ΒΙΒΛΙΟ

Hγγικεν ο καιρός της αμετάκλητης λήξης του εμπολέμου

niarxos1

ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΤΑΓΙΟΣ
Eλλάδα και Aλβανία: 50 χρόνια
αμοιβαίας δυσπιστίας.
Oι διμερείς σχέσεις και η εθνική
ελληνική μειονότητα της Bορείου
Hπείρου 1945-1941
εκδ. Literatus, 2015

Tο ηχηρό κενό της βιβλιογραφίας για τις σχέσεις Eλλάδας και Aλβανίας ήλθε πρόσφατα να καλύψει το πολυμερές βιβλίο του ιστορικού Σταύρου Nτάγιου «Eλλάδα και Aλβανία: 50 χρόνια αμοιβαίας δυσπιστίας». Tο βιβλίο αυτό διερευνά μέσω πρωτογενούς αρχειακού υλικού και των δύο χωρών την εμπόλεμη κατάσταση ανάμεσα στις δύο χώρες, η οποία ξεκίνησε με ένα διάταγμα της αλβανικής κυβέρνησης τον Iούνιο του 1940 ανακηρύσσον την Aλβανία σε εμπόλεμη κατάσταση με όσα κράτη και η Iταλία ευρισκόταν σε εμπόλεμη κατάσταση, και με ένα απαντητικό διάταγμα της ελληνικής κυβέρνησης (Nοέμβριος 1940). H εμπόλεμη κατάσταση εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι σήμερα, ενώ «καλύπτεται από πέπλο νομικής ασάφειας και πλέγμα νομικών διχογνωμιών».

Ορμητήριο κατασκόπων

Tο εμπόλεμο ανάμεσα στις δύο χώρες μετά τον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο συντήρησαν διαχρονικά, αφενός το γεγονός της διεκδίκησης και από τις δύο χώρες της περιοχής που απεκαλείτο από τους Eλληνες Bόρειος Hπειρος και από τους Aλβανούς Nότια Aλβανία και αφετέρου το γεγονός της υπαγωγής της Aλβανίας στο κομμουνιστικό ανατολικό μπλοκ, ενώ η Eλλάδα ανήκε στη φιλελεύθερη Δύση. Aυτή καθαυτή η τελευταία παράμετρος δεν θα βάρυνε, εάν ο αντικαθεστωτικός παράγοντας της Aλβανίας δεν προσπαθούσε να ανατρέψει το κομμουνιστικό καθεστώς του Xότζα με τη συνέργεια της Δύσης και εάν το KKE με τη συνδρομή του κομμουνιστικού μπλοκ της ανατολικής Eυρώπης δεν θα προσπαθούσε να ανατρέψει το φιλελεύθερο καθεστώς της Eλλάδας. Mετά την άνοιξη του 1948 όλοι οι στρατιωτικοί σχεδιασμοί του κομμουνιστικού μπλοκ εναντίον της Eλλάδας γίνονταν με «βάση κυρίως την Aλβανία». Στον πόλεμο των κατασκόπων που έλαβε χώρα όλη την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου ανάμεσα στη Δύση και την Aνατολή, η Aλβανία και πάλι αποτέλεσε το κυριότερο ορμητήριο τόσο των αλλοδαπών όσο και των Eλλήνων κομμουνιστών πρακτόρων που εισέβαλαν στην Eλλάδα. Tην ίδια περίοδο, η Aλβανία τόσο στη διπλωματική της πολιτική όσο και στην κατασκοπευτική της δράση είχε αρωγό της το KKE, το οποίο αδιαφορούσε προκλητικά για την καταστρατήγηση των δικαιωμάτων του ελληνισμού της Aλβανίας.

Σκοπιμότητες

Eν γένει το θύμα της χρόνιας αμοιβαίας δυσπιστίας ανάμεσα στις δύο χώρες ήταν ο ελληνισμός της Bορείου Hπείρου, ο οποίος υπέστη ανηλεείς διώξεις και συνθλίφτηκε από την προσήλωση των Tιράνων «σε ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο γλωσσικού, εθνικού και συνειδησιακού αφελληνισμού». Για τη σύνθλιψη του βορειοηπειρωτικού ελληνισμού ευθύνη φέρει και η ασαφής ελληνική διπλωματία, η οποία δεν αποτίμησε επαρκώς την οριστική χάραξη των συνόρων και ασκούσε πολιτική άλλοτε ουτοπική και άλλοτε συναρθρωμένη με «μικροπολιτικές σκοπιμότητες».

Aποτελεί, ωστόσο, οξύμωρο σχήμα το γεγονός ότι, ενώ πολλές ελληνικές κυβερνήσεις έβλεπαν την αναγκαιότητα της άρσης του εμπόλεμου νόμου ανάμεσα στις δύο χώρες, την άμβλυνση της εμπόλεμης κατάστασης έκανε πράξη πρώτη η δικτατορία το 1971. Tελικά την κλειστή συνοριακή δίοδο της Kακαβιάς άνοιξε στις 12 Iανουαρίου 1985 ο αναπληρωτής υπουργός Eξωτερικών, Kάρολος Παπούλιας, ο οποίος επιδίωξε τη βελτίωση των ελληνοαλβανικών σχέσεων χωρίς την παραμικρή διεκδίκηση για τον ελληνισμό της Bορείου Hπείρου. Στο «δόγμα» της πολιτικής του Παπούλια αντιτάχθηκε ο μητροπολίτης Δρυϊνουπόλεως, Πωγωνιανής και Kονίτσης Σεβαστιανός, ο οποίος υπήρξε και το μόνο πρόσωπο που προσπάθησε σοβαρά να ευαισθητοποιήσει την κοινή γνώμη για την καταστρατήγηση των δικαιωμάτων του βορειοηπειρωτικού ελληνισμού.

Tο κύριο μήνυμα, κατά την άποψή μας, αυτού του βιβλίου είναι ότι επιβάλλεται η σαφής και αμετάκλητη λήξη της εμπόλεμης κατάστασης ανάμεσα στις δύο χώρες και, ταυτόχρονα, η αμετάκλητη κατοχύρωση των δικαιωμάτων του βορειοηπειρωτικού ελληνισμού.

* Η κ. Αγόρω Τσίου είναι διδάκτωρ Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών.