ΒΙΒΛΙΟ

Οι εμφανείς και οι αόρατες συνέπειες της πανδημίας

oi-emfaneis-kai-oi-aorates-synepeies-tis-pandimias-2373053

Tέσσερις από τους πιο γνωστούς και ευπώλητους Ευρωπαίους συγγραφείς: ο διάσημος Γάλλος φιλόσοφος και μυθιστοριογράφος Πασκάλ Μπρικνέρ, η βραβευμένη Βρετανίδα Κλερ Μάκιντος, ο Γερμανός μετρ του ψυχολογικού θρίλερ Σεμπάστιαν Φίτσεκ και ο Ισπανός Πάμπλο Γκουτιέρεθ, από τις πιο ενδιαφέρουσες νέες λογοτεχνικές «φωνές».

Εχουν διαφορετικές διαδρομές και επιρροές, διαφορετικά στυλ γραφής, ακόμα και κοσμοθεωρίες, όμως να που στις μέρες της πανδημίας «συναντώνται» στις σελίδες της «Κ» και μοιράζονται τον ίδιο φόβο απέναντι στον κορωνοϊό, καθώς και την ίδια αγωνία για το πώς θα συνεχίσει να επηρεάζει τη ζωή μας ακόμα κι όταν η θύελλα θα έχει πλέον κοπάσει.

Τους ρωτήσαμε ποιος είναι ο ρόλος των διανοουμένων σε μια τόσο κρίσιμη συγκυρία αν θα μας αλλάξει αυτή η περιπέτεια και ποιον εαυτό μας θα αποκαλύψει, τον καλό ή τον κακό, της ενσυναίσθησης ή του εγωισμού αν οι ηγεσίες και οι ιδεολογίες θα αντέξουν τους κραδασμούς της πανδημίας και με ποιον τρόπο ποια είναι η νέα τους καθημερινότητα, της καραντίνας, και τι τους έχει λείψει περισσότερο. Τι θα κάνουν, δηλαδή, την πρώτη ημέρα της «ελευθερίας» τους, μόλις τα αυστηρά περιοριστικά μέτρα αρθούν. Ιδού τι μας απάντησαν. 

Κλερ Μάκιντος, Βρετανία
Σαν σε δυστοπικό μυθιστόρημα

oi-emfaneis-kai-oi-aorates-synepeies-tis-pandimias0
Αν περάσουμε την περιπέτεια χωρίς να καταρρεύσει η παγκόσμια οικονομία, «θα δούμε καλά πράγματα να συμβαίνουν», πιστεύει η Κλερ Μάκιντος. CHARLIE HOPKINSON
 

Σκέφτομαι συνεχώς τις τελευταίες εβδομάδες ότι η πραγματικότητα που βιώνουμε ξεπερνάει και την πιο αχαλίνωτη φαντασία. Κάθε καινούργια μέρα που ξημερώνει είναι ολοένα και πιο σουρεαλιστική, λες και ζούμε μέσα σε δυστοπικό μυθιστόρημα. Ναι, θα μπορούσα, ίσως, να έχω γράψει ένα βιβλίο με αυτό το θέμα, αλλά είμαι σίγουρη ότι ο εκδότης μου θα το είχε απορρίψει, με το σκεπτικό ότι θα ήταν παρατραβηγμένο και εντελώς μη πειστικό…

Οι χώρες χρειάζονται ισχυρές ηγεσίες σε τέτοιες δύσκολες συγκυρίες, όταν όλοι αποζητούμε καθοδήγηση, για να νιώσουμε ασφάλεια. Και δεν αναφέρομαι μόνο στο πολιτικό επίπεδο. Ηγέτες, ευτυχώς, εμφανίζονται πια και σε τοπικό επίπεδο, στις πόλεις και στις γειτονιές: οι εργαζόμενοι στα νοσοκομεία, γιατροί και νοσηλευτές, οι δάσκαλοι, οι αστυνομικοί, οι εθελοντές είναι όλοι ηγέτες, κατά κάποιον τρόπο, μια και από τη δική τους αποτελεσματικότητα θα διασφαλιστεί αν η κοινωνία μας θα συνεχίσει να «λειτουργεί» ή όχι. Σε ό,τι αφορά την πατρίδα μου, καλό θα ήταν οι κομματικοί ταγοί να αφήσουν προς το παρόν στην άκρη τις πολιτικές διαφορές τους και να θέσουν την υγεία και την ευημερία των πολιτών στο επίκεντρο των αποφάσεών τους.

