ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Η χειρότερη χρονιά στην ιστορία του Χ.Α.

Η συμπλήρωση ενός έτους από την πτώχευση της Lehman Brothers (Κυριακή 14 Σεπτεμβρίου 2008) επαναφέρει στη μνήμη της χρηματιστηριακής κοινότητας τις εφιαλτικές συνεδριάσεις του περσινού Σεπτεμβρίου, που οδήγησε στη χειρότερη χρονιά από την ίδρυση του ελληνικού Χρηματιστηρίου.

Το 2008 εξανεμίσθηκαν τα κέρδη της τετραετίας 2004-2007. Η πτώση του Γενικού Δείκτη έφθασε το 65,7% και χάθηκαν συνολικά 131 δισ. ευρώ από την κεφαλαιοποίηση του χρηματιστηρίου. Συνολικά στο Χρηματιστήριο της Αθήνας (Χ. Α.) κατά τη διάρκεια του 2008 ρευστοποιήθηκαν μετοχές αξίας άνω των 3,5 δισ. ευρώ, με βασικούς πωλητές τα ξένα χαρτοφυλάκια που εγκατέλειπαν την ελληνική αγορά κατά κύματα. Το Χ. Α. δεν είχε ξαναζήσει ποτέ στην ιστορία του την απόλυτη κατάρρευση δεικτών, κεφαλαιοποιήσεων, αποδόσεων και περιουσιακών στοιχείων εταιρειών και επενδυτών σε λιγότερους από 12 μήνες και ειδικότερα το τελευταίο εφιαλτικό τετράμηνο του 2008. Μετά την πτώχευση Lehman Brothers τα ξένα χαρτοφυλάκια άρχισαν με εντατικό ρυθμό που καθημερινά κορυφωνόταν να αποχωρούν από το Χ. Α., προκαλώντας ισχυρούς κραδασμούς στις ελληνικές μετοχές. Η χειρότερη χρηματιστηριακή συνεδρίαση του 2008 κατεγράφη την Παρασκευή 24 Οκτωβρίου 2008. Εκείνη την ημέρα, ο Γενικός Δείκτης ενδοσυνεδριακά πραγματοποίησε τη μεγαλύτερη πτώση από τη σύστασή του. Βούτηξε σε ποσοστό 15,08% και βρέθηκε στις 1.665 μονάδες, που αποτελούσαν επίπεδα της 29ης Απριλίου 2003. Η πρώτη συνεδρίαση του Χ. Α. μετά την πτώχευση της Lehman Brothers έδωσε μια πρώτη γεύση τού θα επακολουθούσε μέχρι και το τέλος του έτους. Εικόνα γενικού ξεπουλήματος και άτακτης φυγής και στο Χρηματιστήριο της Αθήνας, που διολίσθησε σε ποσοστό 3,78% σπάζοντας το ψυχολογικό φράγμα των 3.000 μονάδων ήταν η συνεδρίαση της Δευτέρας 15 Σεπτεμβρίου 2008. Ο Γενικός Δείκτης διαμορφώθηκε στις 2.993,05 μονάδες, που αποτελούν το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 41 μηνών (8 Απριλίου 2005). Η πτώση της κεφαλαιοποίησης (112,801 δισ. ευρώ) αντιστοιχούσε σ’ εκείνη την εφιαλτική συνεδρίαση στο ήμισυ του ελληνικού ΑΕΠ. Ανήμπορο να αντιδράσει στην ασφυκτική πολιορκία των χαρτοφυλακίων κερδοσκοπικού χαρακτήρα (hedge funds) το ελληνικό χρηματιστήριο βίωνε την πρωτόγνωρη εικόνα να έχουν εξαϋλωθεί λογιστικά σχεδόν 90 δισ. ευρώ από την 1η Νοεμβρίου 2007 μέχρι και τις 15 Σεπτεμβρίου 2008. Τα παραπάνω κεφάλαια είχαν χαθεί μέσα σε 10 μήνες, ενώ για να συγκεντρωθούν στην κεφαλαιοποίηση του Χ. Α. απαιτήθηκαν κάτι παραπάνω από τέσσερα χρόνια. Αυτή ακριβώς ήταν και η ποιοτική διαφορά αυτής της πτώσης με άλλες πτωτικές περιόδους, καθώς η κατάρρευση του 2008 έγινε σε απίστευτα σύντομο χρόνο και χωρίς να υπάρχει έστω και υποτυπώδης αντίδραση των εγχωρίων επενδυτικών δυνάμεων.

