ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΟΣ

Δίκη και καταδίκη του συνωμότη Τzήρου

diki-kai-katadiki-toy-synomoti-tziroy-2144356

Μια παρέλαση ποικίλων ψαριών και θαλασσινών συναντάμε στο βυζαντινό κείμενο, άγνωστου συγγραφέα, του 14ου-15ου αιώνα «Ο Οψαρολόγος».

Καλοκαίρι· ψάρια και ψαράκια περνάνε στο τραπέζι μας. Από τη φτωχή την τσέρουλα μέχρι την αρχόντισσα συναγρίδα. Μια παρέλαση ποικίλων ψαριών και θαλασσινών συναντάμε στο βυζαντινό κείμενο, άγνωστου συγγραφέα, του 14ου-15ου αιώνα «Ο Οψαρολόγος».

Πρόκειται για την περιγραφή μιας δίκης για συνωμοσία. Η ιστορία της είναι απλή. Ιδού πώς τη συνοψίζει ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης: «Η Συναγρίδα και η Λαβρακότουρνα κατάγγειλαν στον πανενδοξότατο βασιλέα Κήτο ότι ο Τσίρος ο λειψαξούγγιος μαζί με τον κόμητα τον Τρίχεο είχαν συνωμοτήσει να τον εκθρονίσουν. Ο Τσίρος καταδικάζεται να του κόψουν τα γένεια -του τα κόβει αμέσως ο ίδιος ο βασιλέας με το ψαλίδι που ζήτησε να του φέρουν- και η ιστορία τελειώνει με τον Τσίρο, που με φωνές και κλάματα αναθεματίζει τη Συναγρίδα και τον πανενδοξότατο Κήτο, που, επευφημούμενος απ’ όλα τα ψάρια, καταριέται τον υπονομευτή του θρόνου του, να τον τρώνε οι φτωχοί, να μην αξίζει μια πεντάρα και να μυρίζει».

Εδώ χρειάζεται να εξηγήσουμε ότι η Λαβρακότουρνα παραπέμπει στην τούρνα, ψάρι μεγάλο του γλυκού νερού· ο Κήτος είναι το τεράστιο θαλάσσιο θηρίο· ο τσίρος -Τζήρος στο πρωτότυπο- είναι λειψαξούγγιος, δηλαδή του λείπει το ξίγκι· Τρίχεος είναι ο κολιός. Και βέβαια ο ξερός Τσίρος είναι το νωπό σκουμπρί, ψάρι με φήμη παράγοντος του… υποκόσμου στη Γαλλία, καθώς σκουμπρί = maquereau στην αργκοτική γλώσσα σημαίνει σωματέμπορας. Στην ιστορία μας όμως είναι συνωμότης.

Στον «Οψαρολόγο» τα «πρόσωπα» του δράματος είναι πολλά. Ετσι, μέλη της Βασιλικής Αυλής έχουμε τον ανθύπατο Δελφίνο· τον Ορκυνο (τόνος) τον μεγάλο δομέστικο (αρχισταβλάρχη του βασιλέα)· τον Ξιφίο τον πρωτοστάτη (αρχιιπποκόμο)· τον Κέφαλο τον επικέρνη (αρχιοινοχόο, sommelier θα λέγαμε σήμερα)· τον Ψήσσιο τον λογαρά (το καλκάνι τον λογιστή)· τον Λαβράκιο τον καίσαρα, τον Γλανέο τον λογοθέτη (γουλιανός ο υπουργός)· τον Συάκιο (σαλάχι) τον παρακοιμώμενο και τον Οστρείδιο τον καστροφύλακα.

Μάρτυρας στη δίκη του Τσίρου είναι «ο κύριος Ομύδιος μετά μαύρης στολής», που ορκίζεται στον βασιλέα Κήτο: «Μα τον αδελφόν μου τον Καλαμάριον και τον ανεψιόν μου τον Κτένιον και τον συμπέθερόν μου τον Πάγγουρον (τον κάβουρα), αληθώς έφη η Συναγρίδα και η Λαβρακότουρνα προς την βασιλείαν σου».

Δικαστές, μεταξύ άλλων, είναι ο σεβαστός Στάκος (αστακός)· ο Θύννος (τόνος)· ο Βόσκανος (φώκια) προκαθήμενος του βεστιαρίου· η Αθερίνα…

Στο ακροατήριο διακρίνουμε τη Γαλέα· τη Ζαργάνα· την Εκγαρι (γαρίδα)· την Εγραυλη (γαύρος)· την Κατζουρίνα (γαρίδα η γνωστή ως κατσαρίδα)· τη Λακέρτα· τον Λύχνο· το Σκορπίδιν· τον Αντακόσυλο (σκυλόψαρο)· το Σαυρίδιν· το Αχέλι και την Οσμαρίδα.

Οι συγκατηγορούμενοι του Τζήρου, ο Τριχέος και ο Μαζός (μαξείνος) -όπως κάνουν συνήθως οι συγκατηγορούμενοι και στην πραγματική ζωή-, ισχυρίστηκαν «ότι ο Τζήρος παρώξυνεν ημάς», μας ξεσήκωσε τα μυαλά…

Κι έτσι ο Τζήρος το σκουμπρί καταδικάστηκε να τον τρώνε οι φτωχοί, να μην αξίζει μια πεντάρα και να μυρίζει.

Αχ, όμως, βασιλέα Κήτο, τι ωραία που μυρίζει ο τσίρος ο ξερός κοπανισμένος και καψαλισμένος, αρτυμένος με λαδόξιδο, πλάι στο καλοκαιρινό παγωμένο ουζάκι μας…