Ο ρόλος των διανοουμένων; Πάντα τους χρειαζόμαστε, όπως και κάθε δημιουργικό άνθρωπο.

Η βοήθεια της τέχνης

Η τέχνη μάς βοηθά να κατανοούμε τον κόσμο γύρω μας, είτε είμαστε πομποί, δηλαδή καλλιτέχνες, είτε δέκτες, δηλαδή κοινό. Γι’ αυτό και είναι απαραίτητο σε αυτή την κρίσιμη συγκυρία να εκτιμηθούν και να στηριχθούν όλες οι «δημιουργικές βιομηχανίες» – όλες οι μορφές τέχνης. Για να είμαι απολύτως ειλικρινής πάντως, εγώ καταβάλλω εναγώνιες προσπάθειες μήπως μπορέσω και συγκεντρωθώ στο γράψιμο. Στο μυαλό μου επικρατεί χάος, ακριβώς όπως και στον κόσμο γύρω μου, και δεν είναι καθόλου εύκολο. Ελπίζω να ανακτήσω σταδιακά τον αυτοέλεγχό μου.

Αν καταφέρουμε να περάσουμε αυτή την περιπέτεια χωρίς να καταρρεύσει η παγκόσμια οικονομία, είμαι σίγουρη ότι θα δούμε καλά πράγματα να συμβαίνουν. Οι δεσμοί στις κοινότητες είναι πιο ισχυροί από ποτέ οι επιχειρήσεις συνειδητοποιούν ότι η τηλεργασία είναι εξίσου αποδοτική το περιβάλλον έχει ήδη ωφεληθεί σε μεγάλο βαθμό, μια και η ατμοσφαιρική ρύπανση έχει μειωθεί σημαντικά.

Δεν ξέρω βέβαια αν ο καλός ή ο κακός μας εαυτός θα αποδειχθεί ισχυρότερος στη μετά κορωνοϊό εποχή. Με τρομάζει να βλέπω εκείνους που αδειάζουν τα ράφια των σούπερ μάρκετ αδιαφορώντας για τους υπόλοιπους συμπολίτες τους ή που δεν εφαρμόζουν τα μέτρα προφύλαξης, θέτοντας σε κίνδυνο όχι μόνο τον εαυτό τους αλλά και άλλους. Από την άλλη, βλέπω πολλούς ανθρώπους να συμπαραστέκονται ουσιαστικά –στους φίλους, στους συναδέλφους, στους γείτονές τους– και θέλω να πιστεύω ότι η ενσυναίσθηση θα νικήσει στο τέλος.

Η ζωή μου, ως συγγραφέα, ανέκαθεν ήταν μοναχική, οπότε η καραντίνα δεν με δυσκολεύει. Μου λείπουν τα ταξίδια, μακάρι να μπορούσα να ξανασυναντήσω τους αναγνώστες μου στο εξωτερικό, αλλά η τεχνολογία ευτυχώς παρέχει δυνατότητες που, αν αξιοποιηθούν, μειώνουν τις αποστάσεις. Από την άλλη, επειδή τα σχολεία παραμένουν κλειστά και τα παιδιά μου είναι στο σπίτι, προσπαθώ να συνδυάσω τις υποχρεώσεις της δουλειάς μου με τα καθήκοντα της μαμάς.

