ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Χαρτογραφούν τη βιοποικιλότητα στην Οίτη και το Καλλίδρομο

Τον περασμένο Νοέμβριο, ο Χαράλαμπος Αλιβιζάτος, ορνιθολόγος, στην καθιερωμένη μηνιαία επίσκεψή του στην Οίτη στο πλαίσιο των εργασιών πεδίου του εγχειρήματος «For Open Forests», υπό την αιγίδα του ευρωπαϊκού προγράμματος Life, έκανε μια σημαντική ανακάλυψη: σε ύψος 1.850 μέτρων, παίζοντας τους ήχους του αιγωλιού (Aegolius Funereus) στο μαγνητόφωνο του αυτοκινήτου του, άκουσε το πουλί -ένα είδος μικρής κουκουβάγιας- να απαντά.

Η σημασία της επιβεβαίωσης της παρουσίας του αιγωλιού στο όρος της Στερεάς Ελλάδας δεν μπορεί να υποτιμηθεί: είδος που συναντάται συχνά στη Βόρεια Ευρώπη, συνήθως στις παρυφές δασικών ανοιγμάτων, εμφανίζεται περισσότερο αραιά νοτιότερα. Στην Ελλάδα έχει καταγραφεί μόλις σε επτά περιοχές – και στην Οίτη μόνο δύο φορές τα τελευταία 60 χρόνια.

Το «For Open Forests» αφορά τη διατήρηση δασών, δασικών ανοιγμάτων και ειδών προτεραιότητας στον Εθνικό Δρυμό της Οίτης και στο όρος Καλλίδρομο της Στερεάς Ελλάδας. Η διάρκειά του -ασυνήθιστα μεγάλη για πρόγραμμα Life- είναι 63 μήνες, ώς τις 30 Νοεμβρίου του 2017.

Η συντονίστρια οργάνωση είναι η Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης, με την οποία συμπράττουν το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδος, ο Ελληνικός Γεωργικός Οργανισμός «Δήμητρα» και ο «Αρκτούρος». Η χρηματοδότηση φτάνει τα 1.750.840 ευρώ, εκ των οποίων 1.309.840 προέρχονται από την Ε.Ε.

Τα δασικά ανοίγματα της Οίτης και του Καλλίδρομου, όπου εκτείνονται ορεινά λιβάδια και εποχικές λίμνες (λιμνία), έχουν ιδιαίτερη οικολογική σημασία. Οπως εξηγεί στην «Κ» ο Κυριάκος Γεωργίου του Πανεπιστημίου Αθηνών, επιστημονικός συντονιστής του έργου, παντού στην ορεινή Ευρώπη (Αλπεις, Πυρηναία), καθώς οι κτηνοτρόφοι εγκαταλείπουν τα υψίπεδα, τα ανοίγματα αυτά κλείνουν και η βιοποικιλότητα περιορίζεται. Συνεπώς η προσπάθεια των συντελεστών του έργου, εν μέρει μέσω της επαναφοράς των κτηνοτρόφων στα οροπέδια αλλά και μέσω περιορισμών στην αλόγιστη βόσκηση και στις διαδρομές των τετρακίνητων εκδρομέων, έχει ευρύτερο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον.

Στις δράσεις του έργου περιλαμβάνονται η αναλυτική χαρτογράφηση των ζωτικών ενδιαιτημάτων των δύο βουνών και η μελέτη του μικροσκοπικού φυτού Veronica Oetaea (ενδημικού της Οίτης, κρισίμως κινδυνεύοντος). Επιπλέον, οι επιστήμονες των εμπλεκόμενων φορέων θα ερευνήσουν την παρουσία της καφέ αρκούδας στην περιοχή -τη νοτιότερη στην Ελλάδα όπου φαίνεται να ζει το εμβληματικό θηλαστικό- και τεσσάρων ακόμα ειδών ορνιθοπανίδας (πέραν του αιγωλιού).

Απουσία προστασίας

Η Ελλάδα είναι μια από τις βιολογικά πλουσιότερες χώρες της Ευρώπης. Σύμφωνα με την IUCN (International Union for the Conservation of Nature), έχουν καταγραφεί 6.600 είδη και υποείδη φυτών, εκ των οποίων τα 1.450 είναι ενδημικά (το 22% του συνόλου και περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρώπης). Η πανίδα περιλαμβάνει 115 είδη θηλαστικών, συμπεριλαμβανομένων και 12 θαλάσσιων, 446 είδη πουλιών, 22 αμφίβια, 64 ερπετά, 476 είδη θαλάσσιων ψαριών και 162 ψάρια του γλυκού νερού. Τα ασπόνδυλα είδη υπολογίζονται σε 30-50.000, εκ των οποίων αρκετές ομάδες παρουσιάζουν ενδημισμό σε ποσοστό άνω του 50%. Για την προστασία αυτής της αφθονίας ζωής, 425 τοποθεσίες τη χώρας έχουν συμπεριληφθεί στο δίκτυο Natura 2000, που καλύπτει το 27,2% της χερσαίας επιφάνειάς της και το 6,1% των υδάτων της.

Ωστόσο, όπως και σε τόσους άλλους τομείς, οι επιδόσεις της Ελλάδας στη διαφύλαξη του ανεκτίμητου αυτού εθνικού θησαυρού είναι απογοητευτικές. Το 2010, η Κομισιόν απείλησε για πολλοστή φορά την Αθήνα με προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για πλημμελή εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την προστασία της ορνιθοπανίδας. Σύμφωνα με την τελευταία έκδοση της «κόκκινης λίστας» της IUCN με τα είδη που απειλούνται με εξαφάνιση, ο αριθμός των απειλούμενων ειδών χλωρίδας και πανίδας στην Ελλάδα είναι 281 – τα περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρώπης πλην της Ισπανίας.

Το πιο σκανδαλώδες όμως αφορά την εξαετή έκθεση αναφοράς (περίοδος 2007-2012) που είναι υποχρεωμένη να υποβάλλει η χώρα μας στις Βρυξέλλες για την κατάσταση διατήρησης των οικοτόπων και των ειδών χλωρίδας και πανίδας κοινοτικού ενδιαφέροντος. Η έκθεση, για τη χρηματοδότηση της οποίας η Ε.Ε. παρείχε στην Αθήνα 13,8 εκατ. ευρώ, έπρεπε να είχε υποβληθεί από τον περασμένο Ιούνιο.

Εχασε δεύτερη διορία

Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», οι μελέτες καταγραφής ακόμα δεν έχουν ξεκινήσει (οι ανάδοχοι προέκυψαν μόλις προ ημερών). Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα που έχασε τη δεύτερη διορία για την έκθεση (τέλος του 2013) και κινδυνεύει σοβαρά να μη συμπεριληφθεί στη συνθετική ευρωπαϊκή καταγραφή για το 2007-2012.

Εν τω μεταξύ, το ποσό που θα δαπανηθεί θα είναι σημαντικά χαμηλότερο των 13,8 εκατ., με αποτέλεσμα ορισμένοι ειδικοί να μιλούν για αναξιόπιστη καταγραφή, την οποία οι Βρυξέλλες ενδέχεται να απορρίψουν, ακόμα κι αν προλάβουν να τη λάβουν υπόψη τους.