκώνει απολύτως την εικόνα του Νεοϋορκέζου δημιουργού: ενεργητικός, άμεσος, προσηνής και χιουμορίστας. Με μια ελληνική προσθήκη, εξ απαλών ονύχων: την αγάπη για τον πολιτισμό αυτής της χώρας –πατρίδα των γονιών του– όπου πλέον μοιράζει τον χρόνο της διαμονής του. 
«Επαιζα χόκεϊ επί πάγου από παιδί» λέει, καθώς συζητάμε μπροστά στα έργα της έκθεσης «Διαδρομές», που μόλις εγκαινιάστηκε στην γκαλερί Citronne στον Πόρο. Θέμα της συζήτησης η ουσιαστική σχέση της δουλειάς του με τη γεωμετρία. «Εχετε δει πώς οργανώνουν τον χώρο οι γραμμές που χωρίζουν το γήπεδο του πάγου και ορίζουν την κίνηση των αθλητών;», με ρωτά. Οταν ομολογώ άγνοια, δίνει άλλο ένα παράδειγμα: τις κινήσεις που κάνει το μπαλάκι του σκουός –επίσης αγαπημένο του σπορ– όταν χτυπά στους τοίχους του δωματίου. «Κι άλλες ευθείες που τέμνουν τον χώρο», μου εξηγεί. Για εκείνον οι προβληματισμοί γύρω από την αρχιτεκτονική, την αρχαία ελληνική σκέψη και τη μηχανική συμβαδίζουν απόλυτα με τον δυναμισμό της ανθρώπινης δράσης και καλλιτεχνικά εκφράζονται στο έργο του με στοιχεία από τον μινιμαλισμό και τη γεωμετρική αφαίρεση. 

i-mathimatiki-armonia-kai-i-ataxia-tis-pandimias0
Κρις Γιανάκος, «Learning the Greek Alphabet 8.9.15», 2015.

«Οι αρχαίοι Ελληνες ήταν σπουδαίοι γεωμέτρες και μαθηματικοί», σχολιάζει ο Κρις Γιανάκος, απαντώντας στην ερώτηση για τον τρόπο που η κουλτούρα της ελληνικής αρχαιότητας επηρέασε το έργο του. «Χρησιμοποίησαν τον χρυσό κανόνα στην αρχιτεκτονική και τη γλυπτική τους, καθώς και στον σχεδιασμό των πόλεων και των ναών τους. Πάντα με ενδιέφερε η αναζήτηση ενός είδους οπτικής τελειότητας, έτσι η γεωμετρία και τα μαθηματικά με επηρέασαν άμεσα. Για μένα η γεωμετρία, συνειδητά και ασυνείδητα υπήρξε  το κλειδί για όλες τις εικόνες», λέει. 

Πλήρης ιστορία

Στην έκθεση, εκτός από τους πίνακες με διαφορετικά εικαστικά μέσα, παρουσιάζονται επίσης μερικές από τις πολύ ενδιαφέρουσες επεξεργασμένες φωτογραφίες του, που απεικονίζουν αρχαιολογικούς χώρους με ζωγραφικές προσθήκες. Τον ρωτώ πώς γεννήθηκε η έμπνευση αυτής της σειράς που δουλεύει από τη δεκαετία του 1990. «Κάθε φορά που κοίταζα την εναέρια κάτοψη ενός μνημείου είχα κάτι σαν όραμα: Ηξερα τι ήταν, και ενστικτωδώς αντιδρούσα τοποθετώντας πάνω του το σχήμα που ταίριαζε. Ανέκαθεν μου άρεσε να δουλεύω σε σειρές, βρίσκω σε αυτό έναν τρόπο να διηγούμαι μια πλήρη ιστορία», απαντά.

i-mathimatiki-armonia-kai-i-ataxia-tis-pandimias2
Κρις Γιανάκος, «Epidauros with Equilateral Triangle», 2012.

Ωστόσο, στις πρόσφατες ενότητες «Pandemic Series» και «Dystopia Series», που επίσης παρουσιάζονται στην έκθεση, η γεωμετρική αρμονία διαρρηγνύεται. Η δυσφορία κυριαρχεί ως σύμπτωμα μιας μεγάλης ανατροπής. Πρόκειται για έργα που πηγάζουν από το υποσυνείδητο –κάτι πρωτόγνωρο για τη δουλειά του Γιανάκου– και  εκφράζουν την αταξία με μια σχεδόν «αυτόματη», «χειρονομιακή» (gestural) εικαστική γραφή. Αυτή η τελευταία εξέλιξη του έργου του μας δίνει την ευκαιρία να συζητήσουμε για την καλλιτεχνική του πορεία έως τώρα: «Μια καριέρα δεν είναι ποτέ ευθύγραμμη», σχολιάζει. «Διαμορφώνεται  καθώς κινείται κανείς από τη μια ενότητα δουλειάς στην επόμενη και έτσι βρίσκει το νήμα που τον συνδέει με το εσωτερικό του όραμα. Η πανδημία ήταν μια παρέκκλιση στη ζωή μας – ήρθε και πλέον φεύγει. Οντως διέκοψε την πορεία μας, αλλά νομίζω ότι πια μπορούμε να συνεχίσουμε το ταξίδι. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου επηρεάστηκα πολύ από την ασθένεια και δημιούργησα ένα εξπρεσιονιστικό σύνολο έργου που αντικατοπτρίζει τον «τόνο» των καιρών».

Η έκθεση «Διαδρομές» με ζωγραφικά έργα-σταθμούς της περιόδου 1980 – 2020, είναι η τρίτη ατομική του Κρις Γιανάκου, που οργανώνει η γκαλερί Citronne. Eχουν προηγηθεί μια ατομική του στον χώρο της γκαλερί το 2008 και μία ακόμη στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Πόρου το 2013. Οι πληροφορίες μας λένε ότι ενδεχομένως μέσα στο καλοκαίρι να υπάρξει μια συμπληρωματική έκθεση, με καινούργια έργα του καλλιτέχνη και πάλι στο Αρχαιολογικό Μουσείο του νησιού. Η έκθεση διαρκεί έως 11 Σεπτεμβρίου.