ΑΠΟΨΕΙΣ

Δυο πόδια σε δυο βάρκες

Αυστραλιανή έρευνα με τίτλο «Εξηγώντας την αρρώστια με το κακό», η οποία συμπεριέλαβε και την Ελλάδα, έδειξε ότι όσο περισσότερο δεισιδαίμων είναι ένας λαός τόσο βαρύτερα υποφέρει από λοιμώδεις νόσους. Σε Νιγηρία, Μπανγκλαντές, Φιλιππίνες, κ.ά., ακόμη και σήμερα «είναι αισθητή η συσχέτιση μεταξύ μικροβίων και δαιμόνων» (ΑΠΕ-ΜΠΕ), αντίθετα με ό,τι συμβαίνει σε Φινλανδία, Γερμανία, Αυστρία, Ελβετία, Σουηδία κ.λπ. Περιέργως, «αισθητή είναι και σε ορισμένες ανεπτυγμένες χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία, ενώ η Ελλάδα και η Ισπανία –που ισορροπούν μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης ζωής– βρίσκονται στη μέση». Σίγουρα η Ελλάδα δεν είναι Αφρική, όπου ο Εμπολα αποδίδεται στην επικράτηση των κακών πνευμάτων, και αν η χώρα μας καταγράφει υψηλά ποσοστά λοιμωδών νόσων και την υψηλότερη συχνότητα ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων στην Ευρώπη (10% των νοσηλευομένων προσβάλλονται, 1.600 θάνατοι τον χρόνο), δεν οφείλεται στην πίστη σε δαιμονικές δυνάμεις. Αλλά σε κακές νοσοκομειακές πρακτικές και κενά (ρήγματα στην τήρηση κανόνων υγιεινής, ράντζα, ελλιπώς στελεχωμένες ΜΕΘ) και στην υπερκατανάλωση αντιβιοτικών, που αυξάνει την ανθεκτικότητα των μικροβίων.

Για τα μεγάλα μας δεινά ευθύνεται όχι η πίστη μας στις διαβολικές παρεμβάσεις αλλά η έλλειψη οργάνωσης, πειθαρχίας και εκπαίδευσης στη χρήση των επιστημονικών επιτευγμάτων, το ότι παραμένουμε ημιμαθείς, απαίδευτοι, ξερόλες. Οχι ότι δεν είμαστε δεισιδαίμονες. Συχνά αποδίδεται μια ξαφνική αδιαθεσία, ένα πλάνταγμα στο κακό μάτι και αρκετοί πιστεύουν ότι το ξεμάτιασμα τούς ανακουφίζει. Η αποδοχή της βασκανίας αποτελεί μέρος της λαϊκής και θρησκευτικής μας κουλτούρας και ακόμη επιβιώνουν πλήθος φυλακτηρίων και ευχών εναντίον της. Οι μεγάλες ανακαλύψεις, ο μοντερνισμός –η κριτική της θρησκείας, της φιλοσοφίας, της ηθικής, του δικαίου, της ιστορίας, της οικονομίας, της πολιτικής– δεν αφαίρεσαν παλιές δοξασίες. Η αρχαία ύλη των προλήψεων έχασε μόνο ένα μέρος από τη στερεότητά της. Εντούτοις, οι λοιμώξεις πλεονάζουν όχι εξαιτίας της πίστης στη βασκανία, στα ματόχαντρα, το φτύσιμο και τις κούπες με νερό και λάδι. Αλλά λόγω ενός πλέγματος δοξασιών πιο ευρύ, το οποίο καταλύει τη συνέχεια της προόδου: του ελληνικού ανορθολογικού τρόπου διαχείρισης των πραγμάτων, των χρόνιων παθογενειών που έγιναν παραδόσεις, των ιδιοτελών στεγανών, των ανεδαφικών βεβαιοτήτων… Εχουν σφραγίσει μια πνευματική βάση ακόμη ανέγγιχτη από τον χρόνο.