ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Αυτό το παλαιό κόσμημα της Αίγινας

Το εργαστήριο του ζωγράφου Νίκου Νικολάου εντός του φροντισμένου Nikolaou Residence, μια θάλασσα από φιστικιές

Αυτό το παλαιό κόσμημα της Αίγινας

«Οταν ζούσε, ο Νικολάου είχε δεκάδες γάτες εδώ», μου λέει ο αρχιτέκτων Θοδωρής Ζουμπουλάκης, καθώς ξεκλειδώνει το εργαστήρι του θείου του, του ζωγράφου Νίκου Νικολάου. Μια γάτα προλαβαίνει να τρυπώσει μέσα, η μία από τις δύο που συναντάμε συνεχώς στο Nikolaou Residence, ίσως το ωραιότερο μέρος για να μείνει ένας επισκέπτης στην Αίγινα. Με τη φροντίδα του Θ. Ζουμπουλάκη, το παλαιό κτήμα και τα οικήματα όπου έζησε και δημιούργησε ο Νικολάου από το 1964 έως τον θάνατό του με τη γυναίκα του Αγγέλα Ζουμπουλάκη, απέκτησε αυτό που δικαιούνταν: μεταμορφώθηκε, παραμένοντας όμως πιστό στο αρχικό πνεύμα του μεγάλου ζωγράφου αλλά και σε εκείνο του υπέροχου φυσικού περιβάλλοντος γύρω του.

«Σκεφτόμαστε σοβαρά να κάνουμε εργασίες», λέει ο Θ. Ζουμπουλάκης δείχνοντας το εργαστήριο, «ώστε αυτός ο χώρος να καταστεί επισκέψιμος. Να γίνει ένα είδος μουσείου για την τέχνη του Νικολάου». Με συντροφιά τη λευκή γάτα που δεν λέει να μας αφήσει, στεκόμαστε στο μέσον ενός μεγάλου χώρου που μοιάζει να έχει απομείνει όπως ήταν όταν ζούσε ο ζωγράφος. Φροντισμένος, περιποιημένος από τους απογόνους του πλην όμως δίχως να έχει αλλάξει κάτι από το πώς τον έζησε ο ίδιος ο καλλιτέχνης. Καθώς περιηγούμαστε παρατηρώντας καμβάδες, μικρούς ή μεγαλύτερους πίνακες, σχέδια, γλυπτά, τις περίφημες «θαλασσινές πέτρες» και πολλά βιβλία, νομίζουμε πως ο ζωγράφος από στιγμή σε στιγμή θα εμφανιστεί. Eνα παράθυρο ανοίγει και βλέπουμε τη βεράντα που βλέπει στη θάλασσα. «Εδώ έχω ακούσει απίθανες συζητήσεις του Νικολάου με τον Μόραλη, τον Ελύτη, να συζητάνε ώρες ατελείωτες», σχολιάζει ο Θ. Ζουμπουλάκης.

Υπάρχει μια πολύ συγκινητική ιστορία που αφορά τη φιλία Μόραλη – Νικολάου. Φίλοι όντες από φοιτητές ακόμα, έκαναν μια συμφωνία: όποιος έπαιρνε υποτροφία για το εξωτερικό, να τη μοιραζόταν με τον άλλο. Την πήρε ο Μόραλης, το ποσό μοιράστηκε και ο Νικολάου βρέθηκε στο Παρίσι και στη Ρώμη τα χρόνια 1937-38, όπου ήρθε σε επαφή με ό,τι πιο νέο και πρωτοποριακό γινόταν στον χώρο της τέχνης.

Αυτό το παλαιό κόσμημα της Αίγινας-1
Ο ζωγράφος Νίκος Νικολάου (1909-1986) επί το έργον, στο εργαστήριό του στην Αίγινα.

Οι μελετητές ορίζουν τα χρόνια της καλλιτεχνικής του ωρίμανσης από το 1948 και μετά. Ο έξοχος τόμος «Νικολάου» των εκδόσεων Αδάμ περιλαμβάνει το εμβληματικό κείμενο του Μανόλη Χατζιδάκη στην εφημερίδα «Ελευθερία» τον Δεκέμβριο του 1948 αναφορικά με την ιστορική έκθεση που ο Νικολάου έκανε εκείνη τη χρονιά, όπου αναγνωρίζεται η καλλιτεχνική του εξέλιξη.

«Το σπίτι του Νίκου και της Αγγέλας Ζουμπουλάκη ήταν το ανοιχτό σπίτι όλες τις ώρες. Με τον Νίκο δεν ήξερες πού άρχιζε η Τέχνη του, η ζωγραφική του και πού τελείωνε η Τέχνη της ζωής».

Την προσοχή μου αιχμαλωτίζουν τα πρόσωπα με τα τεράστια μάτια στις περίφημες πέτρες του – σειρά έργων στα οποία επιδόθηκε από το 1972 στην Αίγινα. Οπως γράφει ο Οδυσσέας Ελύτης, οι «θαλασσινές πέτρες του Νικολάου μας παν πολύ μακριά μέσα στις θάλασσες του μύθου».

Τις πέτρες αυτές τις κοιτάζεις αλλά, κυρίως, σε κοιτάζουν αυτές, κρύβοντας έναν ολόκληρο, αθέατο κόσμο μέσα στο αυστηρό, όχι όμως δίχως έναν υπαινικτικό αισθησιασμό, βλέμμα τους. Ο Θ. Ζουμπουλάκης κλειδώνει πάλι το εργαστήριο με μια έγνοια, μην τυχόν κάποια γάτα κλειδώθηκε μέσα. Εχει και άλλα σχέδια και όνειρα για το Nikolaou Residence και ειδικά για το εργαστήριο, ένα καλά κρυμμένο, μα και γνωστό, μυστικό της Αίγινας. Ανανεώνουμε το ραντεβού μας για όταν το μικρό – μεγάλο αυτό μουσείο γίνει πραγματικότητα.

Αυτό το παλαιό κόσμημα της Αίγινας-2
Οι περίφημες «θαλασσινές πέτρες» που ο Νικολάου άρχισε να φιλοτεχνεί το 1972, φωτογραφημένες σήμερα στο εργαστήριό του. 

Αργότερα, καθώς περιπλανιόμαστε στις σουίτες του Nikolaou Residence (το «Ρόδι», την «Ελιά» και το «Φιστίκι» με την κρυφή ταράτσα που βλέπει σε μια θάλασσα από φιστικιές), τα πάντα επιβεβαιώνουν αυτό που έλεγε ο Γιάννης Νεγρεπόντης σε συνέντευξή του: «Το σπίτι του Νίκου και της Αγγέλας (Ζουμπουλάκη) ήταν το ανοιχτό σπίτι όλες τις ώρες. Με τον Νίκο δεν ήξερες πού άρχιζε η Τέχνη του, η ζωγραφική του και πού τελείωνε η Τέχνη της ζωής. Oλα είναι Τέχνη.

Το μεγάλο τραπέζι, αρχαία εστία, πάντα γεμάτο να δεχτεί τον ξένο και το φίλο. (…) Σ’ ένα διαρκώς, πάντα ανοιχτό σπίτι. Το σπίτι με τα δεντρολίβανα, αυτό, το κόσμημα της Αίγινας…».