ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Στα Βαλκάνια το νέο «Ελντοράντο» των ελληνικών εταιρειών real estate

Δεκάδες εκατομμύρια ευρώ επενδύονται το τελευταίο διάστημα στις αγορές ακινήτων των Βαλκανίων, ιδίως στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, και εσχάτως και της Σερβίας, από ελληνικές εταιρείες, καθώς η προσδοκία υπεραξιών και μεγαλύτερων περιθωρίων κέρδους έναντι της ελληνικής αγοράς είναι έκδηλη. Ασφαλώς, οι ελληνικοί όμιλοι ακινήτων και κατασκευών δεν ανακάλυψαν τώρα τα Βαλκάνια. Ακολουθώντας τους μεγάλους βιομηχανικούς ομίλους που επένδυσαν τα προηγούμενα χρόνια στα Βαλκάνια, οι εταιρείες του κλάδου του real estate ξεκίνησαν τις επενδύσεις, κυρίως μετά το 2004. Σημείο αναφοράς παραμένουν μέχρι σήμερα η Σόφια και το Βουκουρέστι, οι πρωτεύουσες της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας αντίστοιχα, των οποίων η επικείμενη ένταξη στους κόλπους της Ε.Ε. αναμένεται να οδηγήσει τις τιμές των ακινήτων σε άνοδο. Το φαινόμενο αυτό έχει άλλωστε παρατηρηθεί στην πλειονότητα των χωρών που εντάχθηκαν στην Ε.Ε. τα τελευταία χρόνια.

Ασφαλώς, περισσότερο κερδισμένοι είναι εκείνοι που τοποθετήθηκαν νωρίς στις εν λόγω αγορές, όταν ακόμα οι τιμές βρίσκονταν σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα. Πλέον, οι αποδόσεις εμφανίζονται μικρότερες από τα προηγούμενα χρόνια, καθώς το κόστος αγοράς οικοπέδων είναι αισθητά αυξημένο, συμπιέζοντας αντίστοιχα και τα περιθώρια κέρδους των εταιρειών ανάπτυξης ακινήτων.

Το βέβαιο είναι ότι η τάση αυτή θα συνεχιστεί, καθώς σταδιακά εξαλείφεται και ο παράγοντας του ρίσκου που υπήρχε στο παρελθόν στις εν λόγω χώρες. Η λήψη μιας σειράς νομοθετικών μέτρων, τόσο στη Ρουμανία όσο και στη Βουλγαρία, απόρροια της ενταξιακής διαδικασίας των δύο χωρών, έχει διευκολύνει σημαντικά την είσοδο ξένων επενδυτών στην αγορά ακινήτων και πλέον οι αγοραπωλησίες έχουν εκτοξευτεί. Αρχικά, οι ελληνικές εταιρείες κινήθηκαν στον τομέα της ανάπτυξης ακινήτων, αλλά το τελευταίο διάστημα είναι έντονη η κινητικότητα και στην πραγματοποίηση επενδύσεων σε ολοκληρωμένα ακίνητα.

Ανάπτυξη ακινήτων

ΓΕΚ – ΤΕΡΝΑ: Ο κατασκευαστικός όμιλος της ΓΕΚ – ΤΕΡΝΑ είναι από τους πρώτους του κλάδου που τοποθετήθηκαν στη βαλκανική αγορά ακινήτων, τόσο αυτόνομα όσο και σε συνεργασία με άλλες εταιρείες. Ο όμιλος προχωρεί την ανάπτυξη δύο οικιστικών συγκροτημάτων σε αντίστοιχα οικόπεδα στη Σόφια της Βουλγαρίας. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, αναμένεται η κατασκευή 45.000 τ.μ. συνολικά. Η εταιρεία έχει αποκτήσει και άλλες εκτάσεις στη Σόφια, ενώ στην κατοχή της διαθέτει και έκταση 63,5 στρεμμάτων στα περίχωρα του Βουκουρεστίου στη Ρουμανία. Εκεί προωθείται η ανάπτυξη βιομηχανικών και αποθηκευτικών χώρων (logistics). Σταδιακά, ο όμιλος θα δραστηριοποιηθεί και σε άλλες χώρες των Βαλκανίων, ενώ ενδιαφέρον υφίσταται και για την ευρύτερη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αλλά και για τις αγορές της Μέσης Ανατολής. Πρόσφατα συστάθηκε και νέα εταιρεία στη Ρωσία, με στόχο την αξιοποίηση και ανάπτυξη ακινήτων.

Παράλληλα, τον Ιούνιο, η εταιρεία προχώρησε στη σύσταση κοινής εταιρείας με τη Lamda Development στη Βουλγαρία. Αντικείμενο αυτής θα είναι η αγορά και αξιοποίηση οικοπέδου 13,5 στρεμμάτων στον περιφερειακό δακτύλιο της Σόφιας. Το τίμημα της αγοράς ανήλθε σε 5 εκατ. ευρώ. Προς το παρόν και εν αναμονή των τελικών εγκρίσεων από τις αρμόδιες αρχές δεν έχει καθοριστεί το είδος της ανάπτυξης.

