ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Πώς φορολογούνται τα stock options και οι δωρεάν μετοχές σε εργαζομένους

pos-forologoyntai-ta-stock-options-kai-oi-dorean-metoches-se-ergazomenoys-561220774

Πολλές εταιρείες παρέχουν στους εργαζομένους τους ως κίνητρο, και στο πλαίσιο επίτευξης στόχων, είτε δωρεάν μετοχές είτε δικαιώματα προαίρεσης απόκτησης μετοχών (stock options), δηλαδή το δικαίωμα να αγοράσουν σε προνομιακή τιμή μετοχές δικές τους ή της μητρικής (συνήθως) εταιρείας του ομίλου. Με την εγκύκλιο Ε 2208/2020 παρέχονται σημαντικές διευκρινίσεις αναφορικά με τη φορολογική μεταχείριση των παροχών αυτών από εργοδότη σε εργαζόμενο, εταίρο ή μέτοχο.

• Stock options.  Τα δικαιώματα προαίρεσης φορολογούνται είτε ως εισόδημα από υπεραξία βάσει της ειδικής διάταξης 42Α του ΚΦΕ είτε ως εισόδημα από μισθωτές υπηρεσίες, ανάλογα με τον χρόνο διακράτησής τους από τον δικαιούχο, δηλαδή το διάστημα από την απόκτηση του δικαιώματος (χρονικό σημείο γνωστό ως grant) έως τη μεταβίβαση των μετοχών. Σε κάθε περίπτωση χρόνος απόκτησης του εισοδήματος είναι ο χρόνος μεταβίβασης (πώλησης, δωρεάς, κ.λπ.) των μετοχών οι οποίες αποκτήθηκαν με την άσκηση του δικαιώματος προαίρεσης και όχι ο χρόνος άσκησης του δικαιώματος.

Συγκεκριμένα, τα δικαιώματα προαίρεσης απόκτησης εισηγμένων και μη εισηγμένων μετοχών που ασκούνται μετά την 1η/1/2020 (και ανεξαρτήτως του πότε χορηγήθηκαν) φορολογούνται ως εισόδημα από υπεραξία με συντελεστή 15%, υπό την προϋπόθεση της διακράτησης των μετοχών για τουλάχιστον 24 μήνες από την απόκτηση των δικαιωμάτων προαίρεσης και ανεξαρτήτως εάν εξακολουθεί να ισχύει η εργασιακή σχέση.
Ειδικά για μη εισηγμένες στο Χρηματιστήριο, νεοσύστατες, μικρές ή και πολύ μικρές επιχειρήσεις, ο φορολογικός συντελεστής ορίζεται σε 5%, εφόσον συντρέχουν σωρευτικά οι ακόλουθοι όροι (κατά τον χρόνο χορήγησης των δικαιωμάτων προαίρεσης): (i) τα ως άνω δικαιώματα αποκτώνται εντός πέντε ετών από τη σύσταση της εταιρείας, (ii) η εταιρεία δεν έχει συσταθεί μέσω συγχώνευσης και (iii) οι μετοχές μεταβιβάζονται μετά τη συμπλήρωση 36 μηνών από την απόκτηση των δικαιωμάτων προαίρεσης.

Ως υπεραξία (φορολογητέα με 15%) για τις μετοχές των εισηγμένων εταιρειών ορίζεται η διαφορά μεταξύ της τιμής κλεισίματος της μετοχής στο Χρηματιστήριο κατά τον χρόνο άσκησης του δικαιώματος και της τιμής διάθεσης του δικαιώματος, δηλαδή της προνομιακής τιμής απόκτησης των μετοχών από τον εργαζόμενο κ.λπ.

Για τις μη εισηγμένες μετοχές, ως υπεραξία ορίζεται η διαφορά μεταξύ της τιμής της μετοχής με βάση την αξία των ιδίων κεφαλαίων της εταιρείας (εσωτερική αξία της μετοχής) κατά τον χρόνο άσκησης του δικαιώματος (exercise) και της τιμής διάθεσης του δικαιώματος (προνομιακή τιμή απόκτησης μετοχών).

Το ανωτέρω εισόδημα από υπεραξία υπόκειται και σε ειδική εισφορά αλληλεγγύης (EEA).

Αντίθετα, εάν οι μετοχές διακρατηθούν για διάστημα μικρότερο των 24 και 36 μηνών αντίστοιχα, το ανωτέρω εισόδημα φορολογείται ως εισόδημα από μισθωτές υπηρεσίες (παροχή σε είδος) βάσει της σχετικής φορολογικής κλίμακας.

Επιπροσθέτως, εάν κατά την πώληση των μετοχών που απέκτησε ο δικαιούχος στο πλαίσιο προγράμματος δικαιωμάτων προαίρεσης προκύψει επιπλέον κέρδος (διαφορά μεταξύ της τιμής πώλησης των μετοχών και της χρηματιστηριακής αξίας που είχαν κατά τον χρόνο κτήσης τους, δηλαδή κατά την άσκηση του δικαιώματος), το υπερβάλλον αυτό κέρδος φορολογείται ως υπεραξία από μεταβίβαση κεφαλαίου βάσει των διατάξεων του άρθρου 42 του ΚΦΕ με συντελεστή 15% και υπόκειται σε ΕΕΑ.

Θυμίζουμε, ωστόσο, ότι βάσει του άρθρου 42 ΚΦΕ, απαλλάσσεται του φόρου 15% (αλλά όχι της ΕΕΑ) η πώληση εισηγμένων μετοχών, στην περίπτωση που ο δικαιούχος (πωλητής) συμμετέχει στο κεφάλαιο της εταιρείας με ποσοστό μικρότερο του 0,5%.

• Δωρεάν μετοχές. Η παροχή με τη μορφή δωρεάν μετοχών που λαμβάνει ένας εργαζόμενος, εταίρος ή μέτοχος από νομικό πρόσωπο, στο πλαίσιο προγραμμάτων στα οποία τίθεται ως προϋπόθεση η επίτευξη συγκεκριμένων στόχων ή η επέλευση συγκεκριμένου γεγονότος προκειμένου να πραγματοποιηθεί η διάθεση μετοχών, απαλλάσσεται του φόρου μισθωτών υπηρεσιών και φορολογείται με συντελεστή 15% ως εισόδημα από υπεραξία (όπως ειδικά ορίζει το άρθρο 42Α ΚΦΕ), εφόσον οι μετοχές μεταβιβαστούν οποτεδήποτε μετά την απόκτησή τους, από τον δικαιούχο του προγράμματος.

Ενδεικτικές μορφές προγραμμάτων κινήτρων δωρεάν διάθεσης μετοχών είναι τα Restricted Stock Units (RSUs), performance shares ή performance units, restricted shares plan, matching shares ή employee stock purchase plan, deferred stock κ.ά.

Σημειώνεται ότι, ειδικά για το φορολογικό έτος 2020, απαλλάσσονται από την ειδική εισφορά αλληλεγγύης τα εισοδήματα από κεφάλαιο και από υπεραξία μεταβίβασης κεφαλαίου. Αντίστοιχη απαλλαγή παρέχεται για το φορολογικό έτος 2021 για το εισόδημα από μισθωτές υπηρεσίες στον ιδιωτικό τομέα.
 
* Η κ. Τζένη Πάνου είναι υπεύθυνη του φορολογικού τμήματος της ASnetwork (www.asnetwork.gr).