Δεν θα σας κρύψω ότι νιώθω φόβο. Οχι για μένα, για τους άλλους. Οχι μόνο για τους δικούς μου ανθρώπους και όχι μόνο την ασθένεια. Φοβάμαι για το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό του οποίου οι αντοχές δοκιμάζονται· για τους ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων που ίσως κλείσουν· για τους ελεύθερους επαγγελματίες που έχουν μείνει μετέωροι· για τις οικογένειες που δεν έχουν πια έσοδα. Είναι τρομακτικοί αυτοί οι καιροί…

Δεν σταματώ όμως να σκέφτομαι το μετά. Τι θα κάνω την πρώτη μέρα «ελευθερίας»; Θα γευματίσω στο αγαπημένο μου εστιατόριο. Μόνη! Λατρεύω την οικογένειά μου, αλλά έχω ήδη αρχίσει να… εκλιπαρώ για λίγη μοναξιά.

Τα μυθιστορήματα της Κλερ Μάκιντος «Σε είδα» και «Ξέχασέ με» κυκλοφορούν στην Ελλάδα από το Μεταίχμιο. Υπό έκδοση είναι ένα ακόμη βιβλίο της, το «Μετά το τέλος». 

Σεμπάστιαν Φίτσεκ, Γερμανία
Ενα στρες τεστ για όλη την κοινωνία

oi-emfaneis-kai-oi-aorates-synepeies-tis-pandimias2
«Μόλις αρθούν τα αυστηρά μέτρα, θα πάω σε ένα ταξιδιωτικό πρακτορείο για να κανονίσω διακοπές στην Ελλάδα», λέει ο Σεμπάστιαν Φίτσεκ. GENE GLOVER / AGENTUR FOCUS
 

Ποτέ μέχρι σήμερα δεν έχουμε έρθει αντιμέτωποι με μια παγκόσμια κρίση αυτής της μορφής. Είναι πράγματι ένα στρες τεστ για ολόκληρη την κοινωνία. Ολα τα κράτη βρίσκονται στην ίδια βάρκα, την οποία δυσκολεύονται να κουμαντάρουν. Και, όπως συμβαίνει και στον πόλεμο, αυτή η καταστροφή θα βγάλει ό,τι καλύτερο αλλά, δυστυχώς, και ό,τι χειρότερο κρύβουμε μέσα μας οι άνθρωποι.

Ομως προσπαθώ να θυμάμαι κάτι που συνήθιζε να λέει η μητέρα μου: «Οταν συμβαίνει κάτι κακό, να στρέφεις το βλέμμα σου στους καλούς Σαμαρείτες τους πυροσβέστες, τις νοσοκόμες, τους γιατρούς, τους εθελοντές. Θα διαπιστώσεις πως είναι πάντα περισσότεροι από εκείνους που προξένησαν τον όλεθρο ή που τον χρησιμοποιούν προς όφελός τους»…

Παιδεία και επιστήμη

Η κρίση που βιώνουμε δεν μπορεί να επιλυθεί με αυθαίρετες εικασίες, εμπρηστικό λόγο και προπαγάνδα, παρά μόνο να αναλυθεί με βάση τα επιστημονικά δεδομένα και να τεθεί υπό έλεγχο με σαφείς οδηγίες, καθώς και τεχνολογικά και ιατροφαρμακευτικά μέσα. Μας αποδεικνύει τη ζωτική σημασία που έχουν η παιδεία και η επιστήμη για το κοινό καλό. Δεν πιστεύω, πάντως, ότι θα έχει σοβαρές μακροπρόθεσμες συνέπειες, ούτε αρνητικές ούτε θετικές.

Δυστυχώς ο άνθρωπος ξεχνάει πολύ γρήγορα μόλις η ζωή επανέρχεται στους κανονικούς ρυθμούς της. Και απωθεί τις δυσάρεστες καταστάσεις από το μυαλό του, όπως συνέβη, φερ’ ειπείν, μετά την οικονομική κρίση. Εύχομαι μονάχα να αναπτύξουμε ένα παγκόσμιο σχέδιο για την αντιμετώπιση των πανδημιών, ώστε να μην μας ξαναβρεί απροετοίμαστους κάτι τέτοιο.

