ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Ψηφιακές πλατφόρμες και μικροπολιτική

psifiakes-platformes-kai-mikropolitiki-561512242

Αφού κάποιοι παρήγγειλαν και κατανάλωσαν αφειδώς εκατοντάδες καφέδες, πίτσες, σουβλάκια και άλλα τινά μικρογεύματα, αιφνιδίως ανακάλυψαν ότι τα παιδιά που έφερναν τις παραγγελίες στην πόρτα τους εργάζονταν σε «πλατφόρμες-γαλέρες». Χωρίς λοιπόν να κάνουν καμία αυτοκριτική για τη μακρά συνέργειά τους στο συντελούμενο «σκλαβοπάζαρο», αποφάνθηκαν: Η αιτία αυτού του κακού είναι μία: Ο νόμος Χατζηδάκη. Φταίει ο νόμος Χατζηδάκη που ψηφίστηκε μόλις τρεις μήνες πριν γιατί μια ψηφιακή πλατφόρμα μεταφοράς έτοιμου φαγητού, από τις πολλές που υπάρχουν στη χώρα μας, προέβη σε μια συγκεκριμένη ανόητη επικοινωνιακή απρέπεια έναντι μιας ομάδας εργαζομένων της, βγάζοντας στην ουσία τα ίδια της τα μάτια. Ετσι, το συγκεκριμένο ατόπημα της συγκεκριμένης πλατφόρμας delivery χρησιμοποιήθηκε για αντικυβερνητικές κορώνες και για ανάπτυξη γενικών θεωριών περί «δουλεμπορικών» ψηφιακών πλατφορμών.

Ας έρθουμε, όμως, στο προκείμενο: Οι ψηφιακές πλατφόρμες, η λειτουργία των οποίων σε όλη την οικουμένη σχηματίζει τη λεγόμενη gig economy, διευκολύνουν εταιρείες και κάθε είδους καταναλωτές να καλύψουν πολλές πάγιες ή ευκαιριακές ανάγκες τους. Οι ψηφιακές πλατφόρμες δεν είναι μόνο αυτές που ασχολούνται με υπηρεσίες διανομής (delivery). Μέσω ψηφιακών πλατφορμών προσφέρονται κάθε άλλου είδους υπηρεσίες (εύρεση ταξί, αναζήτηση υδραυλικών, ηλεκτρολόγων και άλλων επαγγελματιών, αγορά βιβλίων και κάθε είδους άλλων προϊόντων κ.ο.κ.) και ελάχιστοι από εμάς μπορούν να πουν ότι δεν έχουν χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες τους έστω και μία φορά. 

Αναμφισβήτητα, τίθεται ένα σοβαρό ζήτημα σχετικά με την απασχόληση στο πλαίσιο των πλατφορμών αυτών και για τη μορφή των εργασιακών σχέσεων που μπορούν να διαμορφωθούν μεταξύ αυτών και του κάθε είδους προσωπικού τους. Ωστόσο, το ζήτημα αυτό δεν μπορεί να προσεγγιστεί ισοπεδωτικά, γιατί, όπως αναφέραμε, οι εν λόγω πλατφόρμες είναι πολλών κατηγοριών, λειτουργούν με διάφορους τρόπους και έχουν διαφορετικές ανάγκες κατά τη χρήση του κάθε είδους προσωπικού τους. Ετσι, ανάλογα με τις ιδιομορφίες του αντικειμένου κάθε κατηγορίας πλατφορμών και λαμβανομένων υπόψη των συγκεκριμένων συνθηκών υπό τις οποίες παρέχεται η εργασία, μπορεί η σχέση να πάρει τη μορφή της εξαρτημένης εργασίας είτε της παροχής ανεξάρτητων υπηρεσιών είτε και τη μορφή της σύμβασης έργου. Αυτό, άλλωστε, έχει δεχθεί και το

Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης σε πρόσφατη απάντησή του σε σχετικό ερώτημα αγγλικού δικαστηρίου.

