ΤΑΞΙΔΙΑ

Δίον: Στη σκιά του Ολύμπου

04-olymbos-225
01-dion-naos-isidas-043
02-dion-mousio-170
gre1080223_16082598
arxaio-dion-2
01-dion-poli-119
02-dion-mousio-163
01-dion-odio-073
01-dion-naos-isidas-055

Η περιήγηση ανάμεσα στα απομεινάρια των αρχαίων ναών του Δίου, τα θέατρα, τις θέρμες και τις μυρωδιές της φύσης, αποτελεί έναν μοναδικό σταθμό στο παρελθόν και στο θαυμαστό πολιτισμό μας.

«Τραγουδώντας ο Ησίοδος (700 π.Χ.) τον θεϊκό έρωτα του Δία για τη Θυία, την κόρη του προπάτορα των Ελλήνων Δευκαλίωνα, λέει ότι αυτή έμεινε έγκυος και γέννησε δύο παιδιά, τον Μάγνητα και τον Μακεδόνα, που έζησαν στην Πιερία γύρω από τον Ολυμπο. Ο ιερός τόπος του Δία στην περιοχή αυτή ήταν το Δίον, στις υπώρειες του Ολύμπου», γράφει ο καθηγητής Δημήτρης Παντερμαλής στην εισαγωγή του βιβλίου του «Δίον, η ανακάλυψη» (εκδ. Αδάμ) για τον αρχαιολογικό χώρο του Δίου, τη σημαντικότερη ιερή πόλη των Μακεδόνων. Ο ίδιος, άλλωστε, προτού αναλάβει τη διεύθυνση του Μουσείου της Ακρόπολης, εργάστηκε επί 45 χρόνια ως αρχαιολόγος στο Δίον και είναι εμφανής η αγάπη του για την αρχαία πόλη, τα τείχη, τα ιερά, τα αγάλματα, το τοπίο που πλαισιώνει όλα αυτά.

Από τον αρχαίο ποταμό Ελικώνα στον νεότερο Βαφύρα

Με θέμα τη φύση ξεκίνησε και η «ξενάγησή» μας στο Δίον, στη συζήτηση που είχαμε στο γραφείο του. Ολη αυτήν τη φυσική ομορφιά που ενέπνευσε τον άνθρωπο να φανταστεί με συγκεκριμένο τρόπο τους θεούς του και τις λατρευτικές συνήθειές τους. «Σε περιβάλλοντα ήπια εμφανίζονται ανάλογα ήπιες θεότητες, σε άλλα, όπως αυτό του Ολύμπου με έντονες κλιματικές συνθήκες, έχουμε τον Δία να κρατάει στο χέρι του τον κεραυνό, διοικώντας θεούς και ανθρώπους», εξηγεί ο καθηγητής. Εντονες μυθολογικές περιγραφές έχουμε και από τους πρόποδες του Ολύμπου, με τις Μαινάδες που κατασπάραξαν τον Ορφέα και θέλησαν να ξεπλύνουν το αίμα από τα χέρια τους στον αρχαίο ποταμό Ελικώνα, όπως ονομαζόταν μέχρι τότε. Σύμφωνα με τον Παυσανία, ο ποταμός βυθίστηκε στη γη για να μη μιάνει τα νερά του προσφέροντάς τα για καθαρισμούς από φόνο. Εμφανίστηκε πάλι στην περιοχή του Δίου με το όνομα Βαφύρας και σε αυτόν λούζονταν οι νύμφες. Εκτοτε το γεωλογικό φαινόμενο ερμηνεύεται με τη δική του μυθολογική επένδυση.

Μπορείς και σήμερα να παρατηρήσεις μικρές πηγές που αναβλύζουν δίπλα στις αρχαιότητες. Στις εκβολές του ποταμού Βαφύρα τον Μάρτιο του 1999 ανακαλύφθηκε το ακέφαλο άγαλμα της Αρτέμιδος Βαφυρίας. Φυσικά φαινόμενα, μύθοι, γλυπτά, ερείπια κτισμάτων, δολίνες με βατραχάκια, πανύψηλες ιτιές και πανάρχαιοι θάμνοι συνθέτουν τον καθηλωτικό κόσμο του Δίου. Το υγρό στοιχείο είναι κυρίαρχο, βασικό συστατικό της γοητείας του!