Σε προσωπικό επίπεδο τώρα, ευτυχώς, ως συγγραφέας είμαι μαθημένος να εργάζομαι στο σπίτι. Μόνο που αυτόν τον καιρό έχω πάθει εθισμό με την ενημέρωση. Περνάω περίπου οκτώ ώρες κάθε μέρα στο Διαδίκτυο! Μετά βίας κρατιέμαι να μη διαβάζω συνεχώς ειδήσεις. Κι αυτός είναι ένας από τους λόγους που ξεκίνησα στο Instagram την εκστρατεία #wirschreibenzuhause (#γράφουμεστοσπίτι), όπου μαζί με τους ακολούθους μου γράφουμε μια συλλογή διηγημάτων, η οποία θα κυκλοφορήσει μετά το τέλος της κρίσης και τα έσοδά της θα διατεθούν για τη στήριξη των πληγέντων βιβλιοπωλών. Ολοι οι συγγραφείς, όπως και ο εκδοτικός οίκος, έχουν παραιτηθεί από τα δικά τους δικαιώματα.

Φυσικά και φοβάμαι. Οι συγγραφείς θρίλερ πρέπει να μπορούν να νιώσουν φόβο ακόμα και σε ακίνδυνες καταστάσεις· αλλιώς πώς θα γράφαμε γι’ αυτόν; Και, όπως είναι λογικό, σε τέτοιες εποχές πραγματικής κρίσης, όταν ο ανθρώπινος πόνος πολλαπλασιάζεται, οι άγρυπνες νύχτες είναι… εξασφαλισμένες.

Ξέρετε, έχω ήδη γράψει ένα βιβλίο με θέμα έναν ιό που εξαπλώνεται, το «Noah». Αλλά θα ευχόμουν να είχαν παραμείνει όλα αυτά στη σφαίρα της μυθοπλασίας. Σήμερα δεν θα επέλεγα πλέον αυτή τη θεματική, διότι θεωρώ πως η πραγματικότητα δεν ενδείκνυται για ψυχαγωγικούς σκοπούς. Προτιμώ να προκαλώ ανατριχίλα στους αναγνώστες μου με τη φαντασία μου παρά να εκμεταλλεύομαι τον αληθινό ανθρώπινο πόνο.

Το πρώτο πράγμα που θα κάνω μόλις αρθούν τα αυστηρά περιοριστικά μέτρα θα είναι να πάω σε μια καφετέρια, να απολαύσω τον καφέ μου, και αμέσως μετά σε ένα ταξιδιωτικό πρακτορείο, για να κανονίσω διακοπές στην Ελλάδα.

Τα βιβλία του Σεμπάστιαν Φίτσεκ κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Διόπτρα, σε μετάφραση Δέσποινας Κανελλοπούλου, η οποία μας βοήθησε να αποδώσουμε στα ελληνικά αυτό το κείμενο. Την ευχαριστούμε.

Πάμπλο Γκουτιέρεθ, Ισπανία
Ισως να μην είμαστε ξανά τρυφεροί όσο πριν

oi-emfaneis-kai-oi-aorates-synepeies-tis-pandimias4
«Η αυξανόμενη αίσθηση ανασφάλειας μας οδηγεί να απαρνηθούμε τις προσωπικές ελευθερίες», λέει με ανησυχία ο Πάμπλο Γκουτιέρεθ. 
 

Νομίζω πως όλοι έχουμε την αίσθηση ότι, κατά κάποιον τρόπο, αυτή την πανδημία την έχουμε ήδη ζήσει, έστω και μέσα από τις εμπειρίες – υποκατάστατα που μας προσφέρει η μυθοπλασία. Στην πραγματικότητα, με εκπλήσσει η φυσικότητα με την οποία υιοθετήσαμε τις βάναυσες αλλαγές που προέκυψαν στις ζωές μας, μέσα σε λίγες μόνον ημέρες, και καταλαβαίνω ότι ο λόγος είναι η εξοικείωσή μας με τη δυστοπική λογοτεχνία δεκαετίες τώρα, από τα πρώτα φουτουριστικά μυθιστορήματα μέχρι σειρές όπως το «Black Mirror» ή το «Years and Years», που πάλιωσαν ξαφνικά.

