Η απώλεια ιστορικής μνήμης βλάπτει σοβαρά την οικονομία

Η απώλεια ιστορικής μνήμης βλάπτει σοβαρά την οικονομία

3' 42" χρόνος ανάγνωσης
Ακούστε το άρθρο

Ο Νίαλ Φέργκιουσον αποτελεί σπάνιο είδος ανθρώπου. Πρόκειται για διακεκριμένο επιστήμονα, ο οποίος γνωρίζει πώς να διαχέει τη γνώση του στο ευρύ κοινό με επιτυχία. Ο Φέργκιουσον, ο οποίος είναι Βρετανός, έχει διδάξει στην Οξφόρδη, στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και τώρα στο Χάρβαρντ. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η δημιουργία του χρήματος αποτέλεσε ιστορικό γεγονός, όπως ήταν αργότερα και οι ιδέες της αποταμίευσης, του δανεισμού, των επενδύσεων κεφαλαίου. Χωρίς αυτά θα ήμασταν ακόμη στην εποχή της ανταλλαγής προϊόντων. Ομως, αυτές οι ιδέες και η εφαρμογή τους δημιούργησαν επίσης τις φούσκες τιμών, τα κραχ, τον οικονομικό κύκλο και τον υπερπληθωρισμό. Η χρηματοπιστωτική δραστηριότητα αποτέλεσε λίκνο τόσο της εξέλιξης όσο και της αστάθειας.

Ο Φέργκιουσον κάνει μια διαφωτιστική ιστορική αναδρομή. Μας υπενθυμίζει ότι τον 14ο αιώνα, οι πόλεις της Ιταλίας εξέδιδαν ομόλογα για να χρηματοδοτήσουν τους μεταξύ τους πολέμους. Μας εξηγεί τα περί της φούσκας τιμών των Νοτίων Θαλασσών και του Μισισιπή στην Αγγλία και στη Γαλλία αντιστοίχως, γύρω στο έτος 1720. Μέσα απ’ όλα αυτά φτάνει στη σημερινή φούσκα τιμών των ακινήτων. Στη διήγησή του υποστηρίζει ότι υπάρχουν δύο λόγοι για την «αποτυχία» των περισσοτέρων οικονομολόγων, όπως την περιγράψαμε. Ο πρώτος συνδέεται με την ίδια τη χρηματοπιστωτική πρακτική. Η κρίση προήλθε από τις χρηματοεπενδυτικές αγορές, ωστόσο η χρηματοπιστωτική αποτελεί μόνον μέρος της οικονομίας. Μελετάται από συγκεκριμένους οικονομολόγους και οι αγορές, οι διακυμάνσεις και οι επιπτώσεις τους, δεν θεωρούνται σημαντική πηγή οικονομικής ανάπτυξης και συρρίκνωσης. Οι οικονομολόγοι επικεντρώνονται συνήθως στην καταναλωτική δαπάνη, στην επιχειρηματική δραστηριότητα και στα δημόσια οικονομικά. Αποτελούσε δε κοινή πεποίθηση ότι το Ταμείο προστασίας των καταθέσεων και η Κεντρική Τράπεζα θα προλάμβαναν το ξέσπασμα κύματος πανικού στη χρηματοπιστωτική αγορά. Εάν λοιπόν αποστρέψεις το βλέμμα από τις χρηματοπιστωτικές αγορές και αυτές είναι αποφασιστικής σημασίας, βρίσκεσαι απλώς «αλλού»!

Η κοινωνία αλλάζει

Ακόμη πιο σημαντικό, όμως, ήταν το δεύτερο λάθος: η απώλεια της ιστορικής μνήμης! Κατά κανόνα, η πλειονότητα των οικονομολόγων αγνοεί την Ιστορία. Στα πανεπιστήμιά μας, όσοι διδάσκονται Οικονομία δεν επικεντρώνονται ιδιαίτερα στους οικονομικούς κύκλους του 19ου αιώνα. Η έμφαση δίδεται στις «αρχές της οικονομίας» ως εάν αυτές να μην αναπροσαρμόζονται ανάλογα με την πραγματικότητα και την εμπειρία.

