ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «Κ»

Εκεί όπου δεν θέλει κανείς να πλησιάσει

Η πολυβραβευμένη δημοσιογράφος Μαριάνα βαν Ζέλερ μιλάει στο «Κ» για τη νέα της σειρά ντοκιμαντέρ, που εξερευνά τις μαύρες αγορές του πλανήτη και παρουσιάζεται στο National Geographic.

Εκεί όπου δεν θέλει κανείς να πλησιάσει

Στο φως της κάμερας η ζούγκλα του Περού μοιάζει απόκοσμη. Οι σιλουέτες της Μαριάνας βαν Ζέλερ, των συνεργατών της και του επικεφαλής του εργαστηρίου κοκαΐνης που κρύβεται στην άγρια βλάστηση κινούνται γρήγορα. Κλαδιά τσακίζουν και φυλλώματα παραμερίζουν βίαια καθώς τρέχουν προς το αυτοκίνητο που έχουν αφήσει στη δημοσιά. Οι λαχανιασμένες ανάσες τους ακούγονται στο μικρόφωνο. Δεν είναι το τρέξιμο που τους κόβει την ανάσα και κάνει τις καρδιές τους να χτυπούν ακανόνιστα, είναι ο φόβος, καθώς έχουν γίνει αντιληπτοί από τους κατοίκους του κοντινού χωριού, οι οποίοι κινούνται απειλητικά εναντίον τους. Η παρουσία ενός τηλεοπτικού συνεργείου εκεί είναι ανεπιθύμητη και επικίνδυνη.

Κλείνω την οθόνη του λάπτοπ όπου παρακολουθώ ένα από τα οκτώ επεισόδια της σειράς ντοκιμαντέρ του National Geographic «Διακίνηση με τη Μαριάνα βαν Ζέλερ», ακριβώς την ώρα που η ίδια απαντά στη βιντεοκλήση μου και στην οθόνη του κινητού εμφανίζεται το γελαστό πρόσωπο της δημοσιογράφου. Έχοντας εργαστεί σκληρά επί δύο χρόνια για την ολοκλήρωση της σειράς, μοιάζει –και στη διάρκεια της κουβέντας μας ομολογεί ότι αισθάνεται– ικανοποιημένη από το αποτέλεσμα. Χρειάστηκαν μήνες έρευνας και επαφών, προετοιμασίας του «εδάφους» και συντονισμού των πληροφοριοδοτών και σχεδόν ένας χρόνος βιντεοσκόπησης σε πολλά διαφορετικά σημεία του πλανήτη για να συγκεντρωθεί το υλικό. Το αποτέλεσμα είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι στον υπόκοσμο των μαύρων αγορών, οι οποίες συναποτελούν την αξίας τρισεκατομμυρίων σκιώδη οικονομία του πλανήτη. «Αυτά τα δύο χρόνια», μου λέει, «έκανα εκατοντάδες συνεντεύξεις, χιλιάδες ώρες γυρισμάτων. Μία ώρα εκπομπής αντιστοιχεί τελικά σε περίπου εκατό ώρες γυρισμάτων». 

ekei-opoy-den-thelei-kaneis-na-plisiasei0

Ταξίδεψε από την Τζαμάικα και το Ισραήλ έως το Περού, το Μεξικό και σε διάφορες πολιτείες των ΗΠΑ και ήρθε σε επαφή με πλαστογράφους, «μάγειρες» κοκαΐνης, προαγωγούς, πόρνες, λαθρεμπόρους όπλων και τίγρεων, εργαζομένους σε εταιρείες τηλεφωνικής απάτης, χρήστες παράνομων στεροειδών, καταγράφοντας την ιστορία τους αλλά και τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας καθεμιάς από τις μαύρες αγορές στις οποίες εμπλέκονται. Χρειάστηκε να χρησιμοποιήσει τη βοήθεια συναδέλφων της δημοσιογράφων, πρώην και εν ενεργεία αστυνομικών, κρατούμενων πρώην μελών συμμοριών και πληροφοριοδοτών, που τη βοήθησαν με κίνδυνο της ζωής τους. Τα οκτώ επεισόδια της σειράς, που κάνει πρεμιέρα την Παρασκευή 22/1 στις 21.50, στο National Geographic, τιτλοφορούνται «Όπλα», «Απάτη», «Φαιντανύλη», «Τίγρεις», «Αναβολικά», «Πλαστογραφία», «Προαγωγοί», «Κοκαΐνη» και διεισδύουν στα άδυτα των αντίστοιχων μαύρων αγορών. 

ekei-opoy-den-thelei-kaneis-na-plisiasei1
Πλάνο από το επεισόδιο «Φαιντανύλη» και τα παράνομα εργαστήρια παρασκευής αυτού του συνθετικού οπιοειδούς, που χρησιμοποιείται ως αναλγητικό και συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο θανατηφόρων ναρκωτικών ουσιών.

«Καλύπτω θέματα για τη λειτουργία του υποκόσμου εδώ και περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια, σχεδόν σε όλη μου τη σταδιοδρομία, και πάντα υπήρχαν θέματα με τα οποία παθιαζόμουν», εξηγεί η Ζέλερ. «Δεν ήταν δύσκολο να βρούμε θέματα και ιδέες για μαύρες αγορές, υπάρχουν παντού γύρω μας. Ήταν κυρίως θέματα που μου προκαλούσαν περιέργεια. Πάντα λέω ότι η δημοσιογραφία είναι ένα εκπληκτικό επάγγελμα, γιατί είναι το μόνο που πληρώνει κάποιον για να ικανοποιεί την περιέργειά του».

ekei-opoy-den-thelei-kaneis-na-plisiasei2
Το λαθρεμπόριο τίγρεων είναι από τις πιο προσοδοφόρες και επικίνδυνες μαύρες αγορές.