Οι ηγέτες ενισχύονται σε περιόδους κρίσης, όπως λένε η πολιτική θεωρία και η πρόσφατη μνήμη μας, ειδικά όταν η κρίση είναι αιφνίδια και δεν έχει προκληθεί από ανικανότητα ή διαφθορά. Ο ιός, βέβαια, δεν έχει ιδεολογία ούτε πολιτική σκέψη· με αυτό το δεδομένο, είναι ο τέλειος εχθρός που θα ήθελε να αντιμετωπίσει ένας ηγέτης, με τον κυνισμό του Μακιαβέλι, για να ενισχύσει το προφίλ του στην κοινή γνώμη. Ωστόσο, τουλάχιστον στη χώρα μου, ο ιός ήρθε συνοδευόμενος από μεγάλη κυβερνητική αστάθεια και οι πρώτες κινήσεις υπήρξαν εσφαλμένες και γεμάτες σκιές. Είναι ακόμη νωρίς για να πούμε τι είδους πολιτική τάξη θα κληρονομήσουμε από αυτή την κρίση. Αλλά είναι ανησυχητικό αν σκεφτούμε ότι, όπως συνέβη και με τα κύματα τρομοκρατικών επιθέσεων, η αυξανόμενη αίσθηση ανασφάλειας μας οδηγεί να απαρνηθούμε τις προσωπικές ελευθερίες. Η περίπτωση της Ουγγαρίας, για παράδειγμα, είναι ιδιαίτερα ανησυχητική.

Οι διανοούμενοι

oi-emfaneis-kai-oi-aorates-synepeies-tis-pandimias6
Νέα Ορλεάνη, μία από τις άδειες, «βουβές» πόλεις που φιλοτέχνησε ο Αμερικανός ζωγράφος Εντουαρντ Χόπερ (1950).

Για τον ρόλο των διανοουμένων, πιστεύω ότι τον λόγο τώρα έχει η επιστήμη. Η σκέψη, η ανάλυση των γεγονότων δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί την ώρα που συμβαίνουν τα γεγονότα, ιδίως μάλιστα όταν τα πάντα αλλάζουν με τέτοια ταχύτητα. Και όπως ισχύει και για την κοινή γνώμη, οι διανοούμενοι νιώθουν ανησυχία και αβεβαιότητα.

Από την άλλη, αν κάτι μας διδάσκει αυτός ο ιός είναι ότι ούτε η επιστημονική αλήθεια υπάρχει. Ή έστω ότι η επιστημονική αλήθεια δεν μπορεί να συλλάβει τα πάντα, δεν μπορεί να φωτίσει τα πάντα. Ενας ιός είναι ένας πολύ απλός οργανισμός, ένα στοιχειώδες φορτίο γενετικού υλικού που δεν μπορεί καν να αναπαραχθεί αφ’ εαυτού του, και παρά τη φαινομενικά οργανική απλότητά του περιστοιχίζεται από πολλά αινίγματα· δεν ξέρουμε με βεβαιότητα από πού προήλθε, για ποιο λόγο δεν προσβάλλει τα παιδιά, γιατί τελικά αποδεικνύεται τόσο επιθετικός ενώ θα έπρεπε να «συμπεριφέρεται» σαν μια απλή γρίπη, γιατί δεν είναι το ίδιο δριμύς σε αναπτυσσόμενες χώρες…

Δύο πράγματα με προβληματίζουν σχετικά με αυτό: Αφενός, η υπακοή με την οποία δεχτήκαμε κάποια ακραία περιοριστικά μέτρα και την απώλεια των φυσικών μας δικαιωμάτων· αφετέρου, οι πολιτισμικές αλλαγές που μπορεί να επιφέρει αυτό στις σχέσεις μας. Η τεχνολογία ήδη μας είχε απομακρύνει από τη σωματική επαφή (είναι εντυπωσιακές οι μελέτες για τις ελάχιστες προσωπικές και ερωτικές σχέσεις των νέων οι οποίοι ήδη γεννήθηκαν στον κόσμο των κοινωνικών δικτύων) και ενδέχεται να μην είμαστε ποτέ ξανά τόσο ανοιχτοί, τόσο εξωστρεφείς και τόσο τρυφεροί όσο ήμασταν, ειδικά σε μια χώρα όπως η δική μου.