LΑΜDΑ DEVELOPMENT – EFG Eurobank Properties: Οι δύο εταιρείες του ομίλου Λάτση έχουν αναπτύξει σημαντική δραστηριότητα στις αγορές των Βαλκανίων, κυρίως σε Βουλγαρία, Ρουμανία και Σερβία. Πρόσφατα η Lamda Development ανακοίνωσε την αγορά οικοπέδου τριών στρεμμάτων στο Βελιγράδι, αντί ποσού 2,9 εκατ. ευρώ. Σε αυτό δρομολογείται η ανάπτυξη οικιστικού συγκροτήματος 11.000 τ.μ., σε μία επένδυση της τάξεως των 15 εκατ. ευρώ. Το οικόπεδο βρίσκεται στο κέντρο της πόλης του Βελιγραδίου, στην περιοχή Vracar.

Το κτίριο γραφείων στο Βουκουρέστι θα είναι συνολικής επιφάνειας 6.700 τ.μ., ενώ θα εκτείνεται σε οκτώ ορόφους. Βρίσκεται στον κεντρικό οδικό άξονα που συνδέει το κέντρο του Βουκουρεστίου με το αεροδρόμιο. Φορέας ανάπτυξης του έργου είναι η LAMDA MED στην οποία η LAMDA Development Romania SrL συμμετέχει με ποσοστό 40%, ενώ το 60% ανήκει σε ιδιώτες. Το κτίριο βρίσκεται στο στάδιο της κατασκευής και αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Σεπτέμβριο του 2007.

Παράλληλα, η εταιρεία, μέσω της κατά 100% θυγατρικής της LAMDA Development Sofia EOOD, προχώρησε και στην υπογραφή προσυμφώνου αγοράς οικοπέδου 11 στρεμμάτων στη Σόφια, και συγκεκριμένα σε ένα από τα προάστια της πόλης όπου τον τελευταίο καιρό έχουν επικεντρωθεί όλες οι οικιστικές αναπτύξεις υψηλού επιπέδου. Η αξία του τιμήματος ανήλθε στα 2,4 εκατ. ευρώ και στον χώρο θα αναπτυχθούν πολυτελείς κατοικίες. To συνολικό κόστος της επένδυσης αναμένεται να ανέλθει στα 10 εκατ. ευρώ. Στη Σόφια, η εταιρεία προωθεί και την ανάπτυξη εμπορικού κέντρου

Με τη σειρά της, η EFG Eurobank Properties έχει αναπτύξει έντονη δραστηριότητα και στην αγορά της Σερβίας (μετά τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία) και βρίσκεται σε αναζήτηση των κατάλληλων εμπορικών ακινήτων εισοδήματος, τόσο στο κέντρο του Βελιγραδίου όσο και στο νέο Βελιγράδι που αναπτύσσεται αυτήν την περίοδο.

ΕLΜΕC SPORT: Πρόκειται για μία από τις εκπλήξεις, καθώς η Elmec Sport είναι η πρώτη μη «παραδοσιακή» εταιρεία, που επιλέγει να δραστηριοποιηθεί στο real estate και μάλιστα στην αγορά της Ρουμανίας. Συγκεκριμένα, η εμπορική αλυσίδα δρομολογεί την ανέγερση εμπορικού κέντρου στην πόλη Κραϊόβα, μέσω της εταιρείας MicroCom DOI, η οποία εδρεύει στο Βουκουρέστι. Πρόκειται για μία επένδυση της τάξεως των 80 εκατ. ευρώ, στην οποία η ελληνική εταιρεία θα συμμετάσχει τουλάχιστον κατά 30%, μέσω της θυγατρικής της Elmec Romania SRL. Το Τhe Craiova Mall θα αποτελείται από τέσσερα επίπεδα, συνολικής επιφάνειας 122.000 τ.μ., ενώ οι εργασίες αναμένεται να ολοκληρωθούν εντός του 2009.

Η Elmec διαθέτει έκταση 12,5 στρεμμάτων και στην περιοχή Otopeni του Βουκουρεστίου, επάνω στον κεντρικό δρόμο που συνδέει το αεροδρόμιο με την πόλη του Βουκουρεστίου, και μελετάει σχέδια για την αξιοποίησή του, χωρίς να έχει καταλήξει ακόμη σε οριστική απόφαση.