Απώλειες άνω των 35 τρισ. δολαρίων

Περισσότερα από 35 τρισ. δολάρια ήταν το κόστος της διεθνούς ύφεσης για τα μεγαλύτερα χρηματιστήρια του πλανήτη. Η καθίζηση των κεφαλαιοποιήσεων πραγματοποιήθηκε κυρίως μετά την πτώχευση της Lehman Brothers. Το τελευταίο τετράμηνο του 2008, οι μεγάλες αγορές δέχθηκαν ισχυρό σφυροκόπημα από τις ρευστοποιήσεις των επενδυτών που έσπευδαν να περισώσουν ό, τι μπορούσαν από την κορύφωση της κρίσης που κατέστρεφε εταιρείες, τράπεζες, βιομηχανίες και ιδιώτες επενδυτές. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επεξεργάστηκε για λογαριασμό της «Καθημερινής» η Guardian Trust ΑΧΕΠΕΥ, προκύπτει ότι οι μεγαλύτερες χρηματιστηριακές αγορές έχουν καλύψει το μεγαλύτερο μέρος των απωλειών που είχαν σε σύγκριση με τον περασμένο Σεπτέμβριο. Η παγκόσμια κεφαλαιοποίηση την Τετάρτη 9 Σεπτεμβρίου 2009 ανερχόταν στα 44,5 τρισ. δολάρια, όταν 12 μήνες πριν ήταν 41,9 τρισ. δολάρια. Να διευκρινίσουμε ότι η καθίζηση της παγκόσμιας κεφαλαιοποίησης πραγματοποιήθηκε στις συνεδριάσεις του Οκτωβρίου, που είχαμε και το αποκορύφωμα της πτώσης.

Ενα ποιοτικό στοιχείο που συνόδευσε τις αγορές από τη χρονική στιγμή που ξέσπασε η διεθνής κρίση (Νοέμβριος 2007) είναι ο ορισμός των συγκοινωνούντων δοχείων μεταξύ των αγορών σε 3 ηπείρους (Αμερική, Ευρώπη και Ασία). Ακόμη και η ρηχή αγορά της Αθήνας είχε συνδεθεί απόλυτα με την πορεία των ξένων αγορών. Αυτό ισχύει και σήμερα με το Χ. Α. να «παίρνει γραμμή» από το Λονδίνο, τη μεγαλύτερη αγορά της Ευρώπης και εν συνεχεία παρακολουθεί τη Φρανκφούρτη για να πάρει και μία μικρή γεύση 30 λεπτών από την πορεία του Dow Jones στη Νέα Υόρκη. Διαπιστώνουμε συνεπώς ότι η Αθήνα ως διεθνοποιημένη αγορά, αφού τα ξένα χαρτοφυλάκια πραγματοποιούν το 65%-70% των ημερήσιων συναλλαγών, επηρεάζεται πλέον από περισσότερα του ενός χρηματιστήρια, καθώς στο παρελθόν τον τόνο έδινε η Φρανκφούρτη. Η αλληλεπίδραση των αγορών αποτελεί πλέον καθημερινή εξέλιξη, με την πλειοψηφία των ώριμων χρηματιστηρίων να κινούνται σχεδόν προς την ίδια κατεύθυνση. Στο παραπάνω πλαίσιο, οι μετοχικές αγορές θα συνεχίσουν να εξαρτώνται από τους ισχυρούς πιστωτικούς κλυδωνισμούς, με αποτέλεσμα η σύσταση για «μείωση θέσεων» να αποτελεί την ενδεδειγμένη στρατηγική στην παρούσα χρονική στιγμή. Σημαντικότερος καταλύτης για τη μελλοντική πορεία των τίτλων θα είναι η εξέλιξη της εταιρικής κερδοφορίας, για την οποία οι προσδοκίες είναι δυσοίωνες. Για τις ελληνικές επιχειρήσεις οι αναλυτές αναμένουν ότι για το σύνολο του 2009 η προτεραιότητα θα είναι το συμμάζεμα του κόστους και το πάγωμα επενδύσεων.