Το θέατρο και το Φεστιβάλ Ολύμπου

Δεξιά της εισόδου του αρχαιολογικού χώρου βρίσκεται το μεγάλο θέατρο του Δίου, που τους καλοκαιρινούς μήνες ζωντανεύει φιλοξενώντας το Φεστιβάλ Ολύμπου (www.festivalolympou.gr). Δεξιά, εντός της εισόδου, μας υποδέχεται μια λίμνη, η οποία αποτελεί ένδειξη για τη λατρεία των μουσών στην περιοχή. Ο περίπατος στο Δίον σε κάνει να ξεχνάς τον έξω κόσμο. Ο αρχαιολογικός χώρος είναι «σαν μια μεγάλη αγκαλιά», όπως λέει η συνοδοιπόρος Κλαίρη Μουσταφέλλου, μια επίπεδη έκταση περίπου 1.500 στρεμμάτων στην οποία νιώθεις απομονωμένος από τον σύγχρονο κόσμο. Σημείο αναφοράς και προσανατολισμού ο Θρόνος του Δία (η κορυφή του Ολύμπου).  

Προφανώς έχουμε την εύνοια του θεού και το ξένιο πνεύμα ενσωματώνει στην περιήγησή μας η καθηγήτρια Αρχαιολογίας Σεμέλη Πινγιάτογλου, η οποία έχει συμμετάσχει για 40 χρόνια σε ανασκαφές στο Δίον, γνωρίζει πολύ καλά το χώρο και διαθέτει ιδιαίτερο χάρισμα ρητορικής. Θα ’θελες να μην τελείωνε η ξενάγησή της ποτέ ή να ήσουν φοιτητής Αρχαιολογίας, να αποτραβιέσαι για μελέτη και να επιστρέφεις κάθε εποχή του χρόνου με ανανεωμένες γνώσεις και βαθύτερη κατανόηση του πολιτισμού που κάποτε ήκμασε σε αυτόν το χώρο.  

Τα Ιερά της Δήμητρας, του Διός και της Ισιδας

Πρώτος σημαντικός σταθμός της περιήγησής μας είναι το Ιερό της Δήμητρας, με τους παλαιότερους ναούς του Δίου χτισμένους με καλο-λαξευμένους λίθους. Ανήκουν στα τέλη του 6ου αι. π.Χ. και η διάρκεια ζωής του ιερού φτάνει έως τον 4ο αι. μ.Χ. Οι αφιερωμένοι στη Δήμητρα δίδυμοι ναοί αποτελούν τον πυρήνα αυτού του συγκροτήματος, ενώ στον έναν από αυτούς βρέθηκε το μαρμάρινο κεφάλι του λατρευτικού αγάλματος της θεάς Δήμητρας. Αδελφή του Δία, θεά της γονιμότητας και της βλάστησης, έχει ανάμεσα σε άλλα για σύμβολά της τα στάχυα και τις παπαρούνες που συναντάμε αυτή την εποχή άφθονες στο Δίον.  

Συνεχίζοντας ανατολικά, υπό το ασίγαστο κελάηδισμα των πουλιών, φτάνουμε στο Ιερό του Διός Υψίστου, το πρώτο που εντοπίστηκε στην Ελλάδα αφιερωμένο στη λατρεία του «Υψίστου Διός» ή «Ουράνιου Διός» και ανήκει κυρίως στη ρωμαϊκή περίοδο. Οι ανασκαφές έφεραν στο φως το βωμό του ιερού και το ναό με ένα άγαλμα του Δία στο εσωτερικό του, μαρμάρινους αετούς και πολλά άλλα αναθήματα.