Η Ιστορία, υποστηρίζει ο Φέργκιουσον, είναι κάτι που εξελίσσεται διαρκώς. Η ανάπτυξη μοντέλων και θεωριών, από την άλλη πλευρά, μπορεί συχνά να απλοποιεί την πραγματικότητα, ώστε να οδηγεί σε σαφή συμπεράσματα. Ομως, οι παραδοχές, στις οποίες στηρίζονται τα μοντέλα, ενδέχεται να αποκλίνουν τόσο της πραγματικότητας, ώστε τα συμπεράσματά τους να είναι άχρηστα. Οταν κάποιος μελετά την Ιστορία προσεγγίζει την επιστήμη του με ταπεινότητα, ενώπιος πλέον με τις συνεχείς αλλαγές και την πολυπλοκότητα των καταστάσεων. Οι οικονομολόγοι μας πίστευαν ότι είχαν λύσει το ζήτημα της οικονομικής σταθερότητας. Τα αναλυτικά εργαλεία τους και οι μέθοδοί τους θεωρούνταν αρκετά για να προλάβουν την κατάρρευση της οικονομίας, παρότι δεν μπορούσαν να ελέγξουν κάθε μεταβολή του οικονομικού κύκλου. Πρόκειται για αυταπάτη, που ίσως κάποτε αποτελούσε πραγματικότητα. Οχι πια. Οι αγορές μας είναι περίπλοκες, περισσότερα κεφάλαια διακινούνται διασυνοριακώς… Οι άνθρωποι επαναπαύθηκαν. Η Ιστορία συνέχισε τον ρουν της, αλλά οι οικονομολόγοι μας έμειναν στάσιμοι.

Τυφλοί στην κρίση

Μια ενδιαφέρουσα παράμετρος της τρέχουσας οικονομικής κρίσης έχει να κάνει με την αποτυχία των περισσοτέρων οικονομολόγων να την προβλέψουν. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών -ίσως τη μεγαλύτερη μετά το Κραχ του ’29- και οι περισσότεροι εξ αυτών, οι οποίοι κοιμούνται και ξυπνούν αναλύοντας τα οικονομικά μεγέθη και τις εξελίξεις, δεν είχαν ιδέα ότι θα ξέσπαγε. Ασφαλώς, λίγοι οικονομολόγοι μπορούν να υποστηρίξουν δικαίως ότι είχαν ένα προαίσθημα. Είναι, όμως, πράγματι πολύ λίγοι. Οι περισσότεροι αιφνιδιάστηκαν, όπως ο καθένας από εμάς.

Γιατί συνέβη αυτό; Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα ερώτηση, η οποία δεν έχει προς το παρόν ικανοποιητική απάντηση. Ακόμη, απ’ ό, τι βλέπω, οι οικονομολόγοι μας δεν έκαναν την αυτοκριτική τους. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι με δεδομένο ότι οι οικονομολόγοι μας είναι θιασώτες της ιδέας της ελεύθερης αγοράς, «παγιδεύθηκαν» από την απόλυτη πίστη τους στις δυνάμεις της. Αυτό δεν ισχύει, πόσω μάλλον εάν λάβουμε υπ’ όψιν ότι η κρίση αποτέλεσε έκπληξη τόσο για τους φιλελεύθερους όσο και για τους συντηρητικούς επιστήμονές μας, για τους Δημοκρατικούς όσο και για τους Ρεπουμπλικανούς πολιτικούς μας…

Ο καθηγητής Φέργκιουσον έχει γράψει για τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, για τη βρετανική αυτοκρατορία και για τους Ρότσιλιντ. Τέσσερα από τα θέματά του έχουν αποτελέσει το θέμα ντοκιμαντέρ, εκ των οποίων το τελευταίο, με τίτλο «Η Ανοδος του Κεφαλαίου», προβάλλεται από τη δημόσια τηλεόραση στις ΗΠΑ αυτό τον μήνα. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα το οποίο θα ήταν χρήσιμο να παρακολουθήσουν οι περίπου 13.000 οικονομολόγοι-αναλυτές που δραστηριοποιούνται σε αυτήν τη χώρα.

Λάβετε μέρος στη συζήτηση 0 Εγγραφείτε για να διαβάσετε τα σχόλια ή
βρείτε τη συνδρομή που σας ταιριάζει για να σχολιάσετε.
Για να σχολιάσετε, επιλέξτε τη συνδρομή που σας ταιριάζει. Παρακαλούμε σχολιάστε με σεβασμό προς την δημοσιογραφική ομάδα και την κοινότητα της «Κ».
Σχολιάζοντας συμφωνείτε με τους όρους χρήσης.
Εγγραφή Συνδρομή
MHT