ΒΙΒΛΙΟ

Ανδρες σε κρίση: το σύνδρομο του Ντον Ντρέιπερ

andres-se-krisi-to-syndromo-toy-nton-ntreiper-2022346

​Το 1969 κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το μυθιστόρημα «Το σύνδρομο του Πόρτνοϊ» (εκδ. Πόλις), του Φίλιπ Ροθ. Πούλησε πάνω από ένα εκατομμύριο αντίτυπα, ταυτίστηκε με τη σεξουαλική επανάσταση των ’60s και εκσφενδόνισε τη φήμη του 36χρονου τότε Φίλιπ Ροθ.

Ο παραληρηματικός μονόλογος του Αλεξάντερ Πόρτνοϊ, με τις γλαφυρές αναφορές στον αυνανισμό, στις γυναίκες και το σεξ, στη μητέρα και την εβραϊκότητα, ήταν κάτι καινούργιο εκείνη την εποχή. «Ολος ο κόσμος στον υπόγειο διάβαζε το βιβλίο με το κίτρινο εξώφυλλο», μου είχε πει το 2008 στη Νέα Υόρκη ένας στενός φίλος του Φίλιπ Ροθ, ο Πατ Κόνοβερ.

Ο πρωταγωνιστής του «Mad Men», ο Ντον Ντρέιπερ, εμφανίζεται σε ένα επεισόδιο του τελευταίου κύκλου (διαδραματίζεται στα 1969), να διαβάζει τον «Πόρτνοϊ» του Ροθ. Στο σάιτ «Tablet», η Rachel Shukert μας υπενθυμίζει ότι και σε προηγούμενα επεισόδια ο Ντρέιπερ εμφανίζεται να διαβάζει κάποιο βιβλίο της εποχής. Ισως όμως να έχει ειδική σημασία το ότι ένας άνδρας σε κρίση, όπως ο Ντον, διαβάζει την εξωφρενική εξομολόγηση ενός άλλου άνδρα σε κρίση, όπως ο Πόρτνοϊ. Διότι ο Ντον βρίσκεται σε μόνιμη κρίση: σε διαρκή ρήξη με το παρελθόν του, περνώντας από στιγμές γελοίας αδυναμίας και αναξιοπρέπειας σε άλλες, γεμάτες από μιαν αλόγιστη επίδειξη δύναμης. Ερμαιο ενός αχαλίνωτου ναρκισσισμού και δέσμιος ενός κοινωνικού ρόλου που ήθελε τον άνδρα στα ’50s και τα ’60s μονοδιάστατο αρσενικό, ο Ντον συνθλίβεται σταδιακά από τις επιταγές εκείνου του ανδρισμού, τις εσωτερικές και τις κοινωνικές. Αδηφάγος σεξουαλικά (όπως ο Πόρτνοϊ), ο Ντον άγεται και φέρεται ανάλογα με τις επιθυμίες του. Αποτέλεσμα; Ικανοποιούνται οι επιθυμίες αλλά ποτέ ο φέρων αυτές τις επιθυμίες – γι’ αυτό και συνέχεια εγκλωβίζεται σε αδιέξοδα. Πολύ κοντά σε αυτή την κατάσταση βρίσκεται ο Αλεξάντερ Πόρτνοϊ (ο οποίος πρέπει να είναι, λίγο πολύ συνομήλικος με τον Ντρέιπερ), μονάχα που ο Πόρτνοϊ είναι αστός, σε αντίθεση με τον πληβείο Ντον που μεγάλωσε ορφανός σε οίκο ανοχής.

Πάντως, είναι εύστοχη επιλογή ο Ντον να διαβάζει Ροθ, και για την εποχή όπου διαδραματίζεται η σειρά αλλά και για τον ίδιο τον χαρακτήρα του Ντον. Εναν άνδρα που δείχνει αγέρωχος, δυναμικός μα συνάμα είναι τσακισμένος από τις ίδιες του τις επιθυμίες και τα συμπλέγματα.

Ενα άλλο βιβλίο του Ροθ λέγεται «Η ζωή μου ως άνδρα» (1973). Ταιριάζει και αυτό γάντι στον Ντον. Διότι έστω με διαβαθμίσεις ή παραλλαγές, ο Ντον Ντρέιπερ είμαστε εμείς: οι άνδρες κάθε εποχής. Ο Ντον Ντρέιπερ, ο Πόρτνοϊ, ο Ζούκερμαν του «Η ζωή μου ως άνδρα», συμβολίζουν τη σύντομη ζωή που θα ζήσουμε. Ως άντρες.