Πλάι ακριβώς σε αυτό το ιερό, με ένα γεφυράκι να τα συνδέει, βρίσκεται το Ιερό της Ισιδας. Οι αρχαίοι τοίχοι είναι βυθισμένοι στο νερό και αγάλματα στέκουν πάνω σε καταπράσινα εδάφη και ανάμεσα σε λιμνάζοντα νερά. «Η λατρεία του νερού του Ολύμπου έπαιξε, φαίνεται, αποφασιστικό ρόλο στην ίδρυση ενός ιερού στη θέση αυτή, ήδη στα κλασικά χρόνια, αφιερωμένου στην Αρτεμη, ως θεά του τοκετού», γράφει ο κ. Παντερμαλής. «Μια ιερή πηγή στεγάστηκε σε μεταγενέστερα χρόνια μέσα σε ένα ναό, ενώ το νερό μιας άλλης οδηγήθηκε στη δεξαμενή του ναού της Αφροδίτης Υπολυμπιδίας (Αφροδίτης των υπωρειών του Ολύμπου) περνώντας κάτω από το άγαλμά της». Σήμερα, στην κόγχη του αγάλματος της Υπολυμπιδίας Αφροδίτης υπάρχει αντίγραφό του, ενώ το πρωτότυπο εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Δίου. Αλλα, μικρότερα, αγάλματα κλέβουν την προσοχή, όπως αυτό του Ερωτα των ελληνιστικών χρόνων. Μία ακόμα πηγή αναβλύζει παραδίπλα και ένα βατραχάκι κάνει την εμφάνισή του.

Οι μεγάλες θέρμες

Το Δίον διαθέτει επίσης ένα ρωμαϊκό θέατρο και ένα ωδείο δίπλα στο συγκρότημα των μεγάλων θερμών, οι οποίες ξεπερνούν σε μέγεθος και πολυτέλεια όλες τις άλλες που έχουν ανακαλυφθεί στην πόλη. Μαρτυρούν συνήθειες του 2ου και του 3ου αι. μ.Χ., εποχές κατά τις οποίες οι πολίτες αφιέρωναν καθημερινά κάποιες ώρες για την υγιεινή και περιποίηση του σώματός τους και τη λατρεία των θεών, ιδιαίτερα του Ασκληπιού.

Οσοι γνωρίζουν καλά το Δίον από φέτος θα νιώσουν μια σημαντική απουσία στον αρχαιολογικό χώρο. Το εξαιρετικό ψηφιδωτό της θριαμβικής Επιφάνειας του Διονύσου από την αίθουσα των συμποσίων της έπαυλης του Διονύσου μεταφέρθηκε με ιδιαίτερα δεξιοτεχνικό τρόπο στο Μουσείο του Δίου, όπου θα εκτίθεται πλέον σε προστατευμένο χώρο.

Αναχωρώντας, αξίζει κανείς να συνεχίσει την περιπλάνηση στους πρόποδες του Ολύμπου, να επισκεφτεί περιοχές όπως τα Λείβηθρα (πατρίδα του Ορφέα), με τα τεράστια αιωνόβια πλατάνια σε οργασμό βλάστησης αυτή την εποχή. Ή να κατευθυνθεί προς τους καταρράκτες της Αγίας Κόρης, για να απολαύσει την αμεσότητα με το υγρό στοιχείο. Ενα μονοπάτι οδηγεί σε ένα μαγικό σημείο όπου τρέχει ο καταρράκτης του Ορλιά, όπως επικρατεί σήμερα να ονομάζεται (του Βαφύρα ή του Ελικώνα της αρχαιότητας). Μια βουτιά στα κρύα καταπράσινα νερά της βάθρας που σχηματίζεται μπροστά του είναι (πιστοποιημένα) μία από τις πιο αναζωογονητικές εμπειρίες στις πλαγιές του ιερού βουνού των 12 θεών.

