ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Η χρηματοοικονομική καινοτομία και oι αναταράξεις στις διεθνείς αγορές

Αποτέλεσμα της χρηματοοικονομικής καινοτομίας είναι oι τρέχουσες αναταράξεις των διεθνών αγορών. Αυτό τόνισε σε συνέντευξή του στην «Κ» ο Ελληνοαμερικανός καθηγητής του Πανεπιστημίου Κολούμπια κ. Τσαρλς Καλομοίρης, ειδικός σε θέματα χρηματοοικονομικών αγορών, διευθυντής του προγράμματος για την απελευθέρωση του χρηματοοικονομικού κλάδου στο συντηρητικό think tank American Enterprise Institute. Ο κ. Καλομοίρης, που έχει υπηρετήσει και ως σύμβουλος της αμερικανικής κυβέρνησης για τη μεταρρύθμιση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), επισκέφθηκε πρόσφατα την Αθήνα με πρόσκληση της Εurobank.

«Ο συνδυασμός της παγκοσμιοποίησης και της καινοτομίας, με τη μορφή της τιτλοποίησης και ειδικότερα των παράγωγων προϊόντων, αποτελεί την κινητήρια δύναμη, τον μοχλό αύξησης της παραγωγικότητας στον χρηματοοικονομικό κλάδο» λέει ο κ. Καλομοίρης.

Η χρηματοοικονομική καινοτομία και ειδικότερα οι τιτλοποιήσεις, εξηγεί, έχουν προσφέρει πολλά οφέλη στο χρηματοοικονομικό σύστημα, επειδή επιτρέπει τον διαχωρισμό μεταξύ του ειδικού στη διαχείριση του κινδύνου – δηλαδή των τραπεζών- και αυτού που φέρει τον κίνδυνο – δηλαδή των επενδυτών, θεσμικών και άλλων. Το αποτέλεσμα είναι ότι η τράπεζα διατηρεί τις λειτουργίες της χορήγησης και της παρακολούθησης της εξυπηρέτησης των δανείων που τιτλοποιούνται (δηλαδή «πακετάρονται» και μεταπωλούνται από την τράπεζα στους θεσμικούς επενδυτές: αμοιβαία κεφάλαια, ασφαλιστικές εταιρείες και ταμεία), αλλά δεν κρατάει ολόκληρο τον κίνδυνο. «Αυτό είναι πραγματικά επαναστατικό γιατί κάποιοι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη ειδίκευση στη διαχείριση του κινδύνου, αλλά αν τους υποχρεώσεις να τον αναλάβουν οι ίδιοι ενδεχομένως δεν έχουν επαρκή ίδια κεφάλαια για να απορροφήσουν τον κίνδυνο οι ίδιοι» εξηγεί ο καθηγητής του Κολούμπια. «Αν καταργήσεις αυτόν τον περιορισμό», συνεχίζει, «μπορούν να συγκεντρωθούν περισσότερο σε αυτό που κάνουν καλά, δηλαδή να χρησιμοποιήσουν τα λεφτά των άλλων και να διασπείρουν τον κίνδυνο».

Ωστόσο, προειδοποιεί ότι κανονικά δεν πρέπει να έχουμε πλήρη διαχωρισμό των δύο αυτών ρόλων, γιατί τότε μπορεί να προκύψουν άλλα προβλήματα. Το πρώτο είναι η καχυποψία από τους υποψήφιους επενδυτές, που στην οικονομική θεωρία λέγεται «δυσμενής επιλογή» (adverse selection): η τράπεζα γνωρίζει καλύτερα από τον επενδυτή πόσο «καλός» είναι ο κίνδυνος που περιέχουν τα τιτλοποιημένα δάνεια. Αυτό το πρόβλημα αντιμετωπίζεται κατ’ αρχήν υποχρεώνοντας τις τράπεζες να διατηρήσουν κάποια τοποθέτηση στο χαρτοφυλάκιο -δηλαδή να έχουν και αυτές κέρδη ή ζημίες- αλλά και αναθέτοντας σε τρίτα μέρη (εποπτικές αρχές, οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης κ.λπ.) να ελέγχουν τις διαδικασίες αυτές.

Το δεύτερο είναι ο λεγόμενος «ηθικός κίνδυνος», δηλαδή να δημιουργηθεί ένα χαρτοφυλάκιο δανείων για τον επενδυτή, την εξυπηρέτηση του οποίου δεν παρακολουθεί σωστά η τράπεζα που το σχεδίασε.

Το πρώτο και το δεύτερο πρόβλημα συνοψίζονται ως εξής: η τράπεζα πρέπει να σχεδιάζει ένα χαρτοφυλάκιο δανείων που να εμπεριέχει το σωστό είδος και επίπεδο κινδύνου και παράλληλα να παρακολουθείται σωστά η εξυπηρέτησή του από τους δανειολήπτες. «Μπορούμε να αντιληφθούμε τις εξελίξεις στη χρηματοοικονομική καινοτομία ως μια συνεχή προσπάθεια μείωσης των τριβών από τα δύο αυτά κόστη». «Κάποιες φορές παρουσιάζονται αναταράξεις, καθώς δοκιμάζουμε καινοτομίες που δεν λειτουργούν τόσο καλά και αυτό βλέπουμε να συμβαίνει τώρα στην αγορά τιτλοποίησης στεγαστικών δανείων και των CDOs», καταλήγει ο κ. Καλομοίρης.