ΠΟΛΗ

«Διαβάτη στάσου, κλείσε τα μάτια και θυμήσου…»

diavati-stasoy-kleise-ta-matia-kai-thymisoy-amp-8230-2141414

To 2009, ο νομπελίστας βιολόγος Aaron Ciechanover (Νομπέλ Χημείας 2004) είχε μεσολαβήσει ώστε στο υπό κατασκευήν τότε Μνημείο Ολοκαυτώματος της Αθήνας να περιληφθεί κείμενο του συγγραφέα και διανοητή Ελί Βιζέλ (που πέθανε πριν από λίγες ημέρες). «Τον Ιούνιο του 2009, οι διαδικασίες για την αδειοδότηση του Μνημείου του Ολοκαυτώματος Ελλήνων Εβραίων στην Αθήνα βρίσκονταν σε πλήρη εξέλιξη», λέει ο κ. Σάκης Λεών, που εκείνη την εποχή ήταν πρόεδρος της Επιτροπής Μνημείου Ολοκαυτώματος Ελλήνων Εβραίων στην Αθήνα. «Τότε, ο νομπελίστας καθηγητής του Technion και φίλος της κοινότητάς μας Aaron Ciechanover, ο οποίος έδειχνε συνεχώς το ενδιαφέρον του για την πολύπλοκη και χρονοβόρο διαδικασία, πρότεινε να απευθυνθούμε στον προσωπικό του φίλο, επίσης νομπελίστα, Ελί Βιζέλ για να γράψει το κείμενο για την αναθηματική επιγραφή του Μνημείου».

Ο Βιζέλ αποδέχθηκε την πρόταση και το κείμενό του νοηματοδοτεί το Μνημείο, που έχει θέα τον αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού. Αλλά, ο Βιζέλ, όπως μας ενημερώνει ο κ. Σάκης Λεών (που διατηρεί την αλληλογραφία στο αρχείο του), «πάντα απλός και μετριόφρων, ζητούσε τη γνώμη μας για το κείμενό του…». Την αρχική του πρόταση, ο Ελί Βιζέλ τροποποίησε ελάχιστα στο τέλος.

Ο Βιζέλ κάνει επίκληση στη μνήμη. «Διαβάτη στάσου, κλείσε τα μάτια και θυμήσου. Θυμήσου, τότε, κάπου εδώ, συμπολίτες σου φιλήσυχους και ανέμελους, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, συνέλαβαν, ταπείνωσαν και καταδίκασαν σε θάνατο αποτρόπαιο, σε στρατόπεδα εξόντωσης, που θα ’ναι για πάντα η ντροπή του ευρωπαϊκού πολιτισμού».

Ζητεί από τον διαβάτη να κατανοήσει. Να μην αφήσει την οργή και το μίσος να τον βαρύνουν. Η θύμηση αρκεί. Αυτή είναι δικαίωση. «Επειδή ήσαν Εβραίοι, έξι εκατομμύρια ψυχές στερήθηκαν το δικαίωμα στην ελευθερία, την ευτυχία, την ελπίδα, το χαμόγελο και την προσευχή, στην ίδια τη ζωή. Θυμήσου τη ζωή, την αγωνία και τον θάνατό τους. Χωρίς θρήνους και χωρίς κραυγές για τον πόνο και τη φρίκη. Μην αφήσεις ο θυμός και η απελπισία να βαρύνουν το μέλλον σου. Ας είναι η θύμησή σου δικαίωση και τιμή, εμπόδιο στον χθεσινό εχθρό να σκοτώσει τα θύματά του με δεύτερο θάνατο – τη λήθη. Ελί Βιζέλ».