ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

Η αξιοπερίεργη κάμαρα του Ολαφουρ Ελίασον

gkat_14_2205_page_1_image_0002

Το 1993, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Τόκιο, δημιούργησε ένα ουράνιο τόξο εσωτερικού χώρου, τιθασεύοντας τις δυνάμεις του νερού και του φωτός. Δέκα χρόνια αργότερα, δύο εκατομμύρια ζευγάρια μάτια αντίκρισαν με δέος τον τεχνητό ηλιακό δίσκο που είχε στήσει στην Tate Modern του Λονδίνου. Θα έλεγε κανείς ότι ο Ισλανδοδανός εικαστικός Ολαφουρ Ελίασον οραματίζεται κάτι παραπάνω από μια γεφύρωση της τέχνης, της οικολογίας και της τεχνολογίας: την κατά το δυνατόν πλήρη συνύπαρξή τους. Την εποχή της πανδημίας, με τις online παραστάσεις ή τις ψηφιακές αναμεταδόσεις να τείνουν προς μιαν άχαρη, δισδιάστατη κανονικότητα, κάνει άλλο ένα βήμα προς την ίδια κατεύθυνση: με τη βοήθεια της επαυξημένης πραγματικότητας, επιχειρεί να εμπλουτίσει τη σχέση ανθρώπου και οθόνης.

Λέγεται «Wunderkammer» και ο τίτλος του παραπέμπει στις «συλλογές αξιοπερίεργων αντικειμένων» που εμφανίστηκαν στην Ευρώπη του 16ου αιώνα, σε δωμάτια ανοιχτά για το κοινό· περίπου σαν προάγγελοι των κατοπινών μουσείων. Πρόκειται για μια εφαρμογή για «έξυπνες συσκευές», που ο Ελίασον δημιούργησε από κοινού με την Acute Art, μια εταιρεία παραγωγής εικονικής και επαυξημένης πραγματικότητας, που έχει συνεργαστεί αναλόγως και με άλλους καλλιτέχνες, όπως ο KAWS (κατά κόσμον Μπράιαν Ντόνελι). Ισως όλα αυτά ακούγονται σε μερικούς ελαφρώς δυστοπικά, ας μην πάμε όμως ακόμη εκεί: το «Wunderkammer» σου δίνει τη δυνατότητα να καλωσορίσεις στο δωμάτιό σου (με τη μεσολάβηση της οθόνης φυσικά) έναν ήλιο, ένα σύννεφο ή το μεγαλειώδες Βόρειο Σέλας· να συναναστραφείς στην κουζίνα σου έναν παιχνιδιάρη θαλάσσιο παπαγάλο ή να κυνηγήσεις κάτω από τον καναπέ σου, πάντα με την οθόνη ανά χείρας, ένα μικρό σκαθάρι· στα αλήθεια, μια αξιοπερίεργη –στα μάτια ενός έγκλειστου– ψηφιακή συλλογή, από φυσικά φαινόμενα αλλά και από μικρά τεχνουργήματα προερχόμενα από το στούντιο του Ελίασον, που με τον καιρό θα αυξάνονται, φιλοδοξώντας να διαρρήξουν εννοιολογικά τη μονοσήμαντη καθημερινότητα των αναγκαστικών περιορισμών.

«Σήμερα, που η σωματική αποστασιοποίηση καθοδηγεί τις ζωές μας, το να περιβαλλόμαστε από πράγματα και από ατμόσφαιρες που έχουν σημασία για εμάς, είναι πιο καίριο από ποτέ», έλεγε πρόσφατα ο Ελίασον στον ιστότοπο Nowness. «Ο μόνος χώρος που παραμένει κοινωνικά περιπετειώδης, είναι ο ψηφιακός», συμπλήρωνε. Δηλαδή, θα αναρωτιόταν κανείς, η τεχνικά επαυξημένη σχέση του ανθρώπου με τη φύση και τα πράγματα δεν τον αποξενώνει έτι περαιτέρω από αυτά; «Είμαι αρκετά μεγάλος ώστε να πιστεύω ότι τόση ψηφιακή παρουσία μάς αποκόβει, μας διαχωρίζει», κατέληγε ο Ισλανδοδανός. «Η επαυξημένη πραγματικότητα θα είναι από εκείνα τα στοιχεία που θα φέρουν την κομψότητα, την ποιότητα, ειδάλλως όλοι θα είμαστε κολλημένοι μια ζωή μπροστά σε μια επίπεδη οθόνη. Με ενδιαφέρει να δω πώς θα αντιδράσουν οι άνθρωποι σε αυτό, τι θα μάθουν, πώς θα μπουν σε μια διαδικασία αλλαγής ορισμένων από τις θεμελιώδεις αρχές και αξίες».