Γενικά

Το χωριό Δίον βρίσκεται δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο και 15 χλμ. από την Κατερίνη, στους βόρειους πρόποδες του Ολύμπου. Παλαιότερα λεγόταν Μαλαθριά, χάρη στο φυτό μάλαθρα (μάραθο) που ευδοκιμούσε στην περιοχή. Οι κάτοικοί του ασχολούνται κυρίως με γεωργικά-κτηνοτροφικά επαγγέλματα και κάποιοι απασχολούνται στο Αρχαιολογικό Πάρκο και στο μουσείο, το οποίο βρίσκεται εντός του οικισμού. Δεν έχει αναπτύξει ιδιαίτερη τουριστική ταυτότητα, διαθέτει, ωστόσο, λιγοστά ενοικιαζόμενα δωμάτια ή διαμερίσματα και παραδοσιακές ταβέρνες.

Μετάβαση

Το Δίον απέχει 70 χλμ. (μισή ώρα με το αυτοκίνητο) από τη Θεσσαλονίκη και 450 χλμ. από την Αθήνα. Υπολογίστε 5-6 ώρες οδήγησης (και περίπου 170 ευρώ για βενζίνη και διόδια, με την επιστροφή). Μπορείτε επίσης να ταξιδέψετε με τρένο (www.ose.gr) ή με λεωφορείο μέχρι την Κατερίνη και από εκεί να κινηθείτε με τοπική συγκοινωνία ή ταξί.
• ΚΤΕΛ οδού Λιοσίων: Τ/210-83.17.059
• ΚΤΕΛ Κατερίνης: Τ/23510-23.313, 29.317

Που να μείνετε

• Mediterranean Village (T/23510-64.600, www.mediterraneanhotels.gr). Resort πάνω σε μια πολύ περιποιημένη παραλία, μόλις 7 χλμ. από την Κατερίνη. Πισίνες, spa, συνεδριακό κέντρο, ενδιαφέρον εστιατόριο και πλούσιο πρωινό (85 ευρώ το δίκλινο σε χαμηλή περίοδο).
Δείτε και τις άλλες μονάδες των Mediterranean Hotels, όπως το φιλικό και ατμοσφαιρικό Olympus Mediterranean στο Λιτόχωρο (T/23520-81.831, 6936-869.292).
• Cavo Olympo (T/23520-22.222, 6978-331.800, www.cavoolympo.gr). Luxury resort & spa στην Πλάκα Λιτοχώρου, μπροστά στη θάλασσα. Ξεχωρίζει για τη λιτή σύγχρονη αρχιτεκτονική του και τον τρόπο που εναρμονίζεται με το τοπίο. Διαθέτει spa και συνεδριακό κέντρο, εστιατόριο, μπαρ, πρόσβαση σε μικρές ιδιωτικές παραλίες (από 80 έως 200 ευρώ το δίκλινο).
• Poseidon Palace (Τ/23520-31.602, 31.624, www.poseidonpalace.gr). Μεγάλο ξενοδοχειακό συγκρότημα στην παραλία της Λεπτοκαρυάς, πρόσφατα ανακαινισμένο, με συνεδριακό κέντρο και 25 χρόνια πείρα στην εστίαση και τη διοργάνωση εκδηλώσεων (το δίκλινο ξεκινάει από 45 ευρώ με πρωινό).
• Ιστορίες Σαφέτη (Τ/23510-46.272, www.safetis.gr). Τρία αυτόνομα και πλήρως εξοπλισμένα διαμερίσματα στο Δίον που παντρεύουν το παραδοσιακό με το σύγχρονο. Δίπλα τους είναι ανοιχτό όλη τη μέρα Καφεποτείο της μονάδας με κρύα πιάτα και μουσικές βραδιές. Από το μαγαζάκι της οικογενειακής επιχείρησης μπορείτε να προμηθευτείτε εξαιρετικά σπιτικά λικέρ και γλυκά του κουταλιού, βότανα και άλλα προϊόντα της πιερικής γης. Το αγρόκτημα της οικογενειακής επιχείρησης είναι επισκέψιμο (60-90 ευρώ το διαμέρισμα).
• Koukos Inn (T/23510-83.200, 6947-185.166, www.koukosinn.gr). Αγροτικό πανδοχείο (με δικό του εστιατόριο) στo xωριό Κούκος. 5 αυτόνομες δίχωρες κατοικίες με τζάκι, σε κτήμα 150 στρεμμάτων και με δυνατότητα ξενάγησης στον τρόπο παραγωγής και επεξεργασίας δίκοκκου σιταριού. Πλούσιο ελληνικό πρωινό με αυγά του κτήματος, τυριά της περιοχής και άλλα τοπικά προϊόντα. Πισίνα, ησυχία και ωραία, φιλόξενη ατμόσφαιρα (65 – 90 ευρώ το διαμέρισμα των 65 τ.μ.). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το εστιατόριο της μονάδας – ακόμη κι αν δεν μείνετε εκεί.
• Πλειάδες στον Παλαιό Παντελεήμονα (Τ/23520-22.661, www.pliades.gr). Παραδοσιακός ξενώνας με τζάκι στα δωμάτια, με αρκετές μακεδονίτικες επιρροές στη διακόσμηση. Στις γιορτές λειτουργεί δικό τους εστιατόριο (60 – 75 ευρώ).   