ΑRCΟΝ Constructions: Η Ρουμανία αποτελεί μία από τις βασικές αγορές της Arcon Constructions στα Βαλκάνια. Η εταιρεία προωθεί την κατασκευή τεσσάρων οικιστικών συγκροτημάτων, δεδομένης της έλλειψης ποιοτικών κατασκευών στη ρουμανική πρωτεύουσα, αλλά και της μεγάλης ζήτησης λόγω της διαρκούς βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου και του κατά κεφαλήν εισοδήματος.

Το πρώτο οικιστικό συγκρότημα, που φέρει την επωνυμία Floreasca Project, αναπτύσσεται στη βόρεια πλευρά του Βουκουρεστίου κοντά στην ομώνυμη λίμνη που αποτελεί τόπο διαμονής πολιτικών και επιχειρηματιών. Η συνολική δόμηση υπολογίζεται σε 10.000 τ.μ., ενώ η επιφάνεια του οικοπέδου είναι 3,3 στρέμματα. Δεδομένων των συνθηκών που επικρατούν στην τοπική αγορά και της τοποθεσίας του συγκροτήματος, η Arcon Construction θεωρεί ιδιαίτερα ανταγωνιστική την τιμή των 1.900 ευρώ ανά τ.μ., τιμή που συνιστά επενδυτική ευκαιρία και για Ελληνες ιδιώτες επενδυτές που επιθυμούν να τοποθετηθούν στην αγορά ακινήτων για την εξασφάλιση υπεραξίας.

Το βόρειο Βουκουρέστι φιλοξενεί και το δεύτερο οικιστικό σχέδιο της Arcon, το Monetariei Project. Βασικό πλεονέκτημα του συγκεκριμένου έργου είναι ότι το οικόπεδο, επιφάνειας 1.414 τ.μ., βρίσκεται ανάμεσα σε δύο από τα μεγαλύτερα πάρκα της πόλης. H συνολική δόμηση υπολογίζεται σε 3.500 τ.μ., ενώ τα υπόγεια πάρκινγκ θα έχουν δυνατότητα στέγασης 30 οχημάτων.

Το Eminescu Project βρίσκεται στο κέντρο του Βουκουρεστίου και αποτελεί το τρίτο οικιστικό συγκρότημα που αναπτύσσει η Arcon Constructions στη Ρουμανία, το οποίο θα περιλαμβάνει και 700 τ.μ. εμπορικών χώρων, καθώς η περιοχή χαρακηρίζεται από πολύ καλές συγκοινωνιακές προσβάσεις. Η συνολική επιφάνεια των κατοικιών θα είναι 6.800 τ.μ., με το συγκρότημα να διαθέτει 60 θέσεις στάθμευσης.

Στη ρουμανική πρωτεύουσα βρίσκεται και το τέταρτο υπό ανάπτυξη οικιστικό συγκρότημα της Arcon Constructions με την επωνυμία Porumbaru. Η συνολική επιφάνεια του συγκροτήματος είναι 2.700 τ.μ. και αναπτύσσεται σε οικόπεδο επιφανείας 845 τ.μ.

Επενδύσεις σε εμπορικά ακίνητα

Από τα πλέον φιλόδοξα εγχειρήματα στον τομέα της επένδυσης σε ακίνητα αποτελεί η σύσταση του επενδυτικού κεφαλαίου Assos Property Investors, το οποίο αναμένεται να επικεντρωθεί σε επενδύσεις σε εμπορικά ακίνητα στην Κεντρική και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Το νέο επενδυτικό όχημα, το οποίο συστάθηκε με πρωτοβουλία μελών της εφοπλιστικής οικογένειας Ρέστη, έχει ήδη συγκεντρώσει το απαιτούμενο αρχικό ποσό των 50 εκατ. ευρώ, καθώς, μεταξύ άλλων, συμμετέχει και ο όμιλος Χαραγκιώνη. Ηδη έχουν καταγραφεί και οι πρώτες επενδύσεις σε κτίρια γραφείων στη Βουλγαρία (Σόφια) και την Ουκρανία, ενώ συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις και για άλλες αγορές σε άλλες χώρες. Στόχος του fund είναι η συνολική απόδοση επί των ιδίων κεφαλαίων του χαρτοφυλακίου να υπερβαίνει το 20%. Ανάλογες προσπάθειες επιχειρούνται τόσο από τον όμιλο Πειραιώς, με επίκεντρο του ενδιαφέροντος τα Βαλκάνια, όσο και από τη Lamda Development. Η τελευταία έχει ανακοινώσει την πρόθεση δημιουργίας και ανάληψης της διαχείρισης Εταιρείας Επενδύσεων σε Ακίνητα με δραστηριότητα στα Βαλκάνια και τις υπόλοιπες χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπως επίσης και στη Ρωσία και την Ουκρανία, με συνολικά ίδια κεφάλαια ύψους 200 εκατ. ευρώ. Η μετοχική συμμετοχή της Lamda υπολογίζεται σε περίπου 15%.