Ξαναγυρνάμε στο αρχικό ζήτημα: Είχε καμία σχέση ο νόμος Χατζηδάκη με το περιστατικό της efood; Μία και μόνο: να χάσει την ψυχραιμία της η συγκεκριμένη πλατφόρμα και να κάνει την καταδικαστέα σπασμωδική κίνηση, που απέβη τελικώς εις βάρος της.

Τα πράγματα είναι πολύ απλά. Οι σχετικές με τις πλατφόρμες διατάξεις του νόμου Χατζηδάκη δεν έκαναν τίποτε περισσότερο από το να αναγνωρίσουν την πραγματικότητα που υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια στη χώρα μας, όπως σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο. Οι διατάξεις αυτές όχι μόνο δεν προσέφεραν ευνοϊκότερο νομικό περιβάλλον για την ανάπτυξη του φαινομένου των freelancers, αλλά, αντίθετα, περιόρισαν κατά πολύ τη δυνατότητα της προσχηματικής χρησιμοποίησης της μορφής αυτής απασχόλησης από τις ψηφιακές πλατφόρμες. Πολύ συγκεκριμένα, με βάση τις νέες αυτές ρυθμίσεις, δεν μπορεί πλέον ο εργοδότης να υποστηρίξει ότι η παρεχόμενη εργασία αποτελεί σχέση ανεξάρτητων υπηρεσιών παρά μόνον εάν: α) ο απασχολούμενος έχει την ευχέρεια να χρησιμοποιεί υπεργολάβους ή άλλους υποκατάστατους για να παρέχουν τις υπηρεσίες που έχει αναλάβει, β) έχει τη δυνατότητα να επιλέγει ελεύθερα ποια από τα ανατιθέμενα σ’ αυτόν καθήκοντα θέλει να εκτελέσει, περιορίζοντας έτσι κατά το δοκούν την εργασία του, γ) έχει το δικαίωμα να παρέχει παράλληλα τις υπηρεσίες του σε οποιονδήποτε τρίτο (πλατφόρμα ή μη), ακόμα και εάν πρόκειται για ανταγωνιστική επιχείρηση και δ) έχει τη δυνατότητα να καθορίζει ο ίδιος τον χρόνο της παροχής των υπηρεσιών του, προσαρμόζοντας τον χρόνο εργασίας του με βάση τις προσωπικές του ανάγκες και όχι με βάση τα συμφέροντα της ψηφιακής πλατφόρμας. Θέτοντας ο νόμος τις προϋποθέσεις αυτές θα πρέπει να θεωρηθεί σχεδόν απίθανο να λάβει τα χαρακτηριστικά της ανεξάρτητης παροχής υπηρεσιών μια εργασία που θα παρέχεται από διανομέα σε πλατφόρμα delivery, για τον πολύ απλό λόγο ότι μια τέτοια σχέση δεν είναι πρόσφορη για να παρασχεθούν υπηρεσίες διανομής.

Πλέον όμως αυτών, ο νόμος Χατζηδάκη προσέφερε μια δέσμη δικαιωμάτων σε όσους, εντέλει, θα χαρακτηριστούν ως freelancers. Δηλαδή, μολονότι αυτοί δεν έχουν καθεστώς μισθωτού και γενικώς δεν καλύπτονται από τις διατάξεις του εργατικού δικαίου, ο νομοθέτης υποχρέωσε τις πλατφόρμες που τους χρησιμοποιούν να τηρούν έναντι αυτών τις διατάξεις περί πρόνοιας, υγιεινής και ασφάλειας και, επιπλέον, παρείχε σ’ αυτούς δικαίωμα να ιδρύουν συνδικαλιστικές οργανώσεις, να ασκούν το δικαίωμα της απεργίας, να διαπραγματεύονται και να συνάπτουν συλλογικές συμβάσεις εργασίας, ως και εάν ήταν μισθωτοί.

* Ο κ. Ιωάννης Ληξουριώτης είναι ομότιμος καθηγητής Εργατικού Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.