Δεν ξέρω αν η πανδημία μάς κάνει να βγάζουμε προς τα έξω τον καλό ή τον κακό εαυτό μας. Μάλλον και τα δύο. Υπάρχει ένα κέλυφος φαινομενικής αλληλεγγύης και εθνικής ομοψυχίας, υποστήριξης προς τους υγειονομικούς και την αστυνομία, αλλά πιστεύω είναι εύθραυστο. Επίσης έχουν διαπιστωθεί φαινόμενα εγωισμού και απληστίας (οι ουρές στα σούπερ μάρκετ), υποκινημένες από τον φόβο. Μεταξύ της ενσυναίσθησης και του εγωισμού, νομίζω ότι η κρίση μάς αποκάλυψε άλλο ένα πρόσωπο των κοινωνιών μας: την υποταγή, την υπακοή.

Ο εγκλεισμός

Στη χώρα μου τα μέτρα είναι πολύ ακραία. Εχω δύο μικρά παιδιά και η αίσθηση του εγκλεισμού και της μη κανονικότητας είναι αποπνικτική. Για την ώρα, τα έχουμε καταφέρει με σχετική ηρεμία.

Ναι, φοβάμαι. Οχι μόνο τον ιό, αλλά τη βάναυση οικονομική κρίση που μας περιμένει· ακόμη και αν η ανάκαμψη είναι τόσο ραγδαία όσο και η πτώση, πολλοί δεν θα καταφέρουν να επανέλθουν. Επίσης την αυταρχικότητα που έχουν επιδείξει οι κυβερνήσεις, δημιουργώντας μια κατάσταση αστυνομοκρατίας και εξαίρεσης – ούτε μία κριτική ούτε μία αντίθετη άποψη.

Το πρώτο πράγμα που θα κάνω μετά την περιπέτεια; Θα πάω στην παραλία με τα παιδιά μου. Θα κολυμπήσω μαζί τους στη θάλασσα. Επίσης θα πάω να δω τη μητέρα μου, η οποία είναι ηλικιωμένη και ζει μόνη αυτή την κατάσταση, με μεγάλη αγωνία.

Από τις εκδόσεις Καστανιώτη κυκλοφορεί το μυθιστόρημα του Πάμπλο Γκουτιέρεθ «Τα ανατρεπτικά βιβλία», ενώ ετοιμάζεται και το νέο του βιβλίο με τίτλο «Κομμένα κεφάλια» σε μετάφραση της Ιφιγένειας Ντούμη, την οποία ευχαριστούμε θερμά για την αρωγή της στην απόδοση της συνέντευξης.

Πασκάλ Μπρικνέρ, Γαλλία
Θα ζούμε με φόβο, θα συμβιώνουμε από απόσταση

oi-emfaneis-kai-oi-aorates-synepeies-tis-pandimias8
«Η πανδημία ήρθε να μας θυμίσει πως ούτε εμείς είμαστε αθάνατοι, ούτε η επιστήμη παντοδύναμη», επισημαίνει ο Πασκάλ Μπρικνέρ.

Aυτή τη στιγμή οι θάνατοι στη Γαλλία έχουν ξεπεράσει τις 9.000. Βέβαια, δεν είναι η πιο δύσκολη κατάσταση που έχουμε ζήσει· τον Αύγουστο του 2003, σχεδόν 15.000 άνθρωποι πέθαναν από τον καύσωνα. Πάντως, όπως και στη Βρετανία, έγιναν πολλά λάθη. Δεν πήραμε μέτρα όταν έπρεπε. Στα νοσοκομεία μας δεν υπάρχουν αρκετές μάσκες ούτε αναπνευστήρες. Πρέπει να εκλιπαρούμε από τη μια τους Κινέζους να μας στείλουν εξοπλισμό κι από την άλλη τους Γερμανούς να πάρουν Γάλλους ασθενείς στις δικές τους μονάδες εντατικής θεραπείας.

