ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

EUROLAND

Το 2006 υπήρξε αναμφίβολα μια αντιφατική χρονιά για την προοπτική της Ευρώπης στον παγκόσμιο γεω-οικονομικό χάρτη. Από τη μια πλευρά, διατηρήθηκε η αμηχανία για τον νέο ρόλο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και τους μεγάλους στόχους της ενοποίησης στο πολιτικό σκηνικό, σαν συνέχεια της κατάρρευσης του Συντάγματος το 2005. Από την άλλη, όμως, τα νέα προβλήματα που αναδύθηκαν ως απόρροια της παγκοσμιοποίησης γέννησαν την ελπίδα ότι το μοτέρ του ευρωπαϊκού οράματος μπορεί να ξαναπάρει μπροστά και η Ευρωπαϊκή Ενωση να παίξει ένα ξεχωριστό ρόλο στη διεθνή σκακιέρα.

Τέσσερις ήταν οι παράμετροι που λειτούργησαν θετικά προς την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής εμβάθυνσης και της ενοποίησης, κατά το 2006. Ο πρώτος είναι η ενεργειακή απειλή που εμφανίστηκε στις αρχές τους έτους, όταν ο Πούτιν έκλεισε τις κάνουλες του φυσικού αερίου, καταδεικνύοντας την ενεργειακή εξάρτηση της Γηραιάς Ηπείρου και τους κινδύνους που εγκυμονεί η έλλειψη συγκεκριμένης στρατηγικής εκ μέρους της Ευρώπης. Ο δεύτερος ήταν το θέμα της περιβαλλοντικής καταστροφής και η αφύπνιση πολλών Ευρωπαίων ηγετών, για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στις οικονομίες και τις ευαίσθητες ευρωπαϊκές κοινωνίες η συνεχιζόμενη αδιαφορία των άλλων μεγάλων δυνάμεων, των ΗΠΑ και της Κίνας, εάν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα. Το τρίτο είναι η συνεχιζόμενη φυγή των επενδύσεων προς τις νέες αγορές, κυρίως της Ασίας, η οποία έχει αρχίσει να υπονομεύει τους ρυθμούς ανάπτυξης, τις θέσεις απασχόλησης και σε βάθος χρόνου το επίπεδο ευημερίας των πιο παραδοσιακών χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Η Ε.Ε. πρέπει να γίνει πιο ανταγωνιστική στο νέο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον και αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί πλέον αποσπασματικά, από τις μικρές συγκριτικά επιμέρους δυνάμεις των κρατών-μελών. Το τέταρτο θετικό στοιχείο του 2006 ήταν η μεγαλύτερη αποφασιστικότητα που επέδειξε σε αρκετές περιπτώσεις η Κομισιόν και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, στην ενοποίηση των κανόνων για τον ανταγωνισμό, την προστασία του καταναλωτή, τις διασυνοριακές συγχωνεύσεις κ.ο.κ., πολιτικές που ευνοούν τη διαμόρφωση κοινής ευρωπαϊκής συνείδησης.

Αυτό που άφησαν οι εξελίξεις του 2006 συμπυκνώνεται σε ένα συμπέρασμα, κατά την ταπεινή μας γνώμη: Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερη Ευρώπη. Πολιτικά μπορεί να εμφανίζεται μουδιασμένη και να παλινδρομεί, χωρίς να μπορεί να διατυπώσει ένα δυναμικό πολιτικό project, που να συγκινεί τα 400 εκατομμύρια του πληθυσμού της σε κοινή κατεύθυνση. Μπορεί και πρέπει όμως να ενοποιηθεί σε μικρότερα μεν, σημαντικά και κρίσιμα δε άλλα project, τα οποία θα μετουσιώνουν την αντιμετώπιση των σύγχρονων κοινών προβλημάτων σε μια κοινή ευρωπαϊκή δυναμική. Εάν δεν μπορούν οι πολιτικές ηγεσίες -είτε από αδυναμία χειρισμών ή αποφυγή εκχώρησης εξουσιών είτε από εθνικούς μικροεγωισμούς- να πάρουν τέτοιες μεγάλες αποφάσεις για τη στρατηγική της Ευρώπης, σίγουρα μπορούν τουλάχιστον να χαράξουν ένα κοινό πρόγραμμα πολιτικών μέτρων στους ευαίσθητους πράγματι τομείς. Και τρώγοντας έρχεται η όρεξη… Εκτός, για παράδειγμα, από τα μείζονα προβλήματα της ενέργειας και του περιβάλλοντος που προαναφέραμε, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε ακόμη τα θέματα της μετανάστευσης, το τεράστιο θέμα της ανώτατης παιδείας (βλέπε πρόταση για τη δημιουργία σπουδαίων κοινών πανεπιστημίων), το θέμα της μεταφοράς τεράστιων κονδυλίων στην έρευνα και την τεχνολογία από τον κοινοτικό προϋπολογισμό και άλλα πολλά. Γιατί δηλαδή, σήμερα, το 40% των δαπανών του κοινοτικού προϋπολογισμού να πηγαίνει στη γεωργία, όταν ο αγροτικός πληθυσμός της Ευρώπης δεν ξεπερνάει το 5%; Φιλοσοφία μεγάλη χρειάζεται για να αλλάξει αυτή η ροή κεφαλαίων και να συμφωνήσουν οι ηγέτες των κρατών- μελών;

Η Ευρώπη δεν μπορεί να συναποτελεί μία Ενωση και να είναι κατακερματισμένη ταυτόχρονα. Ο κόσμος τρέχει πολύ γρήγορα και το αίτημα της Ευρώπης, ως ενιαίας και μείζονος γεωοικονομικής δύναμης, είναι καθαρά πολιτικής διάστασης. Αυτό είναι το μήνυμα όσων συνέβησαν το 2006. Εάν στην προοπτική αυτή, σε minimum έστω βάση, δεν μπορούν να συμφωνήσουν και οι 27 εθνικές ηγεσίες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, θα είναι προτιμότερο να προχωρήσει το σενάριο της Ευρώπης των δύο ταχυτήτων, το γνωστό σενάριο της avant garde. Να κινηθεί δηλαδή στη βάση αυτή η πιο προχωρημένη ομάδα των μελών της Ζώνης του Ευρώ, αφήνοντας τους άλλους πιο πίσω.