ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Η επιστροφή της οικονομίας στην κανονικότητα

10gkko_08_

Προφανώς και ανησυχούμε για την πανδημία του κορωνοϊού και ειδικά για τις φτωχότερες χώρες, όπου και η τήρηση κοινωνικών αποστάσεων είναι δύσκολη και βρίσκονται σε έλλειψη γιατροί, νοσηλευτικό προσωπικό και εξοπλισμός. Προφανώς και ανησυχούμε για τη στρατηγική εξόδου από την καραντίνα και τη βλάβη στην ψυχική υγεία από αυτήν. Αλλά δεν χρειάζεται να προβληματιζόμαστε τόσο πολύ για την οικονομία. Βέβαια, μεγάλο μέρος του ανεπτυγμένου κόσμου περιπίπτει στη χειρότερη ύφεση δεκαετιών. Στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν ενδεχομένως να μειωθεί, ενώ αντιστοίχως οι δείκτες της ανεργίας εκτινάσσονται. Ναι, όντως, ισχυροί κλάδοι, όπως αυτοί των ταξιδιών και του τουρισμού, έχουν προσωρινά σμικρυνθεί και φθάνουν οι δραστηριότητες σε ένα μόλις ελάχιστο τμήμα του μεγέθους τους πριν από τον ιό. Και, όντως, η σταδιακή αποκατάσταση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και ο επίμονος προβληματισμός για νέα κρούσματα ενδεχομένως να καθυστερήσουν την πλήρη επιστροφή στις προηγούμενες συνθήκες.

Εντούτοις, αφήνοντας κατά μέρος τον βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, κανονικά η απαισιοδοξία για τις οικονομικές προοπτικές θα πρέπει να είναι από περιορισμένη μέχρι συγκρατημένη. Το γιατί φαίνεται εάν εξετάσει κανείς τις επιπτώσεις της εκστρατείας κατά της πανδημίας σε έξι επιμέρους πτυχές κάθε επιτυχημένης οικονομίας. Το φυσικό κεφάλαιο είναι σχεδόν άθικτο και άθικτα παραμένουν και τα εργοστάσια. Περίπου όλα τους είναι έτοιμα να βάλουν μπροστά τις μηχανές τάχιστα και να ανταποκριθούν στη ζήτηση, που έχει σωρευτεί σε συνθήκες απομόνωσης. Στον κλάδο της παροχής υπηρεσιών ισχύουν τα ίδια. Αν και οι επισκέψεις στα εστιατόρια και στους κινηματογράφους έχουν χαθεί για καλό, η επιθυμία για πάρτι, αεροπορικά ταξίδια και συνέδρια θα είναι τεράστια, όταν επιτραπούν και πάλι. Στο μέτωπο της τεχνολογικής προόδου, παρατηρούμε ανάλογα πράγματα, αφού οι υποδομές και το ανθρώπινο κεφάλαιο είναι στη θέση τους. Απλώς το κλείσιμο εργαστηρίων και ερευνητικών κέντρων θα καθυστερήσει κάποιες εξελίξεις σε ορισμένα πεδία. Το ανθρώπινο κεφάλαιο, βέβαια, έχει αδιαμφισβήτητα τρωθεί. Η επιβεβλημένη αεργία επί μήνες και οι χαμένες ώρες από την εκπαιδευτική διαδικασία, για να μην αναφέρουμε τις ψυχολογικές δυσμενείς επιπτώσεις λόγω φόβου και απομόνωσης, θα αφήσουν τραύματα.

Εντούτοις, υποθέτοντας πως οι περιορισμοί θα αρχίσουν να ανακαλούνται συντόμως, η μακροπρόθεσμη βλάβη ίσως να αποδειχθεί μέτρια. Οι περισσότεροι από όσους εργαζομένους τέθηκαν σε διαθεσιμότητα μπορούν να επιστρέψουν στη θέση τους, αρκεί οι εργοδότες τους να παραμένουν ενεργοί.

Η πανδημία κατέδειξε τη σημασία των ενεργών και αποτελεσματικών κυβερνήσεων, οπότε η μετά την πανδημία οικονομία πιθανώς να διακυβερνάται από περισσότερο ικανούς, αξιόπιστους και φιλικούς προς το επιχειρείν ανθρώπους. Πριν από λίγους μήνες η ανθεκτικότητα έναντι καταστροφών δεν απασχολούσε και πολλούς, αλλά τώρα πλέον η οικονομική της διάσταση είναι πασιφανής. Είναι βέβαιο ότι τόσο οι χώρες όσο και οι επιχειρήσεις θα δημιουργήσουν με σοβαρότητα ένα σύστημα άμεσης αντίδρασης σε πρώιμες ενδείξεις, ώστε να μπορούν να διαθέτουν περισσότερα αποθέματα σε ζωτικά προϊόντα. Με άλλα λόγια, η παγκόσμια οικονομία θα πρέπει να έχει καλύτερα προετοιμαστεί για την επόμενη καταιγίδα. Επιπροσθέτως, το σύστημα διανομής χρήματος φαίνεται ότι θα βγει από την κρίση χωρίς να έχει πληγεί. Σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες η διανομή ρευστού στους προσωρινά ανέργους καταναλωτές και σε επιχειρήσεις, που οικονομικά πιέζονται, σημαίνει ότι θα πρέπει να υπάρχει αρκετό χρήμα στα σωστά χέρια για να αγοράσει όλα τα αγαθά και τις υπηρεσίες που μπορούν να παραχθούν και να παρασχεθούν αντίστοιχα. Σε εύλογο χρόνο πιθανώς αυτή η πλημμυρίδα ρευστού να δημιουργούσε προβλήματα, αλλά δεν θα έπρεπε μια έλλειψη κεφαλαίων να ανακόψει την οικονομία.