Για τον Εμανουέλ Μακρόν ο χειρισμός της κρίσης είναι ένα κρας τεστ. Αν καταφέρει να αντεπεξέλθει, θα επανεκλεγεί σίγουρα. Βλέπετε, δεν έχει και κανέναν αντίπαλο της προκοπής. Και ο Ζαν-Λικ Μελανσόν και η Μαρίν Λεπέν είναι «λίγοι». Συμβαίνει και σε άλλες χώρες και είναι τρομακτικό: δεν υπάρχουν άξιοι ηγέτες στους οποίους οι πολίτες να μπορούν να βασιστούν, δεν έχουμε επιλογές. Κάθε λαός πρέπει μόνος του να πορευθεί μέσα σε αυτή την καταιγίδα. Η Δεξιά και η Αριστερά καταρρέουν ταυτόχρονα, η άκρα Δεξιά και η άκρα Αριστερά μόνο κραυγάζουν και δεν έχουν τίποτα ουσιαστικό να προτείνουν.

Πιστεύω ότι η πανδημία ήταν λάθος των Κινέζων. Υποτίμησαν τον κίνδυνο, πολύ πριν η είδηση για τον κορωνοϊό μαθευτεί στη Δύση. Σίγουρα θα εκπλαγείτε με αυτό, αλλά συμφωνώ με τον Ντόναλντ Τραμπ: είναι κινεζικός ο ιός. Αλλωστε, δεν είναι η πρώτη φορά που μια τόσο επικίνδυνη επιδημία έρχεται από την Ανατολή. Τον Δρόμο του Μεταξιού ακολούθησε και η Μαύρη Πανώλη, που υπολογίζεται ότι σκότωσε 100-200 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ευρώπη και στην Ασία. Η διαφορά είναι ότι τότε χρειάστηκαν μερικά χρόνια για να εξαπλωθεί (1346-1349). Σήμερα οι ιοί ταξιδεύουν γρηγορότερα.

Σκέφτομαι πώς θα είναι ο κόσμος μετά την πανδημία. Με δεδομένο ότι ο Τραμπ είναι ένας ηγέτης… απών και κάνει το ένα λάθος μετά το άλλο, η Ρωσία και η Κίνα θα προσπαθήσουν να πάρουν τον έλεγχο του πλανήτη. Η Κίνα έχει, ίσως, περισσότερες πιθανότητες να το πετύχει: είναι καλύτερα οργανωμένη και ισχυρότερη. Δεν αρκούν όμως η πολιτική και οικονομική δύναμη. Η Κίνα δεν είναι τόσο ελκυστική. Βρίσκει ισχυρό ανάχωμα: την αμερικανική κουλτούρα. Ο πλανήτης μιλάει αγγλικά, βλέπει αμερικανικές ταινίες και σειρές…

Πώς θα είναι η Ευρώπη μετά; Η τωρινή κρίση αποδεικνύει για μία ακόμα φορά τον τεράστιο, εξοργιστικό εγωισμό των χωρών του βορρά. Το χάσμα με τον νότο γίνεται ολοένα και πιο βαθύ. Κι αυτό είναι κάτι που επίσης πρέπει να μας φοβίζει. Πλησιάζει η ώρα που η Ευρωπαϊκή Ενωση θα κληθεί να αποφασίσει για το μέλλον της. Θέλει να γίνεται μεγαλύτερη, να διευρύνεται με την προσχώρηση κι άλλων χωρών; Ή ισχυρότερη, αποκτώντας όμως πραγματική δύναμη: δική της κυβέρνηση, πρόεδρο, ακόμα και στρατό; Δεν έχω απάντηση, οφείλουμε όμως όλοι να το σκεφτούμε. Κι ελπίζω να πάρουμε, τουλάχιστον, το μάθημά μας και η επόμενη πανδημία να μας βρει καλύτερα προετοιμασμένους.