 
Στα δεκαπέντε χρόνια που υπηρετεί την ερευνητική δημοσιογραφία, έχει τιμηθεί με τα βραβεία Livingston για νέους δημοσιογράφους, DuPont και Peabody για τα ρεπορτάζ και τα ντοκιμαντέρ της. «Είναι πολύτιμη η γνώση που κερδίζω μπαίνοντας σε αυτούς τους κόσμους και συνειδητοποιώντας ότι σε πολλούς από αυτούς υπάρχει τάξη στο χάος. Αν καταφέρω να ξεφλουδίσω τα στρώματα αυτών των συστημάτων, νομίζω ότι θα μπορέσω να δείξω πώς λειτουργούν. Μόνο έτσι και δείχνοντας στους τηλεθεατές τι περιλαμβάνουν αυτοί οι κόσμοι και πώς λειτουργούν θα μπορέσουμε να κάνουμε τη διαφορά και να σταματήσει η λειτουργία τους». 

Της περιγράφω τη σκηνή που παρακολουθούσα δευτερόλεπτα πριν ξεκινήσουμε τη συνομιλία μας και τη ρωτάω πόσο συχνά βρίσκεται εκτεθειμένη σε αντίστοιχους κινδύνους. «Θα ήθελα αρχικά να πω ότι καμία ιστορία δεν αξίζει όσο η ζωή μας», ξεκαθαρίζει. «Βρεθήκαμε σε αρκετές άβολες καταστάσεις. Μας απείλησε ένας απατεώνας στην Τζαμάικα, που ήθελε να κλέψει τα πράγματά μας, μια άλλη φορά έπρεπε να εγκαταλείψουμε μια περιοχή όπου κάναμε γύρισμα, γιατί κινδυνεύαμε να βρεθούμε σε αντικρουόμενα πυρά. Υπήρχαν πολλές τέτοιες στιγμές, αλλά κατορθώσαμε να τις βιντεοσκοπήσουμε όλες. Νομίζω ότι μια σημαντική πλευρά αυτού του σόου είναι ότι τραβήξαμε πραγματικά την κουρτίνα, όχι μόνο ως προς το πόσο δύσκολο είναι να αποκτήσεις πρόσβαση σε αυτούς τους κόσμους, αλλά και ως προς το τι συμβαίνει ακόμα κι όταν έχεις αποκτήσει πρόσβαση και όμως τα πράγματα δεν εξελίσσονται βάσει σχεδίου». Παραδέχεται ότι φοβάται κάποιες φορές, αν και δεν θέλει να χρησιμοποιεί τη λέξη «φόβος», προτιμά να λέει ότι αισθάνεται άβολα. Ομολογεί ωστόσο ότι «στη μάχη μεταξύ περιέργειας και φόβου που γίνεται μέσα μου, η περιέργεια πάντοτε επικρατεί».

Εγκληματίες της διπλανής πόρτας

ekei-opoy-den-thelei-kaneis-na-plisiasei3
Στα στέκια των προαγωγών και στους οίκους ανοχής της Καλιφόρνια.

Σε κάθε περίπτωση δεν αρνείται ότι νιώθει «πολύ τυχερή που μπορώ να δω όσα βλέπω. Αποκτώ μια άλλη θεώρηση για τη ζωή. Δεν βλέπω όμως τον κόσμο σαν ένα θλιβερό και καταθλιπτικό μέρος. Αυτή η εμπειρία μού έχει προσφέρει το αντίθετο, μου έδειξε ότι, ναι, ο κόσμος είναι θλιβερός και καταθλιπτικός, αλλά ταυτόχρονα απίστευτα όμορφος, ικανός να σε εμπνεύσει, κυρίως λόγω των ανθρώπων που γνώρισα στην πορεία. Πρόκειται για τους ανθρώπους που τους ακολουθούν τα περισσότερα στερεότυπα, αυτούς που θεωρούμε ότι είναι οι κακοί. Όταν όμως έχει κανείς την ευκαιρία να ακούσει τις ιστορίες τους, συνειδητοποιεί ότι μας μοιάζουν πολύ περισσότερο από ό,τι θα θέλαμε να παραδεχτούμε. Είναι πατέρες, είναι μητέρες, αγαπούν τα παιδιά τους, κινητοποιούνται από τους ίδιους στόχους όπως κι εμείς, και αυτό είναι ένα από τα κυριότερα μηνύματα που θέλω να περάσω μέσα από τη σειρά». Τι έχει άραγε διδαχθεί από τη δουλειά της; «Ότι ο κόσμος δεν είναι άσπρος ή μαύρος, υπάρχει πολύ γκρίζο. Ότι είναι εύκολο να συνδεθείς με τους ανθρώπους, αρκεί να τους δώσεις μια ευκαιρία και να είσαι διατεθειμένος να ακούσεις τις ιστορίες τους. Επίσης πως δεν μπορούμε να καταφέρουμε τίποτα δαιμονοποιώντας ή κρίνοντας τους άλλους, ότι, αν καταλάβουμε ότι είμαστε όλοι ανθρώπινα όντα, θα τα καταφέρουμε καλύτερα».

ekei-opoy-den-thelei-kaneis-na-plisiasei4

Η σειρά ντοκιμαντέρ «Διακίνηση με τη Μαριάνα βαν Ζέλερ» κάνει πρεμιέρα την Παρασκευή 22 Ιανουαρίου, στις 21.50, στο National Geographic. Το National Geographic είναι διαθέσιμο στην Ελλάδα μέσω Cosmote TV, Nova, Vodafone TV, Wind Vision.