ΒΙΒΛΙΟ

Σκαπανείς του ’21 για παιδιά

skapaneis-toy-21-gia-paidia-561388141

Από τις πρώτες φυλλάδες που κυκλοφορούσαν τον 19ο αιώνα ώς την πληθώρα των εκδόσεων του καιρού μας, η ηρωική λογοτεχνία όπως την αντιλαμβανόταν το παρελθόν στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στο «1821». Σήμερα, με αφορμή τα 200 χρόνια, η περί τον Αγώνα φιλολογία και παραφιλολογία επιτρέπει επανεκτίμηση και νέο βλέμμα στις εκδόσεις εκείνες που βρίσκει κανείς στα παλαιοβιβλιοπωλεία και που ανακαλούν μια άλλη εκδοτική αντίληψη, αλλά και ένα ψυχικό υπόβαθρο διαφορετικού βάθους. Σε κάθε περίπτωση, θετική παράμετρος της επετείου του 200 χρόνων είναι και η καταγραφή των διαφορετικών εκδοχών του πατριωτισμού, της επίσημης και της λαϊκής εκδοχής του Αγώνα, αλλά και –εν προκειμένω– η διάχυση της ηρωικής λογοτεχνίας σε παιδιά και εφήβους.

Μεταπολεμικά, η εκδοτική αναγέννηση, που επιταχύνθηκε μετά το 1960, περιέλαβε και την πατριωτική, λεγόμενη, λογοτεχνία είτε με νέους θρύλους είτε με μεταγραφές και διασκευές παλαιών ιστοριών, πολλές από τις οποίες ήταν και αυτές εμπνευσμένες με τη σειρά τους από τη δημώδη παράδοση. Πρόσφατα φυλλομετρούσα το βιβλίο της Γαλάτειας Καζαντζάκη «Μια μικρή ηρωίδα» στις ιστορικές εκδόσεις Ν. Αλικιώτης & Υιοί και στη σειρά «Το βιβλίο του παιδιού» που διηύθυνε η Αντιγόνη Μεταξά τις δεκαετίες ’40 και ’50. Με εικονογράφηση του χαράκτη Αλέξανδρου Κορογιαννάκη, η έκδοση αυτή είναι από μόνη της μια υπόμνηση για την παραγωγή παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας πριν από μερικές δεκαετίες. Αντιστοίχως, τα βιβλία του Τάκη Λάππα, γεννημένου στη Λιβαδειά το 1904, είχαν μεγάλη κυκλοφορία και έβγαιναν τότε από τις εκδόσεις του Πεχλιβανίδη. Ο Λάππας είχε ειδικευθεί στην ιστορική βιογραφία και τα βιβλία του συνοδεύονταν από εικονογράφηση σπουδαίων καλλιτεχνών, όπως ο Παύλος Βαλασάκης στη βιογραφία του Ανδρέα Μιαούλη –ανάμεσα σε τόσα άλλα– την οποία ξεφυλλίζω σε έκδοση της δεκαετίας του 1960. Ολη αυτή η λογοτεχνική παρακαταθήκη, που σε μεγάλο βαθμό κυκλοφορεί ακόμη από σύγχρονους εκδότες, ανοίγει δρόμους μελέτης.