Οι δύο όψεις

Από όσα ζούμε θα βγούμε καλύτεροι και χειρότεροι, ταυτόχρονα. Γιατί ο κίνδυνος και η απειλή αποκαλύπτουν όλες τις πτυχές της ανθρώπινης φύσης – τις πιο φρικτές και τις πιο ευγενείς. Βλέπω τους γιατρούς και τους νοσηλευτές που εργάζονται νυχθημερόν με αυτοθυσία, αψηφώντας τον κίνδυνο να εκτεθούν στον ιό, κι αυτούς που φτιάχνουν δίκτυα αλληλεγγύης για τους πιο αδύναμους συμπολίτες μας. Βλέπω όμως και άλλους: τους γείτονες αυτών των γιατρών και των νοσοκόμων που τους ζητούν να μην επιστρέψουν στα σπίτια τους για να μην τους μεταδώσουν τον ιό και κρεμούν σχετικές ανακοινώσεις στις εισόδους των πολυκατοικιών. Ή όσους αδειάζουν τα ράφια των σούπερ μάρκερ χωρίς να ενδιαφέρονται για κανέναν. Βλέπω την ενσυναίσθηση, αλλά και την κακία.

Ο ρόλος των πνευματικών ανθρώπων; Να κατευνάζουν τον θυμό των ανθρώπων, να τους βοηθούν να χαλιναγωγήσουν τον φόβο και να τους διδάσκουν την ταπεινότητα, υπενθυμίζοντας την κοινή μας αδυναμία: ο θάνατος είναι ο μόνιμος σύντροφός μας, από τη μέρα που γεννιόμαστε. Η πανδημία ήρθε να μας θυμίσει πώς ούτε εμείς είμαστε αθάνατοι ούτε η επιστήμη παντοδύναμη.

Στη δική μου καραντίνα πρωταγωνιστεί η κύρια ενασχόλησή μου και στην «κανονική» μου ζωή: το γράψιμο. Μόνο που στερούμαι την παρέα των δικών μου ανθρώπων: η σύντροφός μου βρίσκεται στο Βέλγιο, η κόρη μου επέστρεψε από τις ΗΠΑ και μένει με τη μητέρα της, ο γιος μου (ο οποίος νόσησε από COVID-19 αλλά ευτυχώς είναι καλά) και η οικογένειά του ζουν αλλού, οπότε το τηλέφωνό μου δεν σταματά να χτυπά. Οι μόνοι άνθρωποι που βλέπω είναι οι αστυνομικοί οι οποίοι μου ζητούν τα χαρτιά μου, όποτε βγαίνω για τζόγκινγκ στους άδειους δρόμους της γειτονιάς μου. Κατά τα λοιπά, τρώω πολύ, όπως όλοι, και γελάω με τα ανέκδοτα για το πόσο πιο παχείς θα μας βρει το καλοκαίρι.

Μόλις αρθούν τα αυστηρά μέτρα, ανυπομονώ να υποδεχθώ τη γυναίκα μου στο σπίτι. Αλλά δεν έχω ψευδαισθήσεις: αυτή η αρρώστια θα αλλάξει πολλά. Δεν θα ξέρουμε αν οι φίλοι που θα καλέσουμε για φαγητό, για παράδειγμα, είναι φορείς ή όχι. Θα κοιτάμε καχύποπτα όποιον συναντάμε στον δρόμο. Αν νομίζετε ότι σε λίγους μήνες τα καφέ στο Παρίσι ή τα σινεμά στο Σιάτλ θα είναι όπως πριν, γελιέστε. Μέχρι να βρεθεί αποτελεσματικό εμβόλιο, θα ζούμε με τον φόβο και θα συμβιώνουμε από απόσταση.

Τα βιβλία του Πασκάλ Μπρικνέρ «Ενας καλός γιος», «Τα μαύρα φεγγάρια του έρωτα», «Ο γάμος από έρωτα έχει αποτύχει;», «Το παράδοξο του έρωτα» και «Η σοφία του χρήματος» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πατάκη.