Που να φάτε

• Γαστροδρόμιο εν Ολύμπω (Τ/23520-21.300, 21.303, 6972-190.837, www.gastrodromio.gr). Το εστιατόριο του Ανδρέα Γάβρη στο Λιτόχωρο, με έμφαση στα τοπικά προϊόντα και δημιουργική προσέγγιση, υπόσχεται μια γευστική εμπειρία πολύ πιο ενδιαφέρουσα από αυτό που περιμένει κανείς σε μια μικρή επαρχιακή πόλη. Εξαιρετικές σούπες, αρνάκι με σπασμένο σιτάρι, μπουρανί, εμπνευσμένα γλυκά και μια πολύ ενημερωμένη λίστα με περισσότερες από 50 ετικέτες ελληνικών κρασιών.
• Οδός Υδρας (Τ/23510-24.220, 6909-086.124). Fish bar στην Κατερίνη, όπου το μεράκι και η γνώση για τα θαλασσινά θα σας εκπλήξουν. Δοκιμάστε χταπόδι τηγανιά, ψαροσαρμάδες, βασιλικά μύδια και φούσκες ανάμεσα σε πλήθος άλλων προσεγμένων πιάτων.
• Αγιονέρι (Τ/23510-53.677, 6932-828.711). Ψητά και παραδοσιακές σούβλες σε ταβέρνα του Δίου, πολύ κοντά στον αρχαίο ναό. Ενας πολύ απλός χώρος με τζάκι, που ξεχωρίζει για το εξαιρετικό κατσικάκι και άλλα κρέατα και τυροκομικά παραγωγής της οικογένειας.
• Μπουκιά και γουλιά (Τ/23514-00.154). Μεζεδοπωλείο στην Κατερίνη με ποντιακές επιρροές στη μερακλίδικη κουζίνα του και ευχάριστο μικρό χώρο.
• Koukos Inn (T/23510-83.200, www.koukosinn.gr). Ενδιαφέρον εστιατόριο στο χωριό Κούκος, με έμφαση σε προϊόντα από δίκκοκο σιτάρι που παράγουν οι ιδιοκτήτες του και συνταγές εμπνευσμένες από την αρχαιοελληνική κουζίνα.

Αρχαιολογικός χώρος

• Αρχαιολογικό Πάρκο Δίου (Τ/23510-53.484)
• Μουσείο Δίου (Τ/23510-53.206, [email protected])
Θερινό ωράριο λειτουργίας για το Αρχαιολογικό Πάρκο και το μουσείο 8 π.μ.-8 μ.μ. (από 1 Απριλίου έως 31 Οκτωβρίου)
Ενιαίο εισιτήριο: 8 ευρώ, μειωμένο 4 ευρώ
• Φεστιβάλ Ολύμπου
Γραφεία: 28ης Οκτωβρίου 40, Κατερίνη Τ/23510-76.041, www.festivalolympou.gr

Ευχαριστούμε πολύ το Επιμελητήριο Πιερίας για την πρόσκληση και τη φιλοξενία!