ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

H «Καινοτομία», είναι η πιο καυτή λέξη στην Κίνα σήμερα

Η Κίνα παραγκώνισε την Ιαπωνία εφέτος ως η δεύτερη χώρα στον κόσμο μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες στις επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη. Η κυβέρνηση, άλλωστε, έχει διακηρύξει ότι μέχρι το 2010 η Κίνα θα έχει μετεξελιχθεί σε μια καινοτομική κοινωνία.

Τον Σεπτέμβριο, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ που διοργανώθηκε στο Πεκίνο έβριθε συζητήσεων γύρω από την καινοτομία, με τους συζητητές να διατυμπανίζουν τη δραστική αύξηση στις εφαρμογές των κινεζικών ευρεσιτεχνιών, την ισχύ των κινεζικών εταιρειών, όπως της Huawei, και τη μακρά ιστορία των 5.000 ετών σε κινεζικές εφευρέσεις.

Εκτός από τα θριαμβευτικά σχόλια, πάντως, διατυπώθηκαν και ερωτήματα. Τα αρχικά αποτελέσματα από την έρευνα του Φόρουμ για την ανταγωνιστικότητα κατέτασσαν την Κίνα στην 48η θέση από πλευράς καινοτομίας, ενώ αποκαρδιωτική ήταν η βαθμολογία για τη βασική εκπαίδευση, την υγεία, την ανώτερη και ανώτατη εκπαίδευση και τη λειτουργία των θεσμών, με τη χώρα να βρίσκεται κάτω από την 60ή θέση.

Οι συμμετέχοντες στο Φόρουμ, που προέρχονταν και από τον δημόσιο και από τον ιδιωτικό τομέα, εντόπισαν δύο πεδία αιχμής, στα οποία πρέπει να δοθεί έμφαση από την κυβέρνηση και τις εταιρείες, ώστε να ενδυναμωθεί η καινοτομία. Πρόκειται για τα πνευματικά δικαιώματα και τη διαχείριση ταλέντων.

Η πραγματική καινοτομία προϋποθέτει συνδυασμό παραγόντων. Χρειάζονται ταλαντούχοι άνθρωποι και όχι μόνον επιστήμονες, αλλά και διανοούμενοι, που ασχολούνται με το επιχειρείν και έχουν διασυνδέσεις με τις εταιρείες, την κυβέρνηση, τα πανεπιστήμια, τους προμηθευτές και τους πελάτες και έχουν την ικανότητα να εργαστούν σε ένα εύρος τομέων, σύμφωνα με τις εκθέσεις Εθνικής Καινοτομίας και Διεθνοποίησης του Συμβουλίου Ανταγωνιστικότητας 2005.

Επιπλέον, οι άνθρωποι αυτοί χρειάζονται ένα υποστηρικτικό νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο, αποδοτική υποδομή επικοινωνιών και κεφάλαια. Ακόμα είναι σημαντικό να υπάρχει και η δυνατότητα ο μεταποιητικός κλάδος να στηρίξει την καινοτομία.

Στην πραγματικότητα, στις Ηνωμένες Πολιτείες οι εταιρείες της μεταποίησης παρέχουν το 75% της συνολικής χρηματοδότησης της βιομηχανίας για έρευνα και ανάπτυξη. Στην Κίνα νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο χρειάζονται περαιτέρω επεξεργασία, αλλά τα υπόλοιπα υπάρχουν – οπότε προς τι η αμφισβήτηση;

Βέβαια, η καινοτομία σχετίζεται με την κατάρριψη των συνόρων και τη διεύρυνση των οριζόντων. Λόγου χάριν, η General Electric ανέπτυξε τερματικούς με οθόνες υγρών κρυστάλλων στο χειριστήριο των αεροσκαφών. Αν και αυτοί δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ στα αεροπλάνα, έδωσαν το έναυσμα για ψηφιακές συσκευές απεικόνισης, οι οποίες και αντικαθιστούν τις ακτίνες Χ. Αυτού του είδους η «διασταυρωτική» γονιμοποίηση ιδεών μεταξύ δύο πεδίων δεν θα συνέβαινε χωρίς επικοινωνία μεταξύ υπουργείων, τμημάτων επιχειρήσεων ή εθνικών συνόρων.

Ο ανταγωνισμός οξύνεται, καθώς οι επενδύσεις και τα ερευνητικά κέντρα μετακινούνται οπουδήποτε εντοπίσουν εύφορο έδαφος με τεχνογνωσία και δεξιότητες, καθώς και ευνοϊκές συνθήκες, όπως δημιουργικότητα, ανοικτούς ορίζοντες και επικοινωνία.

Εγγενή εμπόδια

Ωστόσο, η ίδια η δομή της κινεζικής κοινωνίας προβάλλει εγγενή εμπόδια στην καινοτομία. Η μονολιθική της κουλτούρα και η ριζωμένη τάση της να υπακούει σε ιεραρχίες και να τις συντηρεί την εμποδίζουν να σκεφθεί με νέους τρόπους ή να ανοίξει τις πύλες της σε ξένους. Κι αυτό τη δυσκολεύει να αντιληφθεί τις νέες αγορές, να σκεφθεί δημιουργικά ή να αποδεχθεί εκκεντρικότητες.

Συνήθως οι Κινέζοι είναι επικεντρωμένοι στην ομαδική τους εργασία και προτιμούν να δουλεύουν, να επικοινωνούν και να ανταλλάσσουν πληροφορίες μόνο με όσους εμπιστεύονται εντός των ορίων της ομάδας τους. Αυτό συνήθως εξαιρεί ακόμα κι όσους ανήκουν σε διαφορετικό τμήμα ή διεύθυνση της ίδιας της εταιρείας ή του πανεπιστημίου, πόσω μάλλον όταν βρίσκονται εκτός του ίδιου του οργανισμού.

Τα μειονεκτήματα αυτά παρεμποδίζουν τη συνεργασία και τη «διασταυρωτική» γονιμοποίηση, πηγές από τις οποίες αντλούν οι πολυεθνικές εταιρείες και ενισχύουν την καινοτομία.

Οι μεγάλες επιχειρήσεις ωφελούνται από τον χρόνο που δαπανούν για να ανταποκριθούν στις τοπικές προδιαγραφές για φθηνότερα, καλύτερα και διαφορετικών χαρακτηριστικών προϊόντα. Υστερα μεταφέρουν την εμπειρία αυτή σε αντίστοιχες αγορές.

Στην Κίνα αυτό που βλέπει κανείς είναι το αφεντικό στο επίκεντρο και η έμφαση στον «σωστό» τρόπο να κάνεις τα πράγματα. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν απομένουν και πολλά για έρευνα και ανάπτυξη. Ακόμα και τα καλύτερα κινεζικά πανεπιστήμια θα πρέπει να διοχετεύσουν τη δημιουργική ενέργεια των φοιτητών τους απευθείας στις εφαρμογές, ώστε αυτές να αποφέρουν γρήγορα κέρδος πιθανώς με την ίδρυση μιας εταιρείας και όχι να προσφέρουν χώρο για πειραματισμούς.