ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Ελλάδα και Πολωνία παραβιάζουν τις αρχές του κράτους δικαίου

euflags1--5

Λες και η Ε.Ε. δεν είχε ήδη πολλά προβλήματα. Ο πιο πρόσφατος λόγος ανησυχίας είναι ότι η κυβέρνηση της Πολωνίας και της Ελλάδας ενδέχεται να παραβιάζουν τις αρχές του κράτους δικαίου. Η πλημμύρα προσφύγων, ο κίνδυνος αποχώρησης της Βρετανίας από την Ε.Ε. και η κρίση της Ευρωζώνης είναι από μόνα τους πολύ σημαντικά προβλήματα. Αν όμως τα κράτη-μέλη μιας ομάδας φιλελεύθερων, υποτίθεται, δημοκρατιών υπονομεύουν το κράτος δικαίου, τότε έρχονται σε αντίθεση με βασική αξία. Επιπροσθέτως, αν ο κόσμος δεν μπορεί να βασιστεί στο κράτος δικαίου, τότε πλήττονται οι επενδύσεις.

Μεγαλύτερη προσοχή έχει δοθεί στην κατάσταση στην Πολωνία, όπου η κυβέρνηση ψήφισε, στις αρχές Δεκεμβρίου, νόμο που προβλέπει ότι οι περισσότερες αποφάσεις του συνταγματικού δικαστηρίου πρέπει να συγκεντρώνουν τα δύο τρίτα της πλειοψηφίας ώστε να ισχύσουν. Οι επικριτές της κυβέρνησης υποστηρίζουν ότι με αυτή τη ρύθμιση εξουδετερώνεται ο ρόλος του συνταγματικού δικαστηρίου ως φορέα ελέγχου της κυβέρνησης. Στις αρχές Ιανουαρίου η πολωνική κυβέρνηση πέρασε άλλο νόμο που της δίνει την εξουσία να διορίζει τους επικεφαλής των δημόσιων ΜΜΕ. Οι επενδυτές αντέδρασαν άσχημα. Στις 15 Ιανουαρίου το ζλότι υποχωρούσε στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων ετών έναντι του ευρώ μετά την υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της Πολωνίας από τη S&P, με το σκεπτικό ότι η κυβέρνηση έχει πλήξει την ανεξαρτησία βασικών θεσμικών οργανισμών της χώρας.

Ας εξετάσουμε τώρα την Ελλάδα. Ο διευθύνων σύμβουλος της Τράπεζας Πειραιώς παραιτήθηκε στις 15 Ιανουαρίου, αφότου είχαν κυκλοφορήσει φήμες σύμφωνα με τις οποίες η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ τον είχε πιέσει να παραιτηθεί μέσω του επικεφαλής του ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Η μετοχή της Πειραιώς υποχώρησε κατά 22% τις επόμενες δύο ημέρες. Οταν άρχισαν να κυκλοφορούν αυτές οι φήμες, οι υπεύθυνοι του ταμείου αντιστάθμισης κινδύνου Paulson & Co -το οποίο ελέγχει πάνω από το 9% της Πειραιώς- έστειλαν επιστολή διαμαρτυρίας στο ΤΧΣ.

Σε αυτήν αναφέρουν ότι πήραν μέρος στην ανακεφαλαιοποίηση του φθινοπώρου έχοντας κατά νου ότι θα παρέμενε ως διευθύνων σύμβουλος ο Ανθιμος Θωμόπουλος, τον οποίον αξιολογούν ως «πολύ ικανό». Ο Πόλσον υποστήριξε ότι το ΤΧΣ δεν έχει την εξουσία να ζητήσει την παραίτηση Θωμόπουλου και ότι αν έπραξε για λογαριασμό της κυβέρνησης, τότε «παραβιάζει σαφώς τους νόμους για τη λειτουργία του ΤΧΣ και ειδικότερα την ανεξαρτησία του από κυβερνητικές παρεμβάσεις». Στις 14 Ιανουαρίου το ΤΧΣ είχε εκδώσει ανακοίνωση με την οποία διέψευδε ότι είχε ζητήσει την παραίτηση Θωμόπουλου. Την ίδια ημέρα, το Eurogroup είχε καταστήσει σαφές ότι επιθυμία του είναι η ελληνική κυβέρνηση να προχωρήσει στην αποκομματικοποίηση των τραπεζών και της δημόσιας διοίκησης. Παρ’ όλα αυτά την επόμενη ημέρα παραιτούνταν ο Θωμόπουλος. Δεδομένου ότι η Ευρωζώνη έχει δανείσει τεράστια ποσά στην Αθήνα (ορισμένα εξ αυτών για την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας Πειραιώς) και ότι η ΕΚΤ είναι πλέον η εποπτική αρχή, οι πιστωτές πρέπει να εξακριβώσουν τι συνέβη ακριβώς.

Υπάρχουν και άλλα σημάδια ότι η κυβέρνηση Τσίπρα ενδέχεται να παραβιάζει το κράτος δικαίου. Πέρυσι είχε απολύσει την επικεφαλής της ανεξάρτητης, υποτίθεται, φορολογικής αρχής. Επίσης είχε περάσει νόμο που της δίνει μεγαλύτερο έλεγχο επί της τηλεόρασης. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει πει ότι υπάρχει προσπάθεια «ελέγχου του δικαστικού συστήματος, των ανεξάρτητων αρχών, να γεμίσουν το δημόσιο με φίλους και συγγενείς και να ανατρέψουν τις μεταρρυθμίσεις στην παιδεία». Οταν ο Τσίπρας είχε απολύσει την επικεφαλής της φορολογικής αρχής, οι πιστωτές της Ελλάδας μόλις που είχαν ψελλίσει κάτι, παρά το γεγονός ότι η φοροδιαφυγή είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της Ελλάδας. Φαίνεται πως η Κομισιόν δεν ήθελε να είναι πολύ σκληρή με την κυβέρνηση, διότι θέλει να πιστεύει ότι λειτουργεί το τελευταίο σχέδιο διάσωσης ύψους 86 δισ. ευρώ. Ωστόσο, ο σεβασμός του κράτους δικαίου είναι πιθανότατα ακόμη πιο σημαντικός για το οικονομικό μέλλον της Ελλάδας από το να ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό και να ανοίξει τις αγορές της. Είναι σημαντικός και για την πολωνική οικονομία. Η Ε.Ε. δεν είναι σίγουρη με ποιο τρόπο πρέπει να απαντήσει. Δεν επιθυμεί να ανοίξει νέα μέτωπα, τη στιγμή που ήδη έχει τόσα πολλά ανοιχτά. Αν όμως κάνει τα στραβά μάτια, τότε θα μπορούσε να διαδοθεί η ανάρμοστη συμπεριφορά.